Tác Dụng Nghịch
Của Statins
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Lời giới thiệu:
Hội dược sĩ Việt-nam có liên hệ mật thiết với đại học dược của
UC San Diego, nhưng có lẽ nhiều người chưa biết rõ về những công trình
nghiên cứu của đại học này. Chúng tôi xin giới thiệu một nghiên cứu mới
nhất về tác dụng nghịch của STATINs do nhóm của phó giáo sư kiêm tiến
sĩ y khoa Beatrice Golomb, đại học y khoa San Diego. Bài này đã công bố
trên mạng của American Journal of Cardiovascular Drugs, và có thể đọc
trên mạng thông tin khoa học của UCSD: http://health.ucsd.edu/development/news
bấm vào bài nghiên cứu về statins.
Theo bác sĩ Golomb, những tác dụng nghịch sau đây thường được báo cáo: vấn đề ở cơ bắp được biết nhiều nhất, tiếp theo là vấn đề về nhận thức và bệnh thần kinh ngoại vi, hay đau nhức, hay tê ở đầu tứ chi như ngón tay ngón chân. Tăng mức glucose huyết hay ảnh hưởng lên giây gân cũng đã xảy ra do tác dụng phụ của statin.
Nhóm của bác sĩ Golomb đọc lại 900 nghiên cứu về tác dụng nghịch của nhóm ức chế HMG-CoA reductase còn gọi là statin. Bài nghiên cứu tóm tắt chứng cứ mạnh nhất thương tổn do statin gây ra cho chức năng của tế bào tạo năng lượng trong cơ thể, gọi là ty lạp thể (mitochondria), nhấn mạnh nhiều tác dụng nghịch có thể xảy ra cho bệnh nhân dùng statin.
Ty lạp thể sản xuất phần lớn các gốc tự do trong cơ thể,
những chất có hại mà những chất chống oxyt hóa tìm để vô hiệu hóa. Khi
chức năng của ty lạp thể bị suy yếu, cơ thể sản xuất bớt năng lượng và
nhiều gốc tự do hơn. Coenzym Q10 là hợp chất trung ương trong tiến trình
tạo năng lượng trong ty lạp thể và vô hiệu hóa gốc tự do. Tuy nhiên, statin
hạ thấp mức Q10 vì khóa hẳn đường tổng hợp cholesterol, cũng là đường
tạo ra Q10. Statin cũng giảm cholesterol huyết chuyên chở Q10 và những
chất chống oxyt hóa khác hoà tan trong chất béo.
Mất Q10 sẽ dẫn đến mất năng lượng tế bào và tăng
gốc tự do, đến phiên những chất này làm hư hại DNA của ty lạp thể. Bác
sĩ Golomb bảo điều này giải thích tại sao mất Q10 lại đưa đến những triệu
chứng do statin gây ra ở bệnh nhân đã bị hư hại ty lạp thể, vì những người
này đặc biệt dựa trên Q10 để tránh dược hư hại này. Vì statin có thể gây
ra nhiều rắc rối cho ty lạp thể với thời gian, nhà máy sản xuất năng lượng
này có khuynh hướng yếu đi khi tuổi tác tăng cao, tác dụng nghịch có thể
sinh ra khi bệnh nhân dùng statin trong thời gian dài.
Nguy cơ tác dụng nghịch tăng cao khi tuổi tăng và điều
này giài thích tại sao statin không thấy có lợi ở người trên 75 tuổi,
ngay cả khi họ bị bệnh tim. Cao huyết áp và bệnh tiểu đường liên quan
đến nhiều vấn đề với ty lạp thể, nên những bệnh này sẽ tăng cao biến chứng
với statin, theo lời tác giả.
Kết nối tính chất chống oxyt hóa và hư hại ty lạp
thể của nhóm statin giúp giải thích tại sao statin có thể bảo vệ cho một
số người, nhưng lại gây rắc rối cho người khác như vấn đề cơ bắp, chức
năng thận hay loạn nhịp tim.
Các bác sĩ và dược sĩ nên thận trọng khi cho bệnh
nhân dùng liều cao và dùng những statin mạnh nhất như rosuvastatin, atorvastatin
và simvastatin.
Cũng cần nói thêm là báo Journal of the American Heart Association số 05.24.05 đã có 1 báo cáo cho biết Rosuvastatin dễ liên quan đến hư hại cơ (myopathy) so với atorvastatin, simvastatin và pravastatin.
Sau đây là lời khuyên của Hội bệnh tim Hoa-kỳ cho các
bác sĩ và những người trong ngành y tế:
- Liều statin không được vượt quá mức cần thiết
để đạt mục tiêu điều trị.
- cần biết rõ những yếu tố có thể tăng nguy cơ bệnh cơ (yếu cơ).
- nên nghĩ đến dùng kết hợp thuốc hạ cholesterol ở liều thấp cho bệnh
nhân có nguy cơ cao bệnh cơ.
- Chọn statin dựa trên mức hạ LDL cần thiết để đạt mục tiêu, tiềm năng
tác dụng phụ và ý thích của bệnh nhân (thí dụ tuân thủ, giá thuốc, v…v…).
- những nguy cơ của một thuốc statin phải được cân nhắc cho mỗi bệnh nhân.
Nói chung, bác sĩ nên kê đơn liều thấp nhất của statin có thể đưa cholesterol
đến mục tiêu.
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Copyright, 2009. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
