Mười
Lời Khuyên về Sử Dụng Methotrexate cho Bệnh Viêm Khớp Do Thấp
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Một nhóm bác sĩ chuyên khoa bệnh viêm khớp do thấp từ nhiều nước khác
nhau đã đưa ra 10 lời khuyên hướng dẫn sử dụng thuốc methotrexate, viết
tắt là MTX, dựa theo chứng cứ từ những kho dữ liệu như MEDLINE, EMBASE,
thư viện COCHRANE, và những bản tóm tắt các bài của hội bác sĩ chuyên
khoa viêm khớp do thấp ở Hoa-kỳ và Âu châu từ 2005 đến 2007. Trong 10
lời khuyên này, 9 lời khuyên hướng về bệnh viêm khớp do thấp và 1 lời
khuyên dùng methotrexate như là chất tiết kiệm steroid trong những bệnh
thấp khác.
Methotrexate là chất DMARD được chọn hàng đầu trong điều
trị bệnh viêm khớp do thấpp. DMARD (Disease-modifying anti-Rheumatic Drug)
tạm dịch là thuốc chống thấp do thay đổi bệnh.
1. Khi bắt đầu cho bệnh
nhân dùng MTX, cần phải chuẩn bị gồm đánh giá lâm sàng những yếu tố rủi
ro về độc tính của MTX, như uống rượu; phải giải thích cho bệnh nhân hiểu;
đo chức năng gan như ALT, AST, albumin, creatinin, đếm máu toàn phần,
quan sát hình chụp ngực những năm trước. Xét nghiệm huyết thanh tìm HIV,
viêm gan B và C, mức đường khi nhịn đói, xét nghiệm lipid, thử thai.
2. Thuốc uống MTX phải bắt
đầu với liều 10 đến 15 mg/tuần. Tùy theo đáp ứng lâm sàng và mức dung
nạp, liều sẽ tăng lên dần 5 mg cho mỗi 2 đến 4 tuần cho đến 20 - 30 mg/tuần.
Với bệnh nhân đáp ứng lâm sàng chưa đủhay không dung nạp thuốc, nên nghĩ
đến dùng thuốc tiêm MTX>
3. Kê đơn ít nhất 5 mg/tuần
folic acid cùng với điều trị MTX là điều nên làm.
4. Khi bắt đầu MTX hay khi
tăng liều, ALT cùng với AST hay không, creatinin và CBC phải được xem
lại mỗi tháng hay 1 tháng rưởi cho đến khi đạt liều ổn định, sau đó kiểm
tra mỗi 1 đến 3 tháng. Ở mỗi lần khám, phải đánh giá lâm sàng để xem có
tác dụng nghịch hay có yếu tố rủi ro không.
5. Nếu chắc chắn mức ALT/AST
tăng gấp 3 lần mức giới hạn trên của mức mức bình thường, phải ngưng MTX.
Sau khi bình thường trở lại, MTX có thể được bắt đầu với liều thấp hơn.
Nếu ALT/AST vẫn cao hơn 3 lần giới hạn trên mức bình thường, phải điều
chỉnh liều MTX. Nếu ALT/AST vẫn tiếp tục cao hơn 3 lần mức giới hạn trên
mức bình thường sau khi ngưng MTX, nên suy nghĩ thực hiện chẩn đoán.
6. MTX thích hợp cho điều
trị lâu dài vì hồ sơ an toàn được chấp thuận.
7. Với bệnh nhân chưa dùng
DMARD lần nào, cân bằng giữa hiệu quả và độc hại nghiên về MTX đơn trị
so với kết hợp nhiều DMARD quy ước khác. Khi MTX đơn trị không kiểm soát
được bệnh, nên nghĩ đến kết hợp MTX với thuốc khác.
8. Với bệnh nhân viêm khớp
do thấp đang giải phẩu chỉnh hình, MTX có thể tiếp tục an toàn trong thời
gian phẩu thuật.
9. Nếu có dự định thụ thai,
phải ngưng MTX ít nhất trước 3 tháng cho cả nam lẫn nữ.MTX không được
dùng khi có thai và trong khi cho con bú.
10. MTX là thuốc tiết kiệm
steroid được khuyên dùng cho chứng viêm động mạch tế bào khổng lồ (giant-cell
arteritis) và bệnh thấp viêm nhiều cơ (polymyalgia rheumatica). MTX cũng
có thể nghĩ đến cho bệnh nhân luput ban đỏ toàn thân.
Theo Ann Rheum Dis 11/08
Dược sĩ Lê Văn Nhân
Copyright, 2008. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
