DỮ LIỆU
MỚI CHỨNG MINH LỢI ÍCH CỦA STATIN
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Statin hay chất ức chế HydroxyMethylGlutaryl Coenzyme
A Reductase (HMG-CoA) ngày càng có thêm nhiều nghiên cứu lợi ích cho tim
mạch mà không cần phải có loạn lipid huyết. Các nhà nghiên cứu từ Âu châu,
Hoa-kỳ, và Nhật-bản thực hiện phân tích meta để điều tra xem những bệnh
nhân không có bệnh tim mạch nhưng có những yếu tố nguy cơ tim mạch, có
giảm được nguy cơ chết do mọi nguyên nhân, và những tai biến chính tim
mạch hay mạch máu não khi dùng statin không? Kết quả tích cực của nghiên
cứu những chất giảm cholesterol có thể đưa đến dùng statin rộng rải hơn
và được các hảng bảo hiểm thanh toán khi dùng ngoài chỉ định chấp thuận.
Theo những tác giả bài phân tích này đăng trên BMJ
tháng 7 năm 2009, những nghiên cứu cho đến
nay không trả lời được rõ ràng lợi ích sử dụng statin không có bệnh tim
mạch và tương đối nguy hiểm thấp. Họ phân tích những nghiên cứu
ngẩu nhiên nhắm về phòng ngừa và đánh giá xem tác dụng của statin có khác
nhau vì phái tính, tuổi tác, hay người bệnh có thêm bệnh tiểu đường không.
Những nghiên cứu thoả mãn được tiêu chuẩn trên được theo
dõi trung bình hơn 1 năm, báo cáo tử suất hay tai biến tim mạch như là
kết quả chính, và gồm ít nhất 80% người tham dự không có bệnh tim mạch
lúc bắt đầu. Họ tìm được 10 nghiên cứu đúng điều kiện với 70 388 người
tham dự, trong đó 34% là phụ nữ và 23% được chẩn đoán bệnh tiểu đường.
Điều trị statin cho 35 138 người, và 35 250 người trong nhóm kiểm chứng.
Điểm chấm dứt nghiên cứu chính trong phân tích meta là
chết do mọi nguyên nhân. Điểm chấm dứt phụ là tập hợp những tai biến chính
động mạch vành (chết do bệnh động mạch vành tim và nhồi máu cơ tim không
chết) và tập hợp tai biến mạch máu não (chết hay đột quỵ không chết).
Những kết quả đánh giá khác là chết vì bệnh động mạch vành tim, nhồi máu
cơ tim không chết, tái tạo mạch máu và ung thư. Cả hai mẫu tác dụng cố
định và tác dụng ngẩu nhiên được dùng để tính tỷ số khác biệt (OR: Odds
Ratio) và khoảng tin cậy 95%. Kết luận được rút ra từ mẫu tác dụng ngẩu
nhiên.
Tuổi trung bình những người tham dự nghiên cứu là 63, và
thời gian theo dõi trung bình là 4.1 năm. Mức LDL cholesterol trung bình
là 3.63 mmol/L (140 mg/dL) và những người này giảm mức cholesterol toàn
phần 17.1% và LDL-C 25.6% (như vậy từ mức trung bình 140 mg/dL xuống 104
mg/dL) và triglycerid 9.3%. HDL tăng trung bình 3.3%.
Trong thời gian theo dõi, 5.7% người tham dự ở nhóm kiểm
chứng chết so với 5.1% ở nhóm dùng statin. Như vậy điều trị bằng statin
liên quan đến giảm 12% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân.
Tai biến động mạch vành chính ghi nhận 5.4% ở nhóm kiểm
chứng so với 4.1% ở nhóm dùng statin, giảm 30% với tỷ số khác biệt 0.7.
Tai biến chính mạch máu não ghi nhận 2.3% ở nhóm kiểm chứng và 1.9% ở
nhóm dùng statin, giảm nguy cơ 19% với tỷ số khác biệt 0.81.
Không thấy liên quan đáng kể về ung thư khi dùng statin.
Tác giả nghiên cứu bảo kết quả phân tích meta hợp với những
bài công bố trước đây về tác dụng của statin lên phòng ngừa thứ cấp.
Nghiên cứu lâm sàng duy nhất chứng minh cải thiện sống
sót ở những người nguy cơ cao dùng statin là JUPITER (Justification for
the Use of Statin in Prevention: an Intervention Trial Evaluating Rosuvastatin)
tạm dịch là Biện hộ sử dụng Statin cho phòng bệnh: thừ nghiệm can thiệp
đánh giá Rosuvastatin. JUPITER là thử nghiệm lớn đầu tiên, ngẩu nhiên,
kiểm chứng với giả dược, mù đôi, tiền cứu quan sát xem điều trị statin
có thể ngừa được huyết khối tĩnh mạch không. Kết quả nghiên cứu này đăng
trên NEJM năm 2008. JUPITER được thiết kế để kiểm tra giả thiết điều trị
statin công hiệu cho bệnh nhân với mức LDL thấp (< 130 mg/dL) và cao
hsCRP (high -sensitivity C -Reactive Protein) (≥ 2.0 mg/L).
