Fellow,
Fellowship
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Mấy hôm nay có viết về fellowship trong medicine (và những
BS trong fellowship ở HKỳ gọi là fellows). Ở VN thường dịch interns là
nội trú và residents là thường trú, nhưng vì VN hồi đó chưa có fellowship
cho nên không rõ dịch ra sao. Tôi đề nghị dịch "fellows" là
"BS đồng sự" (các fellows sau khi hết training, ở lại đại học
sẽ bắt đầu là Assistant Professors) ("đồng sự" với các Professors
đương nhiệm).
Sở dĩ dịch là BS đồng sự, vì các lý do sau:
Chữ "fellow" cuả tiếng Anh bắt đầu từ tiếng Norse
xưa, có nghiã là "partner" (người hùn vốn: tiếng old Norse:
"Felagar" (số nhiều) (Felagi: số ít). Ngay cả vợ chồng cũng
gọi là "felag" (partnership) (nguời chia phần). Tiếng Anh mượn
chữ "felagi" cuả tiếng Norse xa xưa, và sau nhiều thế kỷ, biến
thành "fellow" ngày nay.
Chữ fellow ngày nay có nghiã: "người đồng hành, đồng
sự" (companion) và theo nghiã rộng hàng ngày còn ám chỉ bất cứ "người"
nào (chẳng hạn "a fellow", nghiã là tương đương với chữ "guy
" ("a guy") trong tiếng Anh).
Chữ companion hơi đồng nghiã với chữ fellow: "companion"
chia xẻ bánh với nhau, còn fellow chia xẻ tài sản (propety) với nhau.
Chữ companion từ tiếng La tinh cận đại: "companio".
Chữ này do hai chừ ghép với nhau : "com - " (cùng ) "panio"
từ chữ "panis" (bánh: tiếng Pháp "pain") ("pain"
tiếng Pháp, "bread" tiếng Anh) (chữ companion vì thế ngang với
tục ngữ VN: người "chia cơm" với mình).
Còn chữ "comrade" (ta hay dịch là "đồng
chí ") thật sự không xa "companion" lắm). Chữ Latinh: "camera"
(hay "camara") bắt nguồn từ tiếng Greek: Kamara, có nghiã là
một cái trần nhà kiểu như một cái vòm ("a vaulted ceiling"),
và rồi dần dần có nghiã là một cái phòng: chữ này biến thành chữ "chambre"
trong tiếng Pháp (old French)(và modern English là "chamber")
(bỏ chữ "b" ra thì sẽ thấy gần gốc "camera"). (Để
ý chữ "chambre" có nhét chữ "b" vào; cũng như mấy
chữ khác khi chuyển từ La tinh sang French hay English thì "nhét"
thêm chữ "b" vào: chẳng hạn numerus - con số - LaTinh, khi sang
tiếng Pháp: thành "nombre" hay tiếng Anh "number"
-
Chữ "camera" trở thành nổi tiếng, khi loài người
phát minh ra máy ảnh (bây giờ vẫn còn gọi máy ảnh là "camera").
Vì chữ nguyên thủy (mượn của Latinh) để mô tả máy ảnh thời nguyên thủy:
là một cái hộp (tối, không cho ánh sáng vào - hộp ấy có gắn một cái kính
- "a lense"). Cái hộp đó chính lúc nguyên thủy gọi là "camera
obscura" (phòng tối).
Chữ "camera" để chỉ máy ảnh bắt đầu từ đó (nói
tắt chữ camera obscura).
Chữ "camera" ("cái phòng") từ La Tinh
chuyển sang tiếng Spanish: biến thành "camara" (phòng), và camarada
(một phòng đầy người) (cù ng ở với nhau, chia cơm xẻ áo với nhau). chữ
này chuyển sang tiếng Anh (qua lối tiếng Pháp) biến thành "comrade"
(English) --- (nhìn "chữ "camarada" (Spanish) thì sẽ thấy
"camaraderie " (tiếng Pháp)
Vì thế trong chữ "comrade" không có prefix "com-
" của La tinh nghĩa là "cùng" (như trong companion: "com-":
cùng "panis": bánh, như nói trên) .
(nguồn: "Webster's New Explorer Dictionary of
Word origins")
Chuyển comrade ra là "đồng chí " (như tiếng
Tàu), chỉ là dịch thoát đi.
Nếu muốn dịch cho đúng chữ "comrade" vậy thì
phải dịch là "đồng sàng" (cùng giường trong một phòng với nhau).
NTM
Disclaimer: bài này qúy vị có thể phổ
biến tự do, không cần xin phép tác giả (Nguyễn Tài Mai), chỉ cần đề: bài
do BS Nguyễn Tài Mai, đăng trên diễn đàn y sĩ ngày 9 tháng 5 năm 2009
(tôi không giữ lại bản đã viết, cho nên nếu có câu hỏi xin kèm bài này
để dẫn chứng).
Việc chữa bệnh từng bệnh nhân riêng biệt dĩ nhiên hoàn toàn tùy thuộc
y sĩ điều trị, y sĩ máu, y sĩ ung thư của trường hợp đó.
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa Bệnh Máu và Ung Thư
Xin ghi rõ nguồn: Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
