Đọc
NewEglJlMed, số 7 tháng 2, 2008 (3 và 4)
Cái Gì Dính Với Cái Gì?
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Note (cuả NTM)
Xin lưu ý có những khác biệt giữa "ecchymosis" "purpura"
"petechia" Cũng như "erythema" là một danh từ mô tả
(descriptive term) chứ không phải danh từ chỉ rối loạn đông máu (coagulation
disorder). Telangiectasia chẳng hạn thì lại là một danh từ pathology (microscopic
description), cũng như angioma chẳng hạn. Nói chung chung , sự chảy máu
dưới da tùy thuộc ba yếu tố: platelet (phiến huyết nhỏ), microvasculature
(mạch máu nhỏ dưới da) và các yếu tố đông máu (coagulation factors). Nếu
nghĩ theo bệnh lý học -pathophysiology thì các danh từ nói trên (ecchymosis,
petechia, purpura, telangiectasia...) sẽ trở nên dễ hiểu ngay.
Còn chữ "bruise" (tiếng Anh) ("bầm" - tiếng Việt)
thì không phải là danh từ y khoa, nhưng chỉ là danh từ trong công chúng
(layman term) (bruises tương đương với ecchymoses – còn "easy bruisability"
thì vì không có chữ gì hay hơn, có khi vẫn dùng: "dễ bị bầm")
và vì thế trong hồ sơ y khoa nên nêu rõ sự mô tả bằng danh từ y khoa để
tránh lầm lộn. Một trong những vấn đề rất khó trong hematology là khi
nhận được consultation vì bnhân bị "easy bruisability" và rất
nhiều khi không tìm ra lý do gì.
Note: vì thế
việc phiên dịch rất khó: y sĩ không thể chỉ lật sách ra rồi dịch được;
nhưng phải hiểu rõ ngành ấy, "sống chết" với ngành ấy, đã nhìn
thấy bệnh nhân với bệnh ấy, đã chữa bệnh ấy, đổ mồ hôi sôi nuớc mắt với
bệnh ấy...thì dịch mới đúng được.
NTM
NewEnglJnlMed số 7 tháng 2, 2008 cũng có bài trình một
case khó để xem một y sĩ giỏi -expert clinician - nghĩ ra sao.
CLINICAL PROBLEM-SOLVING
"What's the connection?" A. E. Sareli et al: NEJM, Feb7,2008,Vol
358;6:626-631 (bài này từ Pennsylvania và Michigan, Mỹ). Tác giả đã báo
cho người đọc biết cái khó của bài này ngay ở cái tựa đề: "Cái gì
dính với cái gì?"
Y sĩ cũng như một nguời mật thám: bệnh trình ra lúc đầu rắc rối, không
rõ ai là thủ phạm. Nhưng cũng như một mật thám giỏi: y sĩ sẽ tìm cách
gỡ rối và trong tiến trình gỡ rối đó, tìm ra đuợc một manh mối - một bệnh
- "nối liền" (connect) tất cả những cái khó hiểu đang diễn ra
tại giường bệnh (hay đối với mật thám: tại phạm trường).
Chính vì thế trong lịch sử thế giới có một số văn sĩ viết truyện trinh
thám nổi tiếng cũng là y sĩ: điển hình: Arthur Conan Doyle (Sherlock Holmes).
Lời tựa quyển sách trinh thám cuả A.C.Doyle là một bài y sĩ nên đọc. Ông
ta tả khi ở trường y khoa các thầy cuả ông đã chỉ cho ông khám bệnh và
định bệnh như thế nào (ông ta có nói một thầy giải phẫu của ông "ngửi
mùi thuốc lá biết thuốc đó trồng từ ở vùng nào".
Khi y sĩ này khám một bênh nhân, ông ta hỏi : "ông có phải thợ giày
không?" (đúng: y sĩ khám da ở đùi bệnh nhân này thấy da phiá bên
TRONG cuả hai đùi bệnh nhân rất dày.
B.nhân làm nghề chữa giày: khi chữa đế giày, phải "lật ngược"
chiếc giày lên, kẹp ống giày vào giưã hai đùi, rồi nện đinh vào gót giày
- lâu ngày chầy tháng, da bên trong đùi bị nhám - chả ai nhám phiá bên
trong đùi).
Trường hợp này cũng như những trường hợp khó khác trên trại bệnh: b.nhân
vào nhà thương và có những triệu chứng mới nghe qua thì không dính đâu
vào với đâu ("What's the connection?"), và có vẻ không thể tìm
ra được một lý thuyết hợp nhất (một bệnh) để giải thích tất cả.
Y sĩ phải vận động trí nhớ và kinh nghiệm. Trong vài phút phải "đi"
qua tất cả những bài đã đọc, những gì đã nghe, đã thấy : cũng như computer
phải đi ngay vào RAM (random accessed Memory) để đi tìm ngay câu trả lời.
Dĩ nhiên nếu không tìm ra câu trả lời, thì không định được bệnh, mà không
định được bệnh thì không chữa dứt được bệnh (nếu bệnh còn có thể chữa
được).
Đã nói giáo đầu, bây giờ vào chuyện
(còn tiếp)
Disclaimer: bài này qúy vị
có thể phổ biến tự do, không cần xin phép tác giả (Nguyễn Tài Mai), chỉ
cần đề: bài do BS Nguyễn Tài Mai, đăng trên diễn đàn y sĩ ngày 11 tháng
3, năm 2008 (tôi không giữ lại bản đã viết, cho nên nếu có câu hỏi xin
kèm bài này để dẫn chứng).
Việc chữa bệnh từng bệnh nhân riêng biệt dĩ nhiên hoàn toàn tùy thuộc
y sĩ điều trị, y sĩ máu, y sĩ ung thư của trường hợp đó.
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa Bệnh Máu và Ung Thư
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