Nghiên cứu JUPITER gồm 17 802 người nam nữ mạnh khoẻ tham
dự với LDL < 130 mg/dL và hsCRP> 2.0 mg/L, phân phối ngẩu nhiên
dùng rosuvastatin 20 mg mỗi ngày hay giả dược. Tuổi trung bình là 66 tuổi,
38% béo mập. điểm chấm dứt chính nghiên cứu là tập hợp nhồi máu cơ tim,
đột quỵ, đau thắt ngực không ổn định/ tái tạo mạch máu và chết vì bệnh
tim mạch.
Nghiên cứu chấm dứt sau thời gian theo dõi trung bình 1.9
năm. Rosuvastatin giảm nguy cơ tương đối kích tim, đột quỵ, nhu cầu tái
tạo mạch máu, và tử suất do mọi nguyên nhân ở người có vẻ khoẻ mạnh với
mức cholesterol bình thường nhưng cao hsCRP, chất đánh dấu viêm.
Theo một bài thăm dò đa quốc gia trên báo Circulation
ngày 22 tháng 6 năm 2009, số phần trăm người bệnh
hạ mức LDL đến mức mục tiêu đã tăng gấp đôi trong 10 năm qua.
Trong nghiên cứu (L-TAP)2 ( Lipid Treatment Assessment
Project) tạm dịch là đánh giá dự án điều trị Lipid, một thăm dò gần 10
000 người điều trị giảm cholesterol tuổi trung bình 62, các nhà nghiên
cứu thấy số bệnh nhân thành công đạt mức LDL-C mục tiêu tăng từ 38% lên
73% . Trong số những bệnh nhân nguy cơ cao, 67% đạt mức mục tiêu. Các
nhà nghiên cứu tìm thấy 75% những người được thăm dò dùng thuốc statin
(aotorvastatin, simvastatin, rosuvastatin và pravastatin), thời gian điều
trị trung bình 2 năm. Những người khác điều trị bằng fibrat, ezetimbe
hay thay đổi lối sống như tiết thực hay tập thể dục. Với kết quả trên,
65% những tổ chức quản trị y tế cho biết họ sẽ hoàn tiền mua thuốc rosuvastatin
cho bệnh nhân cao hsCRP.
Statin có thể giảm nguy cơ
ung thư tuyến tiền liệt
Theo bản tin của Mayo Clinic tháng 8/09, nếu dùng
statin, để cải thiện mức cholesterol và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim,
người bệnh cũng hưởng lợi cho sức khoẻ tuyến tiền liệt.
Mayo Clinic theo dõi 2447 bệnh nhân cao tuổi trong 15 năm,
những người uống statin giảm 3 lần nguy cơ phát sinh ung thư tuyến tiền
liệt so với người không dùng statin. Ngoài ra, dùng statin giảm 57% nguy
cơ phì đại tuyến tiền liệt không do ung thư. Nghiên cứu này được báo cáo
ở hội nghị bệnh tiết niệu Hoa-kỳ trong tháng 4/09.
Statin có lợi cho bệnh nhân
COPD ( bệnh nghẽn phổi mãn tính)
Bác sĩ Claudia C. Dobler bệnh viện Liverpool và
viện nghiên cứu y khoa Woolcock ở Sydney Úc, xem lại 9 nghiên cứu công
bố từ 2006 đến 2008 đặc biệt phân tích tác dụng của statin cho điều trị
COPD. Nghiên cứu này đăng trên BMC ( Biomedical Center) Pulmonary Medicine
tháng 7 năm 2009.
Điều trị statin liên quan giảm tử suất do mọi nguyên
nhân ở 3 trong 4 nghiên cứu và giảm tử suất do COPD. Statin cũng giảm
tỷ số bệnh sinh phải chăm sóc khẩn cấp liên quan đến hô hấp và giảm suy
yếu chức năng phổi.
Một nghiên cứu ngẩu nhiên có kiểm chứng điều tra tác dụng
của pravastatin 40 mg mỗi ngày so với giả dược trong 6 tháng ở 125 bệnh
nhân COPD ổn định trên mặt lâm sàng. Nghiên cứu báo cáo cải thiện đáng
kể khả năng tập thể dục và khó thở sau khi tập thể dục và giảm đáng kể
mức chất đánh dấu viêm CRP và interleukin-6, nhưng không làm khá hơn chức
năng phổi.
Kết luận:
Những nghiên cứu trên cho thấy statin được áp dụng
trong nhiều trường hợp khác nhau và có vẻ có ích trên mặt lâm sàng. Nghiên
cứu gây ấn tượng nhất là JUPITER nhưng điểm chính là giảm LDL đến mục
tiêu chứ không giảm nguy cơ tai biến tim mạch và mạch máu não.
Câu hỏi vẫn chưa có giải đáp là với những bệnh nhân không
cao lipid huyết, dùng statin có lợi không và nếu có thì dùng liều bao
nhiêu? dùng statin ở dạng generic có ngang với dùng các statin mới còn
ở dạng biệt dược đắt tiền không?
Dược sĩ Lê văn Nhân
