Ung
Thư Não Tế Bào Hình Sao (Astrocytoma) - Nhức Đầu Và Bướu Não
Bs Trần Mạnh Ngô và bàn Luận của Bs Nguyễn Tài Mai
Một Ca Lâm Sàng: Astrocytoma
Bs Trần Mạnh Ngô
Bệnh nhân là một người đàn ông 52
tuổi, nói bị nhức đầu khoảng một năm nay.
Bệnh nhân không cho bác sĩ biết và tự chữa lấy bằng Advil. Nhưng gần đây
nhức đầu thật nhiều trong 2 tuần lễ, mới tìm gặp bác sĩ. Nhức đầu đến
nỗi khoảng 2 giờ sáng bệnh nhân bật mình thức dậy, không ngủ được. Nhức
đầu nhiều nhất ở đầu bên phải, chuyền tới vùng xương chẩm (occipital)
và đằng sau cổ bên phải. Bệnh nhân có cảm tưởng hơi mờ bên mắt phải, nhưng
không bị chảy nước mắt, không nhìn thấy một vật thành hai. Bệnh nhân không
bị ói mửa, không sợ ánh sáng, không sợ tiếng động, không thấy suy yếu
cảm giác hay cử động. Khi rờ vùng xương đính (parietal) thì thấy hơi đau.
Bệnh nhân nói uống Advil cảm thấy bớt nhức đầu, nhưng cứ 3-4 giờ sáng
thì lại bị nhức đầu.
Sửa soạn chụp hình não MRI và bệnh nhân chuyển sang bác sĩ chuyên khoa
thần kinh (neurologist) khám bệnh thì tường trình cho biết bệnh nhân vẫn
tỉnh táo, nói năng bình thường. Bs thần kinh khám bệnh dây thần kinh từ
thứ I tới XII thì không có gì bất bình thường.
Phản xạ +2, cảm giác không có gì thay đổi, điều hợp từ ngón tay tới mũi,
từ gót chân tới đầu gối bình thường. Khám cổ cử động bình thường, không
bị khựng chỗ nào. Ấn vào bên phải cổ, vùng chẩm thấy hơi đau.
Kết quả chụp hình đầu MRI cho thấy có khối bướu (mass), Astrocytoma, nằm
vùng trán (frontal) bên phải.
Bệnh nhân được chuyển sang bác sĩ chuyên khoa giải phẫu thần kinh đầu
và cục bướu đã được lấy đi. Bệnh nhân đang thêm xạ trị (radiation therapy),
dưới sự điều khiển của bác sĩ chuyên khoa trị liệu bức xạ (radiotherapist)
và hóa học trị liệu (chemotherapy), dưới quyền điều khiển của bác sĩ chuyên
khoa về ung thư và máu (Oncology/Hematology).
Ung thư não tế bào hình sao (Astrocytoma) là u bướu thành
lập từ tế bào não hình sao (astrocytes). Đây là loại ung thư não thấy
nhiều nhất ở trẻ em dưới 15 tuổi, thường từ 5 tới 9 tuổi. Đàn ông hay
đàn bà đều có thể bị ung thư não Astrocytoma như nhau. Không phân biệt
chủng tộc. Nghiên cứu không thấy liên hệ với di truyền hay do ảnh hưởng
môi trường. Astrocytoma có thể phát hiện hai bên não bộ (celebral hemispheres),
thần kinh mắt (optic nerve), và hiếm thấy hơn nơi tủy sống thần kinh (spinal
cord).
Astrocytomas biệt hoá (well differentiated) chứa khoảng 25-30 tế bào não
gliomas (tức là u bướu phát hiện trong mô não không có tế bào não).
Ung thư não Astrocytomas chia làm 4 cấp:
1) Cấp 1: pilocystic astrocytoma, thường
thấy ở trẻ em.
2) Cấp 2: diffuse astrocytoma, u bướu astrocytoma
toả lan.
3) Cấp 3: ung thư anaplastic (thoái biến)
astrocytoma.
4) Cấp 4: glioblastoma multiform (ung thư
não tế bào xốp, thường thấy nhiều nhất).
Muốn truy tầm u bướu trong não, người ta dùng 2 máy chụp hình:
1) Máy chụp thứ nhất tên là CT (Computed Tomography)
scan hay CAT (Computed Axial Tomography) scan.
Nguyên tắc của CT scan cũng như nguyên tắc khi chụp hình quang tuyến.
Khi nguồn quang tuyến đi qua cơ thể sẽ được hấp thụ và gây những nguồn
X-rays cường độ khác nhau.
Hình nhận được thu vào phim, giống như một hình bóng. Những nguồn quang
tuyến chuyển động xung quanh người bệnh nhân chiếu vào những máy dò, tách
sóng (detector).
Mỗi lần vòng xoay được 360 độ thì lại chụp được một cắt lớp. Những cắt
cấu tạo những bộ phận (như não bộ) cơ thể bệnh nhân hiện ra hình ảnh thật
chi tiết.
