Đừng
xem thường tình trạng Tiền Tiểu Đường
Bs Thú y Nguyễn thượng Chánh
& Ds Nguyễn ngọc Lan
Keywords:
Prediabetes, impaired glucose tolerance
Phần đông những người
trung niên tuổi từ 45 tuổi trở lên thường
có hàm lượng đường huyết hơi cao
hơn mức bình thường, nhưng vẫn còn thấp
hơn mức của bệnh tiểu đường
thật sự. Khoa
học gọi đây là tình trạng prediabetes hay
tiền tiểu đường. Prediabetes không biểu hiện
ra bằng triệu chứng rõ rệt cho nên chúng ta không
bao giờ biết được nếu không đi
thử máu! Nếu không thay đổi cách sống, thì
tình trạng prediabetes sẽ chuyển thành
bệnh diabetes type II trong vòng 10 năm.
Có thể bạn đang bị prediabetes
rồi nhưng bạn không biết đó thôi!
Nếu bạn
không đi thử máu thì không biết được!
Prediabetes là bước đầu
dẫn tới bệnh diabetes thật sự. Nếu
bạn có một hoặc nhiều yếu tố sau đây
thì nguy cơ bạn sẽ có bệnh tiểu đường
càng gia tăng gấp bội:
- Trên 45 tuổi
- Trong gia đình đã có người
bị bệnh diabetes rồi (first degree family
history of diabetes)
- Trong quá khứ, chị đã
từng bị tiểu đường lúc mang thai (gestational
diabetes), hoặc chị đã sanh được
cháu bé nặng trên 4 kg. Thường thì bệnh sẽ
hết sau khi sanh nhưng có thể bệnh sẽ xuất
hiện trở lại một lúc nào đó trong tương
lai
- Quá mập, có body mass index BMI
từ 25 trở lên
- Có bệnh sử hội chứng
noãn đa nang (polycystic ovary syndrome PCOS)
- Có nếp sống ù lì (sedentary),
thiếu vận động và thiếu thể thao
- Có dấu hiệu của hội
chứng biến dưỡng (metabolic syndrome)
- Có dấu hiệu biến chứng
liên hệ đến bệnh tiểu đường
(ví dụ: bệnh tim mạch)
- Thuộc thành phần của các
sắc dân Indians Bắc Mỹ, Latino Nam Mỹ, Phi Châu
, Á Châu,và các thổ dân sống trên các đảo vùng
Thái bình dương (Pacific islanders)
- Đang sử dụng thuốc
trị bệnh tâm thần phân liệt schizophrenia.
Các loại thuốc nầy làm cho bệnh nhân bị
béo phì nên dễ bị bệnh tiểu đường
Tình trạng tiền tiểu đường
cũng còn được gọi bằng nhiều tên
khác nhau
Danh từ Prediabetes
là một chẩn đoán lâm sàng tương đối
còn mới mẻ, được sử dụng lần
đầu tiên năm 2002 bởi hai cơ quan The US Department
of Health and Human Services và The American Diabetes Association, với
mục đích chính là để nhấn mạnh vào việc
phòng ngừa bệnh tiểu đường, đã
không ngừng gia tăng trong dân chúng Mỹ.
Tùy theo test thử nghiệm mà Prediabetes còn được
gọi bằng những tên khác nhau như tình
trạng xáo trộn dung nạp glucose (impaired
glucose tolerance IGT) hoặc tình trạng xáo trộn
glucose lúc bụng đói (impaired fasting glucose IFG).
Những tình trạng nầy là những cảnh báo của
bệnh diabetes type II trong tương lai với
biểu hiện chính là đường huyết glycemia
rất cao và đồng thời kèm theo hiện tượng
đề kháng insulin (insulin resistance).
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2003
có lối 194 triệu người bị bệnh tiểu
đường trên thế giới. Số nầy sẽ
tăng gấp hai năm 2025.Việt Nam hiện có trên
2 triệu bệnh nhân tiểu đường chiếm
4.4% dân số thành thị.
Diabetes có thể gây biến chứng
như mù lòa (rétinopathie diabétique), viêm loét (ulcération)
bàn chân có thể phải bị cưa, suy thận (insuffisance
rénale), bệnh chứng thần kinh (neuropathie),
và bệnh chứng về tim mạch (cardiopathie)
có thể đưa tới tử vong nếu không được
chữa trị kịp thời và đúng cách.
