Từ khi có ứng dụng của phương pháp PCR thì việc dùng DNA để chuẩn đoán trở thành một tiêu chuẩn mà nhiều khi được coi là duy nhất và chân lý. Và đây chính là điều thiếu sót nếu không nói là sai lầm trong việc chuẩn đoán bệnh và rất nhiều trường hợp nghiên cứu bệnh lý.

Chúng ta đều biết DNA tạo RNA rồi protein. Theo nghĩa sinh học DNA định nghĩa genotype của một cấu trúc sinh học và protein là phenotype xác định trạng thái của sinh học; thực tế hơn thì protein là nguyên tố gây ra bệnh chứ không phải DNA. Nhưng người ta suy luận rằng vì protein từ DNA tạo ra nên phân tích DNA là kết luận được về bản tính sinh học của protein. Đây chính là mấu chốt của những thiếu sót và sai lạc khi chỉ sử dụng DNA mà quên protein. Tương tự, đã có nhiều kỳ vọng từ việc khám phá trình tự (sequence) của bộ gene người cách đây vài năm, nhưng khi biết số lượng khoảng 30,000 gene thì các khoa học gia đã thất vọng vì bị rất nhiều giới hạn để tìm hiểu chức năng của tế bào và bệnh lý từ trình tự DNA của các gene nàỵ Trên thương trường Affymetrix đã đưa trên thành quả bỏ gene người và tạo nhiều bộ DNA chips rất thành công.

Sự việc không đơn giản như vậy, những tiến bộ của bộ môn proteonomic (nghiên cứu về toàn bộ protein của tế bào) cho biết số lượng protein có thể gần 1,000,000 được chuyển mã từ số 30,000 gên. Như vậy nếu tính trung bình thì 1 gene có thế tạo trên 30 protein khác nhau và những protein này mới chính là thủ phạm của các vấn đề bệnh lý. Cơ chế một gene có thể tạo nhiều protein đã được biết khá nhiều tuy chưa triệt để, gồm việc phán đoán gene (splicing) và đặc biệt là việc đường hóa (glycosylation) rất thường xẩy ra cho một số lớn protein mà không thể xác định bằng PCR/DNA được. Vì sự khác biệt này, dùng DNA chúng ta chỉ có thể đoán được một số ít dự kiến sinh học của gene, nhưng không đoán được rất nhiều bản chất sinh học của gên. Có rất nhiều trường hợp chuẩn đoán bằng DNA có thể dùng về kỹ thuật nhưng không thể đưa đến kết luận bệnh chứng nếu thiếu chuẩn đoán của protein; lý do vì ở nhiều giai đoạn bệnh lý và chu kỳ sinh học, tế bào không tạo protein dù có thể có DNA đột biến, kể cả khi có biểu hiện của RNA. Quest, Roche Diagnostics và nhiều công ty chuyên về chuẩn đoán bệnh lý dùng genetic marker để bổ xung cho những thử nghiệm dùng antibody. Bộ môn chuẩn đoán bệnh lý đang phát triển mạnh là Biomarker (dấu ấn sinh học). Bộ môn này nhằm vào nhiều gene và phần lớn đạt nền tảng trên kỹ thuật Proteonomic và Mass spec. Những điều này cho thấy tầm quan trọng không thể thiếu của protein trong việc chuẩn đoán bệnh lý hiện tại và trong tương lai.

Tóm lược, vì DNA là cấu trúc của gene, nên đột biến DNA chỉ có giá trị cho ta phỏng đoán được khả năng gây bệnh của gene; protein cho ta xác định được trạng thái bệnh lý. Một kết luận bệnh lý chính xác của gene gây bệnh cần xác định đột biến của gene (DNA), biểu hiệu của protein ở tế bào, các tạng phủ, nhưng chỉ sơ sinh hóa và đương nhiên là những biểu hiện lâm sàng.

Mong nhận được những phản hồi và cao kiến của quí Bạn để làm phong phú diễn đàn Bio-VN nàỵ
Thân ái,
Ts Nguyễn Đức Thái, Bio-VN

Copyright, 2007. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com

>>>back>>>