Đọc
Báo Y Kkoa NEJMed July 12, 2007
bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Báo NEJM July 12, 2007 có mấy bài đáng để ý:
trang 115:
Clinical Outcomes of Breast
cancers in carriers of BRCA1 and BRCA2 mutations. Bài
này từ Haifa, Do Thái và từ Totonto, Canada.
Bài này đưa đến một kết luận đáng để ý: hazard ratios chết vì ung thư
trong các carriers cuả các mutation so với non-carriers KHÔNG khác nhau
(hazard ratio trong các BRCA1 carriers: 0.76; 95% CI, 0.45-1.30; P= 0.31;
đối với BRCA2 carriers: 1.31, 95% CI, 0.80-2.15; P= 0.28).
(note -cuả NTM- về medical statitistics cuả bài này:
CI (confidence interval) (khoảng tin được): thay vì chỉ muốn nhìn vào
"mean" (trung bình cọng) của một nhóm trị số, độc giả muốn biết
cái "mean" đó rơi vào khoảng nào (tức là một range, một interval).
Nói cách khác, kết quả đó có đích thực rơi vào một "true population"
hay không, có nghĩa là con số này (kết quả) có thật sự đúng không hay
chỉ random.
Thí dụ: ta thử cho một nhóm bnhân thuốc A, sau đó thấy
áp mạch cuả họ xuống 25 mm Hg, nếu 95% CI là 20mm-30mm, ta có thể vững
tin là trong 95% các trường hợp (trong tương lai) ta có thể dùng thuốc
A để đưa áp mạch xuống 20-30 mm.
Một thuốc B, cũng giảm áp mạch xuống 25 mmHg, nhưng 95%
CI là -10mmHg đến +50mmHg: ta có thể nói được là trong hơn 5% các trường
hợp, sự thay đổi áp mạch chỉ là do tình cờ (random)... CI đi theo số bnhân
làm study, cho nên con số study càng đông (sample càng lớn ) thì CI càng
nhỏ (tức là khi làm một meta-analysis). CI khác SD (standard deviation
- tôi dịch là độ lệch tiêu chuẩn-) nhưng quá dài dòng, có dịp sẽ viết
sau... Nhưng nhanh nhất là cứ nhìn P value.
Bài này quan trọng vì literature cuả toàn thế giới hiện nay không rõ lắm
(nguời thì bảo BRCA1 và BRCA2 carriers làm bnhân chết sớm hơn).
Note - cuả NTM : tôi có đâu 8 bnhân cho đi thử tests
BRCA1-BRCA2 này (vì mẹ và chị em đã bị ung thư vú- nhưng interpretation
cuả tests này hiện còn đang hơi khó).
Cho nên có bài interesting tiếp theo:
trang
154: Management of an Inherited
Predisposition to Breast cancer. Bài review này không
có gì mới nhưng ít nhất cũng gợi lại các criteria để theo dõi bnhân high
risks.
Câu hỏi thường gặp hàng ngày: "mẹ tôi, chị tôi đã bị ung thư vú,
vậy tôi phải bắt đầu làm mammogram từ bao nhiêu tuổi? " hoặc một
người nurse hỏi tuần rồi: "mẹ tôi, chị tôi đều đã chết vì ung thư
vú, tôi có cần uống thuốc gì không, Tamoxifen ra sao?" "mẹ tôi
ung thư vú, xác suất tôi bị ung thư buồng trứng ra sao; có nguời bảo tôi
nên cắt buồng trứng ra, BS nghĩ thế nào?" hoặc "kiến thức hiện
nay về BRCA mutation ra sao - BRCA mutation dính líu đến các các loại
ung thư khác: ovarian, prostate, male breast cancer, pancreatic cancer).
trang 164 có "Case records of the Massachusetts General Hosp) (teaching hosp của Harvard): "A woman with headaches, weakness, and strokelike episodes". Bàn luận về neurologic differential diagnosis trong case này khá rộng, và hay, đặc biệt là các ảnh cho thấy kết quả mổ tử thi. Bài này cho thấy các tác hại cuả diabetes. Các bàn luận về vasculitis trong white matter lesions cũng rất đáng để ý (chẳng hạn Wegener, Churg-Strauss, Behcet).
trang 191 có nguời viết thư cho toà soạn về MRI trong ung thư vú: vụ này đang "cãi nhau" sôi nổi trên toàn thế giới, nhưng có lẽ sớm muộn rồi thì sẽ trở thành standard cho high risk (mà cả mammogram và ultrasound sẽ không tìm ra). MRI đưa ra nhiều câu hỏi mà hiện nay chưa có câu trả lời: chẳng hạn MRI sẽ tìm ra DCIS (ductal carcinoma in situ ) nhiều hơn, nhưng ảnh huởng như thế nào về management?
Xin hẹn kỳ sau
Note: có vị nào muốn thành lập một Nhóm bàn luận
về statistics trong medicine??? Nhóm đó có thể cùng nhau viết
một cuốn sách về khía cạnh này bằng tiếng Việt ???
Đây là một ngành học cần nắm vững khi đọc các studies trong medicine.
Chẳng những trong medicine, mà statistics và probability giúp ta làm quyết
định hàng ngày khôn ngoan hơn ...Thật. sự ra ở VN, nên dạy học trò ngay
từ lớp 1: đọc, viết, làm toán, và statistics, probability...như thế sẽ
tránh được việc dân chúng nhắm mắt nghe lời đường mật cuả các chính trị
gia, của quảng cáo....
Chẳng hạn trích một mutual funds quảng cáo ở Hoa Kỳ: "Nếu bạn bỏ
vào mutual funds cuả chúng tôi $10 nghìn năm 1987, thì nay bạn đã có 106
nghìn". Có cái gì sai trong câu nói (statement) này ???
(Trả lời: sai hoặc ít nhất làm cho thiên hạ lầm tưởng - misleading- ở
chỗ:
1. funds đó đã chọn thời điểm bắt đầu (starting point
) ở chỗ thấp nhất cuả thị trường, nếu tôi "bẻ " lại, và hỏi
ngài rằng, starting point cuả bạn từ năm 2000 thì sao (đã lỗ chỏng gọng).
2. Bạn chưa tính thuế và inflation vào đó: sau khi thuế
và inflation đã "factored in" rồi, thì chả còn bao nhiêu xu.
(thuế đánh mỗi năm, làm sao compound interest được).
3. Bạn chưa kể các
fees (transaction fees, costs vào đó). Bạn húp cháo để làm cho tôi giàu
à? ai trả lương cho bạn (trả lời : "tôi")?
Dạy cho con nít thuộc statistics,
thì nó chả dại gì "nuốt cả chì lẫn chài", như con ngựa bị bịt
mắt rồi cứ thế xuống hố... (có lẽ vì thế mà người ta ít dạy statistics,
cho dễ bị bịp) (xin lỗi editorial nói trên, "bệnh từ miệng mà vào,
họa từ miệng mà ra", sẽ xin chừa). Nhưng "biết mà không nói,
thì cũng có tội", cũng như thấy người ta xuống hố, mà ngồi nhìn ...
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa Ung Thư và Bệnh Máu
