Ds Dương Quang Nhàn bàn luận về một nguồn phóng xạ vừa bị mất ở Vũng Tầu. Nguồn phóng xạ này là đồng vị phóng xạ Ir192, mất ngày 28-12 hoạt độ là 26.68 curies.
Nhân viên được lệnh di tản vì nghi có nguồn phóng xạ trong khu vực.
Cùng ngày 29-12 có khoảng 100 công nhân làm việc tại giàn BOD được đưa vào bệnh viện Vũng Tầu, trong tình trạng mệt mỏi, khó chịu, buồn nôn. Trong số này 28 nạn nhân nghi bị phơi nhiễm nặng.

Ir192 (iridium 192) là một chất phóng xạ thể rắn phát ra tia Beta và Gamma, được sử dụng trong kỹ nghệ với nhiều ứng dụng khác nhau và trong ngành Phóng xạ trị liệu Y khoa. Gần đây thì bọn khủng bố cũng dùng Ir192 để điều chế bom bẩn (dirty bomb).
Chất Ir dùng trong thiết bị ở Vũng Tầu là loại sealed source Ir92, nếu có rớt mất không bị rỉ ra và không lan nhiễm trong nơi rớt (contamination). Tuy nhiên vì chất phóng xạ này có hoạt độ (activity) khá cao, trên 26 curies. Có thể gây nhiễm phóng xạ cho những người ở gần.
Công thức nhiễm phóng xạ như sau:
Exposure = (Q x Intensity x Time) DxD
Mức nhiễm phóng xạ tỷ lệ thuận với Hệ số Q và hoạt độ I của chất phóng xạ, thời gian T tiếp xúc và tỉ lệ nghịch với khoảng cách. Đối với tia Beta và Gamma Q=1, tia alpha Q=20 và Neutron Q=10.
Tia phóng xạ có tác dụng sinh lý là hủy hoại nhiễm sắc thể của tế bào (chromosome).
Tác dụng sinh lý của tia phóng xạ có thể là:
Tác dụng cấp tính (acute activity) tong trường hợp bị phơi trong mức nhiễm phóng xạ quá cao trong thời gian ngắn vài phút đến vài giờ, hậu quả có thể gây thiệt mạng do nghẹt thở, tim ngưng đâp, hoặc các thiệt hại ngoài da, thần kinh, bộ tiêu hóa.
Tác dụng kinh niên (chronic effect) trong trường hợp bị phơi trong thời gian dài nhiều năm, hậu quả gây ra các chứng ung thư hoặc các biến đổi về di truyền.
Tại Mỹ, mức nhiễm xạ do cơ quan nguyên tử năng NRC ấn định theo tiêu chuẩn của Cơ quan năng lượng Quốc Tế IAEA là 500 milliRdành cho thường dân và 5000 mRem dành cho nhân viên làm việc nơi môi trường có chất phóng xạ. Rem là đơn vị nhiễm phóng xạ áp dụng ở Hoa Kỳ. Đơn vị nhiễm phóng xạ Quốc tế là Sievert, viết tắt là Sv: 1Sv = 100 Rem tức 1mSv = 100 mRem.
Trung bình một công dân ở Mỹ hấp thụ hàng năm từ 100 đến 200 mrem do phóng xạ của môi trường sống và thụ hưởng các dịch vụ y khoa như quang tuyến X, Y Khoa hạt nhân, v…v…
Về phương diện an toàn phóng xạ theo luật của cơ quan quốc tế nguyên tử năng, một đơn vị muốn được xử dụng nguồn phóng xạ phải được Cơ quan kiểm soát phóng xạ cấp giấy phép xử dụng. Đơn vị phải có nhân viên chuyên môn được huấn luyện về phóng xạ và các thiết bị cần thiết để bảo đảm an toàn phóng xạ. Tồn trữ và chuyên chở các chất phóng xạ phải theo đúng luật lệ quốc tế dành cho chất phóng xạ. Vận hành xử dụng chất phóng xạ mỗi ngày phải được ghi rõ mọi chi tiết. (giờ giấc, hoạt độ, mức nhiễm xạ, các kết quả ghi nhận, v.v.).

Trở lại với nguồn phóng xạ rơi mất tại Vũng Tầu, qua tường thuật của báo chí thì theo như các giới chức của giàn khoan BOD thì nguồn phóng xạ đã bị rơi mất từ khoảng 11:30g đến 12.30g ngày 28-2 thì tìm lại được, nhưng theo nhân viên làm việc tại đây thì mãi đến ngày hôm sau mới tìm lại được nguồn phóng xạ. Mức phóng xạ đo ở khoảng cách 1 mét đối với nguồn phóng xạ lúc tìm được là 113 mSv (11300 mRem) vào khoảng cách 30 mét đối với nguồn là 0.1 mSv (10 mRem). Nhân viên phụ trách việc tìm kiếm được nguồn đã bị nhiễm phóng xạ là 34 mSv (3400 mRem). Tức là gần 5000 mRem giới hạn cho nhân viên phóng xạ trong 1 năm.
Nơi làm việc phóng xạ luôn luôn phải có máy dò tìm GM (Geiger-Muller tube) để đo độ phông (background) của môi trường nơi có phóng xạ và nếu có máy GM thì khi nguồn phóng xạ bị rơi mất thì chỉ trong khoảnh khắc có thể tìm kiếm lại dễ dàng vì máy này rất nhậy cảm.

Vì không biết được kết quả thử nghiệm của các nạn nhân, chúng ta không biết hậu quả của tai nạn ra sao.
Tai nạn rơi mất nguồn phóng xạ tại Vũng Tầu là một bài học tốt cho các giới chức có trách nhiệm về việc kiểm soát an toàn phóng xạ chú ý nhiều hơn nữa trong vấn đề kiểm soát các đơn vị xử dụng phóng xạ.

Ds Dương Quang Nhàn, DABNP (Diplomat, American Board of Nuclear Pharmacy)

Copyright, 2008. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com

>>>back>>>