Tại Canada, ước lượng có vào khoảng
1,8 triệu người bị diabetes type II, tương
đương với 8% dân số trưởng thành.
Riêng tại Hoa Kỳ, có thể có đến 54 triệu
người tuổi từ 45 đến 74 đang trong
tình trạng prediabetes.
**Nếu
bạn đang trong tình trạng prediabetes, rất
có thể đồng thời bạn cũng có hội
chứng biến dưỡng.
Để xác định hội
chứng biến dưỡng, bạn cần phải
có 3 điểm trong số các dấu hiệu sau đây:
- Đường huyết
lúc bụng đói phải bằng hoặc cao hơn
6,1mmol/L
- Mập bụng. Vòng bụng
đo nơi rún trên 102cm nếu là đàn ông và trên 88cm
nếu là đàn bà
- Hàm lượng Triglycerides trong
máu lúc bụng đói bằng hay trên 1,7mmol/L
- Hàm lượng HDL - Cholesterol
tốt, thấp hơn 1,0 mmol/L ở đàn ông và dưới
1,3 mmol/L ở đàn bà
- Huyết áp động mạch
bằng hay cao hơn 130/85
Prediabetes
dẫn đến những hậu quả gì?
Theo thời gian, prediabetes
sẽ dẫn đến diabetes thật sự
hoặc bệnh tim mạch (đau thắt ngực angine,
nhồi máu cơ tim infarctus, nghẽn mạch...).
Triệu chứng sẽ trầm
trọng hơn gấp bội nếu đồng thời
có hội chứng biến dưỡng kèm theo.
Làm sao biết được mình
đã bị prediabetes?
Tình trạng prediabetes không
có một biểu hiện lâm sàng rõ rệt nào hết
nếu không thử máu để đo mức đường
glucose của mình. Tùy
theo tình trạng của bệnh nhân mà bác sĩ cho thử
loại test nào.
Có hai cái test có thể được
thực hiện.
+Test 1: Test glucose lúc bụng
đói (Fasting Plasma Glucose Test)
Test thực hiện lúc sáng sớm
sau khi bạn phải nhịn ăn qua đêm ít nhất
8 tiếng đồng hồ trước đó.
- Nếu đường huyết
glycemia đo được từ 110 tới 125mg/dl
(6,1 – 6.94mmol/L) có nghĩa là có sự xáo trộn glucose
lúc bụng đói (impaired fasting glucose). Đây là
tình trạng prediabetes.
- Nếu glycemia từ 126mg/dl
hay 7mmol/L trở lên là bạn thật sự đã bị
bệnh diabetes rồi.
+Test 2: Test glucose sau khi ăn
(Two hour oral glucose tolerance test hay glycémie provoquée)
Người ta cho bạn uống
75g glucose, bạn ngồi lại trong phòng chờ, và
máu được rút ra để đo đường
huyết sau đó 2 tiếng đồng hồ.
-Nếu hàm lượng glucose
nằm ở giữa giới hạn 140 -199mg/dl (7.78
- 11.06mg/L) có nghĩa là có hiện tượng xáo trộn
dung nạp glucose (impaired glucose tolerance). Đây là
prediabetes.
** Nếu bị prediabetes
rồi, thì mỗi năm bạn cần phải được
test lại để theo dõi sự tiến triển
của nó. Trong giai đoạn nầy, bác sĩ chỉ
khuyên bệnh nhân nên ăn uống cho kỹ lưỡng
và nhớ tập thể dục đều đặn
mà thôi chớ chưa cần phải uống thuốc.
Cũng có trường hợp
sau một thời gian đã thay đổi cách sống
+ ăn uống kỹ lưỡng + tập thể dục
đều đặn rồi mà hàm lượng đường
huyết vẫn tiếp tục gia tăng mãi đồng
thời bạn cũng có dấu hiệu liên hệ đến
bệnh tim mạch...Trường hợp nầy, bác
sĩ sẽ kê toa cho bạn thuốc uống để
ổn định đường huyết. Thuốc
thường thấy là Metformine (Glucophage) thuộc nhóm
biguanides giúp giảm glucose do gan sản xuất
ra và đồng thời tăng việc hấp thụ
glucose tại các cơ.
http://www.agencesss04.qc.ca/Diabete/pages/PDFs/Module1.pdf
Tình trạng tiền tiểu đường
có thể làm đảo ngược lại được
Một chế độ dinh dưỡng
nhiều nhiệt năng, nhiều chất bột đường
carbohydrate cộng thêm một nếp sống ù lì
thiếu vận động là những nguyên nhân chính
làm gia tăng đường huyết cao hơn bình
thường.
