Pyruvate kinase là men chuyển hóa phosphoenolpyruvate thành pyruvate tạo ra một phân tử ATP. Trong tình trạng không có mitochondria (trong tế bào hồng cầu trưởng thành) pyruvate kinase rất cần thiết để tạo ra năng lượng. Thiếu pyruvate kinase là một đặc tính truyền theo nhiễm sắc thể định hình liệt (autosomal recessive trait) do đột biến mất chức năng (loss-of-function mutations) của PKLR.
Từ nhận định rằng chuột dòng AcB55 và AcB61 đề kháng với nhiễm ký sinh trùng sốt rét P. chabaudi do đột biến gien pyruvate kinase, Ayi và csv nghiên cứu giả thuyết cho rằng thiếu pyruvate kinase bảo vệ người chống lại sốt rét và tìm cơ chế của sự bảo vệ này.

Các tác giả dùng hồng huyết cầu của 3 người thiếu pyruvate kinase đồng hợp tử (homozygote), 2 người thiếu pyruvate kinase dị hợp tử (heterozygote), và hồng huyết cầu bình thường làm lô chứng, để khảo sát sự xâm nhập của P. falciparum và sự thực bào của hồng cầu bị nhiễm.
Các tác giả thấy rằng sự xâm nhập của P. falciparum giảm ở hồng cầu của người thiếu pyruvate kinase đồng hợp tử, không giảm ở hồng cầu của người thiếu pyruvate kinase dị hợp tử. Trong khi đó không có khác biệt về tăng trưởng của ký sinh trùng trong hồng cầu thiếu Pyruvate Kinase đồng hợp tử, dị hợp tử và hồng cầu bình thường.

Nghiên cứu cho thấy rằng so với hồng cầu bình thường, sự thực bào của những hồng cầu bị nhiễm tăng rất nhiều đối với những hồng cầu thiếu pyruvate kinase đồng hợp tử, tăng có ý nghĩa đối với những hồng cầu thiếu pyruvate kinase dị hợp tử. Sự gia tăng thực bào do trung gian của bổ thể (complement) qua đường sinh học C3c.
Các tác giả nhận định rằng thiếu pyruvate kinase bảo vệ chống lại sự tăng trưởng của ký sinh trùng sốt rét ở hồng huyết cầu do giảm xâm nhập hồng cầu của người có đột biến đồng hợp tử và tăng thực bào của hồng cầu bị nhiễm ở người có đột biến đồng hợp tử và dị hợp tử.

Thiếu pyruvate kinase có thể bảo vệ chống lại sốt rét lâm sàng bằng cách giảm số lượng ký sinh trùng xâm nhập hoặc giảm số hồng huyết cầu bị nhiễm ở giai đọan trophozoite và schizont trong mao mạch của các bộ phận chủ yếu (gây sốt rét nặng).
Vì những người thiếu men pyruvate kinase đồng hợp tử bị thiếu máu nặng cần truyền máu, nên trong thực tế thiếu pyruvate kinase không bảo vệ họ chống lại sốt rét. Trong khi đó thiếu pyruvate kinase dị hợp tử, chỉ gây thiếu máu nhẹ, giúp bảo vệ chống lại sốt rét. Thiếu pyruvate kinase có thể giống các bệnh huyết sắc tố khác như thalassemia, bệnh hồng cầu liềm (sickle cell disease), thiếu G6PD (glucose-6-phosphate-dehydrogenase) bảo vệ chống lại sốt rét bằng cách giúp lọai trừ hồng huyết cầu nhiễm ký sinh trùng ở giai đoạn schizont (ring-stage-infected erythrocytes). Điều này có thể xảy ra nếu có nhiều người thiếu pyruvate kinase heterozygote ở vùng có nội dịch.

Tham khảo: Ayi K.al: Pyruvate Kinase Deficiency and Malaria, N. Engl.J. Med., 2008, 358, 1805-10

Ngày 27-4-2008
Bs Nguyễn Văn Đích
Xin tùy nghi sử dụng và phổ biến bài viết của Bs Nguyễn Văn Đích.
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com

>>>back>>>