FDA
chấp thuận thuốc hạ huyết áp mới
Ds Lê-văn-Nhân
Một trong những hệ thống điều hòa huyết áp là hệ thống
renin-angiotensin-aldosterone (RAS).
Tế bào gần cầu thận trong tiểu động mạch thận tiết ra renin để đáp ứng
hoàn cảnh thể tích huyết tương thấp, giảm tưới máu thận hay tăng hoạt
động giao cảm ở hệ thần kinh trung ương Renin là 1 enzym protease xúc
tác chuyển angiotensinogen thành angiotensin I, sau đó sẽ được cắt thành
angiotensin II bởi men chuyển angiotensin viết tắt là ACE. Angiotensin
II cảm ứng tiết aldosteron ở thận, giữ lại Natri và nước. Angiotensin
II cũng gây những tác dụng độc hại ở tim mạch bằng cách gây co mạch, viêm,
thay đổi cấu trúc, phì đại và huyết khối.
Vì renin kiểm soát sự chuyển đổi angiotensinogen thành angiotensin I,
nên là yếu tố quyết định hoạt động của hệ renin-angiotensin-aldosteron.
Chúng ta đã biết nhóm thuốc chống men chuyển angiotensin (ACE-I) hay thuốc
chẹn thụ thể angiotensin II (RAB), nhưng cả 2 nhóm này đều ngăn chặn giai
đoạn sau của hệ điều hòa renin-angiotensin. Cả hai nhóm này đều sinh tác
dụng bù trừ, như nhóm ARB sẽ làm cho chuyển hóa angiotensin I thành angiotensin
II nhiều hơn để cạnh tranh giành thụ thể angiotensin II. Trường hợp thuốc
chống men chuyển angiotensin (ACE-I) sẽ tăng sản xuất angiotensin I, có
thể đưa đến những đường chuyển hóa khác để sinh angiotensin II.
Trong đại hội về bệnh cao huyết áp mấy năm gần đây, đã có một số bài thuyết
trình về nhóm thuốc tác dụng ở renin tức là giai đoạn đầu của hệ thống
renin-angiotensin. Ngày 03.07.07, FDA đã chấp thuận thuốc đầu tiên của
nhóm này là Aliskiren tên biệt dược là Tekturna do công ty dược phẩm NOVARTIS
ở New Jersey sản xuất.
Aliskiren là chất ức chế renin chuyên biệt cao và mạnh, đúng hơn phải
bảo đây là chất chẹn thụ thể của renin. Thụ thể renin người được mô tả
mới đây ở màng nâng cuộn mao mạch (mesangial glomerulus) và động mạch
dưới nội mô ở tim và thận. Khi gắn vào thụ thể ngoài tế bào này, hoạt
động xúc tác của renin sẽ tăng gấp 4 lần, tăng hoạt động hệ renin-angiotensin-aldosteron
tại chỗ. Aliskiren chẹn thụ thể này và do ái lực cao và thời gian bán
thải dài, nên mặc dầu renin tăng vẫn không thể tăng angiotensin II để
tăng huyết áp.
Bệnh cao huyết áp xảy ra ở 25% dân Mỹ và làm tăng nguy cơ đột quỵ (stroke),
nhồi máu cơ tim (heart attack), suy thận, suy tim và tử vong. Bệnh cao
huyết áp còn được gọi là “sát thủ thầm lặng” vì thường không có triệu
chứng cho đến khi gây hư hại lớn cho các cơ quan của cơ thể, theo lời
bác sĩ Douglas C. Throckmorton, phó Giám đốc trung tâm nghiên cứu và đánh
giá thuốc của FDA. Việc FDA chấp thuận ngày hôm nay thuốc Aliskiren cho
thêm một chọn lựa điều trị mới an toàn và hữu hiệu cho những người cần
giúp đỡ để hạ cao huyết áp.
Hiệu quả của Aliskiren hạ huyết áp đã được chứng minh ở 6 nghiên cứu kiểm
chứng với giả dược trong 8 tuần, nghiên cứu hơn 2 000 bệnh nhân cao huyết
áp từ nhẹ đên trung bình.
Tác dụng hạ huyết áp được duy trì đến 1 năm. Aliskiren công hiệu với mọi
sắc dân, nhưng nhóm người Mỹ gốc Phi châu có khuynh hướng giảm huyết áp
ít hơn so với người da trắng hay Á-đông. Điều này thường đúng với thuốc
tác dụng lên hệ renin-angiotensin.
Khi Aliskiren dùng kết hợp với thuốc lợi tiểu hydrochlorothiazide, huyết
áp còn giảm nhiều hơn nữa.
Aliskiren được đánh giá an toàn ở hơn 6 460 bệnh nhân, gồm 1 740 người
điều trị hơn 6 tháng và hơn 1 250 người trên 1 năm. Tác dụng phụ thường
nhẹ và ngắn hạn. Tác dụng phụ phổ thông nhất ở bệnh nhân dùng thuốc này
là tiêu chảy. Tiêu chảy được báo cáo khoảng 2% bệnh nhân dùng liều cao
hơn liều được chấp thuận, so với 1% ở nhóm giả dược.
Bệnh nhân dùng Aliskiren hiếm khi bị dị ứng làm viêm mặt, môi và lưỡi
và khó thở. Điều này cũng quan sát được ở một số bệnh nhân dùng thuốc
hạ huyết áp tác dụng trực tiếp lên hệ renin-angiotensin.
Aliskiren cũng như các thuốc chống men chuyển angiotensin hay chẹn thụ
thể angiotensin II đều không được dùng cho phụ nữ mang thai vì có thể
gây thương tích và cả tử vong cho bào thai đang phát triển.
Liều lượng đề nghị trong các nghiên cứu là 150 mg-300 mg mỗi ngày uống
1 lần. Liều cao hơn (600 mg/ngày) không thấy lợi hơn liều 300 mg mỗi ngày.
Vì thuốc chưa ra thị trường, nên chúng tôi chưa đọc được liều lượng chính
xác do hãng sản xuất đề nghị.
Ds Lê-văn-Nhân
