Bệnh sốt rét nặng có nhiều biến chứng như thiếu máu vì hồng huyết cầu bị tiêu hủy, sắc tố hemoglobin trong nước tiểu (hemoglobinuria), phổi thũng nước và nghẹt thở, máu không đông được và tiểu cầu thuyên giảm (thrombocytopenia), suy tim mạch, lên cơn “shock”, suy thận, máu đầy ký sinh trùng, đường hạ thấp trong máu, máu bị acid hóa (acidosis), đường xuống thấp, và đặc biệt sốt rét biến chứng vào não (cerebral malaria).
Sốt rét biến chứng não do ký sinh trùng Plasmodium Falciparum gây sốt nóng, tâm thần thay đổi, lên cơn kinh phong, bất tỉnh. Nếu bệnh nhân không được chữa trị kịp thơì sẽ bị tử vong. Tỉ lệ tử vong có thể lên tơí 25-50%.

- Một giả thuyết cho rằng sốt rét biến chứng não là do phản ứng tương tác giữa bạch đản - (protein) ngoài hồng huyết cầu bị nhiễm ký sinh trùng sốt rét P. Falciparum và phối tử (ligand) tế bào nội mô. Thí dụ như ICAM-1 hay E-secretin. Do đó làm giảm luồng máu chảy trong vi ti huyết quản và thiếu dưỡng khí.

- Theo một giả thuyết khác thì cho rằng độc tố ký sinh trùng sốt rét kích thích đại thực bào (macrophages) sinh ra những chất cytokines như TNF-alpha hay những cytokines khác như IL-1. Cytokines sinh sản nitric oxide xuyên qua biến giới giữa não và mach máu não thay đổi chạm thần kinh não, gây bất tỉnh, giống như trường hợp đánh thuốc mê, hay uống nhiều rượu (http://www.brown.edu/Courses/Bio_160/Projects1999/malaria/cermal.html).

- Một khảo cứu do Trung Tâm Nghiên Cứu tại Pháp (Centre National de la Recherche Scientifique, CNRS) và Viện Pasteur, Paris nghiên cứu cơ nguyên gây bệnh não do sốt rét, tức là tìm hiểu bệnh lý liên hệ giữa mô thần kinh và mạch máu, bằng cách dùng tổng hợp 2 kỹ thuật: chụp hình não bằng phương pháp cộng hưởng từ trường (MRI) và phổ quang cộng hưởng từ trường (MRS, magnetic resonance spectroscopy). MRI giúp phân tích bệnh lý cơ thể học và sinh lý học. Phương pháp thứ 2 phân tích những thay đổi chất chuyển hóa trong não. Thử nghiệm được thử trên chuột bị nhiễm ký sinh trùng sốt rét P. Falciparum.
Kết quả cho thấy ký sinh trùng P. Falciparum gây chấn thương mạch máu não, đặc biệt biên giơí giữa mạch máu và não. Biên giới giữa mạch máu và não là nơi điều chỉnh những phân tử chuyển hóa qua lại và hiên tượng viêm gây xuất huyết não. Co mạch máu não là do thiếu dưỡng khí trong vi ti huyết quản, tăng sản xuất lactate, hạ pH và hạ năng lượng tế bào. Hiện tượng kể trên làm sưng thũng não (J. Neurosci. 25: 7352, 2005).

- Trong một nghiên cứu khác nữa cũng do các chuyên viên khảo cứu CNRS nước Pháp, Viện Pasteur và các y sĩ tại bệnh viện Gabon thực hiện. Mục đích của cuộc nghiên cứu là muốn tìm hiểu vai trò của tự kháng thể (autoantibodies) và những phân tử trong não. Lấy máu từ 350 bệnh nhân nhi đồng, tuổi từ 6 tháng tới 5 tuổi. Bệnh nhân chia thành 5 nhóm: nhóm thứ nhất, không có ký sinh trùng sốt rét trong máu; nhóm thứ 2 bệnh nhân không có triệu chứng sốt rét, nhóm thứ 3 bệnh nhân bị sốt rét nhẹ, nhóm thứ 4 bệnh nhân bị sốt rét nặng (thiếu máu) nhưng chưa có biến chứng não, và nhóm thứ 5 bệnh nhân bị sốt rét có biến chứng não.
Kết quả cho thấy 90% trẻ em bị sốt rét có biến chứng não có kháng thể chống alpha-spectrin, một loại bạch đản trong não. Đây là một mô hình thử nghiệm hiện tượng miễn dịch bệnh sốt rét do ký sinh trùng P. Falciparum. (PLos One và Science Daily, May 8, 2007).

References:
1) http://www.brown.edu/Courses/Bio_160/Projects1999/malaria/cermal.html
2) J. Neurosci. 25: 7352, 2005.
3) Guiyedi Vincent et al.: Self-reactivities to the non-erythroid alpha spectrin correlate with cerebral malaria in Gabonese children, PLoS ONE, 25 avril 2007.
4) http://www.sciencedaily.com/releases/2007/05/070503100808.htm

Trần Mạnh Ngô, M.D

Copyright, 2006. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com

>>>back>>>