Bàn
Luận và Dịch Thuật: Outcome và Endpoint
Dược Sĩ Lê Văn Nhân, Dược Sĩ Trịnh
Nguyễn Đàm Giang và Bác Sĩ Nguyễn Tài Mai
Bác Sĩ Nguyễn Tài Mai viết:
Chữ "outcome" và "endpoint", dù hiểu ra tiếng Việt
có vẻ đều là "kết quả" nhưng hơi khác nhau. Chữ "outcome"
có nghiã tổng quát (generalized) hơn, có vẻ khách quan (objective) hơn
Còn chữ "endpoint" có vẻ "giới hạn" (limited, defined)
hơn, và chủ quan (subjective) hơn:
Xin nêu một thí dụ:
Nói về chỉ số sống sót trong ung thư: ta sẽ có "disease free survival"
(mà trong oncology literature cuả thế giới bằng tiếng Anh thường viết
tắt : DFS), và "overall survival".
Thuốc X là một thuốc mới dùng để chưã ung thư phổi chẳng hạn... Sau khi
collect đuợc hơn 200 bnhân cho study này, ta chia ra (randomize) (1) (Arm
A) 100 người uống placebo, (2) (Arm B) 100 người uống thuốc X . Ta theo
dõi 200 nguời này trong 5 năm thì thấy thuốc X này không thay đổi gì cả
về sống sót nói chung (overall survival): tức là (thí dụ) 70 % bnhân đều
chết trong vòng 1 năm (sau 1 năm : Arm A đã có 69 người chết, Arm B có
71 người chết (p value non significant) .
Tuy nhiên, nhìn kỹ thì thấy kết quả khác : dù rằng cả Arm A lẫn B đều
có khoảng 70 nguời chết trong vòng 1 năm, nhưng Arm A (placebo) thì các
bnhân này đã có metastases ở khoảng tháng thứ 3, trong khi Arm B (thuốc
X) thì phải đến khoảng tháng thứ 10 mới tìm thấy metastases.
Như vậy ở Arm A: thì disease free survival chỉ có 3 tháng, trong khi Arm
B (thuốc X) disease free survival là 10 tháng. Vì thế dù rằng thuốc X
đã không thay đổi gì được overall survival (cả hai nhóm đều có 70 % chết
trong vòng 1 năm), nhưng thuốc X đã cho một disease free survival dài
hơn (10 tháng so với 3 tháng, statistically significant).
Nghĩ một cách khác: bnhân ở Arm A (placebo) thì chỉ đến tháng thứ 3 đã
bắt đầu đau nhức, bỏ việc, trong khi đó bnhân ở Arm B vẫn còn "khoẻ
mạnh" còn đi làm được cho đến tháng thứ 10; tức là "quality
of life" hoàn toàn khác hẳn giưã hai nhóm. (note 1)
Cái "sống cho ra sống" (quality of life) này dù rằng chỉ có
mấy tháng, nhưng rất quan trọng đối với bnhân: họ còn đi lại đuợc, ngủ
đuợc, ăn được, chơi đuà với con cái, hỉ nộ ái ố đủ cả ...dù rằng rồi đến
hết 12 tháng cả hai phía, 70 % đều sẽ chết...
Như thế nếu nhìn theo outcome (sống chết ra sao sau 1 năm - overall survival)
thì giống nhau; nhưng nếu các tác giả đã định nghiã (define) cái endpoint
cuả study ở chỗ "disease free survival" thì kết quả hoàn toàn
trái nguợc ... Vậy xin đề nghị:
Outcome: kết quả toàn diện
Endpoint: kết quả dứt điểm
NTM
(note1): nếu nhìn về khiá cạnh kinh tế: disease free survival càng dài
thì gánh nặng cho xã hội càng bớt đi: họ còn đi làm đuợc, họ còn tạo ra
(generated) được tiền bạc (equity, income) (positive balance sheet); và
họ không cần tiêu vào quỹ cuả xã hội (không phải xin tiền disability hay
thất nghiệp) (negative balance sheet) (méo mó nghề nghiệp). - NTM
Ds Trịnh Nguyễn Đàm Giang viết:
Xin cảm ơn tất cả quý Anh Chị Em đã và đang đóng góp vào đề tài dịch thuật
hai chữ endpoint/ end point và outcome.
Đúng như Anh Nhân viết, chúng tôi có chuyển trong nhóm nhỏ những định
nghĩa của những từ chuyên môn trong khoa học. Và lời giải thích có thể
giúp chúng ta hiểu những từ khó dịch để dịch cho đúng nghĩa.
Kết quả can thiệp lâm sàng cũng sát nghĩa.
Điểm mốc cuối cũng diễn tả được cái endpoint (primary, secondary endpoint
etc...)
TNgĐG
Ds Lê Văn Nhân viết:
Thưa quý anh chị,
Trước hết, tôi rất vui mừng khi thấy có nhiều ý kiến hồi đáp, chứng tỏ
mọi người còn có tinh thần hoạt động, chứ không ngủ quên như DDDK mấy
lâu nay. Nếu chúng ta tiếp tục được thế này, sẽ bổ túc ý kiến cho nhau,
để sử dụng thuật ngữ trong sáng hơn.
Tôi xin góp thêm ý kiến về hai từ này:
1/ Outcome theo định nghĩa tiếng Anh chị Đàm-Giang chuyển cho người dịch,
thì đó là results of intervention. Từ "đầu ra" sát nghĩa nhưng
chưa quen dùng trong y khoa. Tôi đề nghị dịch là kết quả can thiệp hay
kết quả điều trị.
2/ Endpoint theo định nghĩa do chị Đàm-Giang gởi là "marker of disease
progression", chúng ta có thể tạm dịch là điểm mốc cuối, có thể là
chính (primary) hay phụ (secondary).
Quý anh chị thử dùng 2 từ này trong thí dụ cho chị Tướng-Anh và chị Đàm-Giang
đưa lên xem có thích hợp không. Nếu thấy có gì không hợp hay có ý kiến
khác, vui lòng cho biết.
Xin cám ơn quý anh chị,
LVN
Dược Sĩ Lê Văn Nhân viết:
Chị Đàm-Giang nên hỏi các bạn từ Outcome và từ endpoint thường gặp trong
các báo cáo nghiên cứu.
LVN
>>>back>>>