Các chất bột đường
như cơm, ngũ cốc khi ăn vào sẽ
được chuyển ra thành đường glucose
để sau đó được hấp thụ vào
máu. Mỗi loại
bột đường đều có một chỉ
số đường huyết (glycemic index,GI)
khác nhau.
GI là vận tốc chuyển hóa
của một chất bột đường carbohydrate
thành glucose để vào máu. Một
thức ăn có GI càng cao thì đường huyết
càng tăng nhanh. Ngược lại, một thức
ăn có GI thấp thì đường huyết sẽ
tăng chậm. Sự
tăng đường lượng quá nhanh (glucose
spike, hyperglycemia) sau khi ăn khiến tụy tạng
cũng phải tiết nhanh và thật nhiều hormone
insulin (hyperinsulinemia) để kịp đem glucose
vào tế bào để sử dụng, đồng thời
kéo đường lượng xuống mức bình
thường.
Sự kiện đường
huyết tăng giảm lên xuống không ngừng thường
xuyên như cái yo yo trong một thời gian lâu dài khiến
tụy tạng yếu đi, insulin bị giảm tác
dụng và bị đề kháng (insulin resistance).
Đây là tình trạng thường
gặp ở những người hay uống các loại
nước ngọt chứa nhiều đường
(Coca, Pepsi, Soda, v.v...), hoặc thích ăn ngọt hay ăn
bánh trái làm từ bột tinh chế. Họ
ăn nhiều và ăn quá thường xuyên. Lâu ngày thì
xảy ra tình trạng xáo trộn dung nạp glucose khiến
đường huyết càng ngày càng tăng cao hơn
bình thường. Tình trạng nầy là prediabetes.
Các nhà khoa học
đều khẳng định việc thay đổi
cách sống như ăn kiêng, ăn vừa đủ
nhu cầu cộng với việc vận động
tập thể dục thường xuyên sẽ làm chậm
lại sự tiến triển của prediabetes,
chặn đứng lại, và thậm chí đôi khi cũng
còn có thể đảo ngược đường
huyết trở lại mức bình thường nữa.
Làm sao phòng ngừa prediabetes?
Cách phòng ngừa tình trạng tiền
tiều đường / tiểu đường type
II trước nhất là phải chuộng một nếp
sống lành mạnh. Bỏ
thuốc, giảm cân, làm cho ốm bớt nếu trường
hợp bệnh nhân đang mập phì sẵn.
Kế đến là phải hạn
chế việc sử dụng dầu mỡ, kiêng cữ
đồ ngọt, bớt chất bột đường,
tránh thức ăn làm từ bột quá tinh chế (refined).
Nên dùng nhiều trái cây, ngũ
cốc, đậu, hạt, rau cải chứa nhiều
chất xơ. Chọn
những loại thực phẩm có chỉ số đường
huyết GI thấp, tránh ăn quá nhiều chất bột
đường có GI cao trên 72 chẳng hạn như
cơm trắng hạt dài, xôi nếp,
khoai tây đút lò, bánh mì baguette.
Nên bớt ăn cơm thì tốt nhất!
Thay thế gạo trắng hạt
dài hương lài Jasmine bằng những loại gạo
có nhiều amylose và GI thấp hơn như gạo
Ấn độ Basmati chẳng hạn... Đã có nhiều khảo
cứu cho biết là gạo trắng hạt dài, loại
mà chúng ta thường ăn hằng ngày là một trong
nhiều nguyên nhân làm tăng đường huyết
rất nhanh ...Có thể
thay thế cơm bằng bún, miến, đậu xanh,
rau cải luộc, v.v... là những thức ăn có
GI thấp.
Sau cùng là bạn phải năng
vận động, thường xuyên tập thể
dục mỗi ngày ít nhất 30 phút và tập cho ra mồ
hôi mới hiệu quả. Bỏ thuốc lá là một
việc cần phải làm. Tóm
lại là bạn phải có một nếp sống lành
mạnh vậy!
