Câu
Đố - Giới Thiệu Sách
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Trước đây có dẫn một câu đố lấy trong sách:
Blink: The Power of Thinking Without Thinking (Hardcover) by Malcolm Gladwell
(Author)
Quyển này (200-300 trang) quảng cáo là best seller gần
đây (nay đã ra paperback) nhưng quyển này viết không đều.
Chủ đề chính của tác giả muốn đề cập là những ý
niệm lúc ban đầu có khi rất đúng (nghĩ mà không nghĩ - thinking without
thinking). Tuy nhiên quyển sách viết không đều, mấy chương đầu đúng, nhưng
vài chương giữa bắt đầu sai, mấy chương cuối nói đến phản ảnh của tâm
hồn hiện trên các bắp thịt mặt (và toàn diện nét mặt).
Trong chương giữa có đọan nói đến Cook County Hosp (nhà
thương lớn nhất tại Chicago) giải quyết vấn đề làm sao lựa ra những bnhân
khi vào emergency than là đau ở ngực, ai thật sự có heart attack, ai không
(bởi vì cho đến cách đây độ 5 năm, thì mấy bnhân này đều phải đưa vào
CCU, và mỗi đêm tốn 2000 dollars). Điểm chính tác giả cho rằng khó lưạ
ra (sort it out) cảm tưởng ban đầu (heart attack hay không) bởi vì không
có một algorithm rõ ràng để giải quyết (algorithm là môt. cách căn bản
trong các quyết định về clinical medicine chẳng hạn differential diagnosis
hoặc các therapeutic options).
Vấn đề chính không phải là không có algorithm mà vì không
thể vẽ ra được một algorithm rõ ràng: chẳng hạn nếu đau ở ngực trái phiá
trước, mà EKG normal thì vẫn không thể rule out (bỏ ra) diagnosis ischemic
heart disease được (vì nó vẫn có thể là early ischemic change). Thậm chí,
cái đau ở trước ngưc có thể là biểu hiệu cuả dissection of the thoracic
aorta chẳng hạn, thì bnhân vẫn có thể chết trong vòng vài phút, vài giờ
(chẳng hạn trong các bnhân Marfan's syndrome - những bnhân này có khi
bị dissection of the aorta). Khi data cho vào không chắc (unreliable)
(tức là không thể "rule it in" (cho nó vào) hay "rule it
out (loại nó ra) thì không có cách gì viết được một algorithm.
Trong độ 4-5 năm qua, một test mới ra đời, và nay
thông dụng trên toàn HKỳ: serum Troponin. Test này rất sensitive với ischemia
of cardiac muscle, cho nên từ đó trở đi, y sĩ có thể "chắc ăn hơn"
khi nói là bnhân đang bị ischemic heart disease (heart attack) hay không.
Dĩ nhiên là trước đây (khoảng 1977 trở đi, đã có serum CPK- MB, nhưng
CPK-MB cũng mất một thời gian (vài giờ) mới hiện ra (khi bị myocardial
damage) (Test này hồi đó thường làm chung với serum LDH isoenzymes - mà
literature của clinical pathology và internal medicine hồi đó gọi là "flipped
pattern" (tức là LDH1- cao hơn LDH 2 (bình thường thì serum LDH (Lactate
Dehydrogenase) 2 phải cao hơn LDH-1; nó "flipped", tức là nó
lộn ngược) (các bạn còn nhớ LDH có 5 isoenzymes LDH 1, 2, 3,4, 5. Ở bệnh
gan chẳng hạn, LDH 4 và 5 tăng, cho nên hồi đó gọi là LDH bridging
(có cao lên trên graph, cho nên nó "nối" với nhau (bridging)
(còn tế bào máu đỏ và trắng thì LDH ở các isoenzymes 2-3 - và test này
nhiều oncologists hiện nay vẫn dùng để theo dõi lymphoma chẳng hạn.
Tóm lại tác giả đã sai khi đưa ra thí dụ về heart attack:
Tắc nghẽn (bottle neck) tại emergency room (và tốn tiền, vì ai cũng phải
đưa vào Cardiac care unit) vì lúc đó chưa phát minh ra được một test máu
chứ không phải thiếu một algorithm về decision making.
Quyển này đọc liên tiếp: 3 giờ đồng hồ.
giá trị: từ 0-5: được 2-3.
Học được gì mới: vài chương đầu, còn thì sai.
tận tín thư bất nhi vô thư. Đây là một quyển sách đưa ra
một theory, có nhiều chủ kiến (subjective) nhưng không có chứng minh bằng
statistics, cả môt. cuốn sách mà không có một graph, table, statistics...
thì đã phải đáng ngờ ngay.
NTM
(Nói gì thì nói, xin cho xem con số)
Disclaimer: bài này qúy vị có thể phổ biến tự do, không
cần xin phép tác giả (Nguyễn Tài Mai), chỉ cần đề: bài do BS Nguyễn Tài
Mai, đăng trên diễn đàn y sĩ ngày 28 tháng 1 năm 2008 (tôi không giữ lại
bản đã viết, cho nên nếu có câu hỏi xin kèm bài này để dẫn chứng).
Việc chữa bệnh từng bệnh nhân riêng biệt dĩ nhiên hoàn toàn tùy thuộc
y sĩ điều trị, y sĩ máu, y sĩ ung thư của trường hợp đó.
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa Bệnh Máu và Ung Thư
Xin ghi rõ nguồn: Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