2) Máy thứ hai tên là MRI (Magnetic Resonance Imaging).
Ngày nay, y học thường dùng cách chup hình cộng
hưởng từ trường (MRI, Magnetic Reso --nance Imaging) để chụp hình não.
Trong MRI, bệnh nhân nằm trong một ống lớn có từ trường gấp 10 000-30
000 lần từ trường trái đất. Từ trường tạo proton từ những phân tử nước
trong mô cơ thể. Những làn sóng radio chuyển động những làn sóng proton
gây những tiếng vang bật ra người cơ thể, tới MRI scanner, và máy vi tính
sắp xếp thành hình ảnh cơ thể. Trần Mạnh
Ngô, M.D.
Bàn Luận của Bs Nguyễn Tài
Mai, Chuyên Khoa Ung Thư và Bệnh Máu
Kính thưa BS T.M.Ngô:
11 PM tối 6 tháng 5, chủ nhật; mới mở computer ra thấy message, vội trả
lời ngay:
Sẽ xin viết chi tiết sau, nhưng chỉ thêm vài lời bàn như sau:
1. Ung thư ở não: Astrocytoma (hoặc cũng gọi là glioma)
là một trong những primary intracranial neoplasms. Chữ mà BS TMNgô viết
là "cấp" (cấp 1, 2, 3, 4) tôi đoán là BS TMNgô muốn dịch chữ
"grade".
Grade cuả một ung thư là muốn mô tả đến độ differentiation của ung thư
duới KÍNH HIỂN VI (chẳng hạn "well differentiated" hoặc "moderately
differentiated" hoặc "well differentiated") (tức là về
hình thái dưới kính hiển vi (morphology) (microscopic features), tế bào
ung thư còn giữ được đặc tính cuả tb ung thư từ đó phát xuất ra: chẳng
hạn ung thư vú nếu nói "well differentiated" có nghiã là dưới
KÍNH HIỂN VI, ta còn thấy các tbào ung thư còn cố tạo ra tuyến (để tiết
sữa), còn nói poorly differentiated tức là tb đó "ác qúa", nhìn
dưới kính hiển vi chỉ có thể đóan là tb này có lẽ từ ung thư tuyến mà
ra (đã không nhìn thấy rõ tuyến nưã).
Sở dĩ phải giải thích dài dòng, vì khi nói đến "grade" trong
astrocytoma (hay glioma) tức là nói đến microscopic features, chứ không
phải nói đến clinical presentations...
Trong literature của pathology (chỉ riêng cho Astrocytomas mà thôi) vì
thế chia ra dưới micro -scope: grade 1, 2, 3, 4. Grade 1 thì tương đối
"lành" hơn, còn grade 4 thì "ác" (malignant) hơn (con
số để dễ nhớ: astrocytoma (grade 1: thường sống hơn 3 năm; còn grade 3,4:
thường chết trong 17-18 tháng- đó là trước khi có Temodar).
Cũng làm cho càng lầm lộn hơn, khi nó "ác" hơn thì tên nó cũng
thay đổi đi một chút, chẳng hạn dưới microscope, ở grade 1, thì ai cũng
gọi là astrocytoma, nhưng grade 3, và grade 4 thì "gọi" là glioblastoma
multiforme (nói "gọi" cũng không đúng hẳn, lẽ ra phải nói: Astrocytoma
grade 3 và 4 GỒM CÓ: glioblastoma multiforme, spongioblastoma multiforme,
polar spongioblastoma, gigantocelloluar glioblastoma ...). Chữ "multiforme:
để mô tả sự nhận xét bằng mắt thuờng (naked eyes) và microscope: bằng
mắt thường thì các ung thư này có nhiều màu khác nhau (xám, trắng ngà,
vàng (mô-tissue- đã chết, đỏ màu sắt rỉ (chảy máu cũ). (Và dưới kính hiển
vi thì các tb này lạ lùng - bizarre - và tầm cỡ , hình dáng khác nhau
- pleomorphic).
2. Nói về triệu chứng thì chỉ có 2 triệu chứng thường
thấy: nhức đầu, và có khi: kinh giật ... Vì thế trong practice riêng của
tôi thôi: khi bnhân than nhức đầu mà chữa bằng thuốc thường không hết,
cứ thế than nhức đầu trong vài ba tuần, thì gửi đi làm CAT scan ngay.
3. Về khám bnhân : thì dĩ nhiên những bnhân than nhức
đầu, ngoài việc khám thần kinh, thì bắt buộc phải dòm đáy mắt xem có phù
hay không (papillary edema). Nhưng đa số khám (physical exam) không thấy
gì lạ, cho nên phải làm CAT scan ngay nếu bnhân vẫn còn than phiền (nhức
đầu v.v.).
(hôm nay còn quá bận; trên đây chỉ viết theo trí nhớ),
Ngày mai sẽ xin trình về các thuốc mới hơn, đặc biệt là review về Temodar.
Xin kính chào và cảm ơn BS TM Ngô
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa Bệnh Máu và Ung
Thư