Một vài thí dụ về
glycemic index (GI) ở một số sản phẩm
thường dùng
GI thấp dưới 55
Đậu nành
- đậu phọng (15), đậu xanh (30), đậu
trắng (38), đậu đỏ (40), sữa bò (30),
yogurt (35), cam (40), pomme (39), Biscuit khô (55), bột
lúa mạch oat (50), bún (35), gạo Basmati
có nhiều amylose (50), carotte tươi (35), Fructose (20),
gạo lức - đậu petit pois - khoai lang -
bánh mì multigrain - pain au son (45), rau cải xanh - tomate
- cà tím - ớt xanh - hành tỏi nấm rơm (10), bưởi
(22), trái poire (36), khoai mỡ (51), pêche tươi
(28), nước pomme (48), nho tươi (43).
GI trung bình từ
56 - 69
Cà rem (59), nước
cam lon (65) chuối chín (62), đu đủ (60), bánh mì
wholemeal bread (69), trái Kiwi (58), nho khô (64), đường
cát sucrose -saccharose (65), khóm (66).
GI cao từ 70 trở lên
Carotte nấu chín (85), dưa hấu
(72), bí rợ (75), Corn chip (72), White bread (70),
gạo trắng hạt dài (72), gạo tấm
broken rice (86), nếp (98), mật ong (90), các
loại cereal corn flake (80), Pepsi cola (70), Instant
rice (90), khoai tây nấu chín (70), khoai tây đút
lò - khoai tây chiên (95), bánh mì baguette (95),
beer maltose (110).
Kết luận
Tình trạng
prediabetes rất là âm thầm, lặng lẽ, không
biểu lộ ra ngoài bằng một triệu chứng
nào cả. Tuy vậy,
nó rất quan trọng nhất là đối với những
bạn đang bước vào tuổi trung niên. Chúng ta
nên xin bác sĩ cho đi thử máu mỗi năm. Đôi
khi còn lòi ra những kết quả khác rất bất
ngờ lắm...
Biết để thay
đổi cách sống và để kịp thời đề
phòng hoặc để chữa trị... Còn
nếu chần chờ đến khi bệnh diabetes
type II đã xuất hiện ra rồi mới tính
thì e rằng hơi trễ vì không thể đảo
ngược nó lại được. Lúc
đó, chỉ còn nước là phải uống thuốc
hoặc chích hormone insulin suốt đời, thì
rất phiền phức lắm chớ chẳng phải
chơi đâu./.
Tham khảo:
-Bs Nguyễn ý Đức: Bệnh
Tiểu Đường; Khoahoc.net
http://www.khoahoc.net/baivo/nguyenyduc/benhtieuduong.htm
-Bs Nguyễn thượng Chánh &
Ds Nguyễn ngọc Lan: Hảo Ngọt; Y Dược
Ngày Nay
http://www.yduocngaynay.com/8-8TK_NgTChanh_HaoNgot.htm
-David Mendosa:The Glycemic index list
http://www.mendosa.com/gilists.htm
-Frequently Asqued Questions About Prediabetes;
American Diabetes Association.
http://www.diabetes.org/pre-diabetes/faq.jsp
-Prediabetes - A lurking danger; Healthy
foundations
http://www.kadlecmed.org/about/newsletters/healthy/241.pdf
-Janette Brand Miller et al: Rice: a high
or low glycemic index food?
http://www.kadlecmed.org/about/newsletters/healthy/241.pdf
-Lin PY, Nhung BT et al: Effect of vietnamese
common diet on blood glucose level in adult females; J. Nutr Sci Vitaminol
(Tokyo). 2007 Jun; 53(3):247-52
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17874830?ordinalpos=3&itool=EntrezSystem2.PEntrez.Pubmed.Pubmed_ResultsPanel.Pubmed_RVDocSum
-High glycemic index carbohydrates associated
with risk for developing type 2 diabetes in women; JAMA and Archives
Journals(2007, nov 27) http://www.sciencedaily.com/releases/2007/11/071126162554.htm
Montreal, May 04, 2008
Bs Thú y Nguyễn thượng Chánh &
Ds Nguyễn ngọc Lan
