Về
Một Trường Hợp Giảm Tiểu Cầu
bác sĩ Nguyễn Văn Đích
Ta đứng trước một bệnh nhân 58 tuổi, chắc là đàn ông vì đã đi lính và
đã uống rượu (đàn bà cũng đi lính và uống rượu nhưng ít hơn nhiều), tình
cờ phát hiện số tiểu cầu giảm, không có triệu chứng, khám lâm sàng cũng
không phát hiện dấu cơ thể.
Như thường lệ, ta thường hỏi có đúng là
giảm tiểu cầu không? Giảm tiểu cầu do cơ chế nào, ngoại biên hay trung
tâm?
1.- Đếm tiểu cầu dễ nhầm
vì tiểu cầu dễ dính với nhau, có trường hợp “giảm tiểu cầu giả” do tiểu
cầu kết tụ dưới tác dụng của chất chống đông EDTA. Bệnh nhân này đã có
số tiểu cầu thấp từ nhiều năm, số tiểu cầu giảm dần nên chắc là bị giảm
tiểu cầu thật.
2.- Giảm vì đời sống của
tiểu cầu ngắn hơn, tức là do cơ chế ngọai biên. Giảm tiểu cầu do cơ chế
ngọai biên có thể do thuốc, do cơ chế miễn dịch, do tiêu hủy ở lá lách…
a)
Bệnh nhân này không dùng thuốc gì ngoài atenolol nên có lẽ không phải
do thuốc tuy nhiên cũng nên lưu ý rằng bệnh nhân có thể dùng dược thảo
hoặc những thuốc bán tự do ngoài quầy và không nghĩ rằng những thứ đó
là “thuốc” nên cũng phải hỏi cặn kẽ.
b) Vì “lá lách là mồ chôn tiểu cầu” nên cần biết gan-lách
thế nào. Bệnh nhân cao 176cm nặng 110 LB (50kg) thì không phải là mập
nhưng chắc rằng người Mỹ để nhiều mỡ trong bụng nên khó sờ thấy lá lách.
Bệnh nhân đã có một thời uống rượu nhiều, có dùng chất ma túy, tuy không
nói có tiêm thuốc tĩnh mạch và truyền máu nên cần biết chức năng gan,
tình trạng nhiễm siêu vi viêm gan B, C và HIV, phản ứng huyết thanh tìm
xơ gan còn trong vòng nghiên cứu, siêu âm gan và lá lách là xét nghiệm
dễ làm.
c) Bệnh nhân không còn uống
rượu nên giảm tiểu cầu hiện nay chắc không do rượu.
d) Nguyên nhân ngọai biên khác là cơ chế miễn dịch và
tự miễn do kháng thể chống lại tiểu cầu. Cần xem có hồng ban đỏ {systemic
lupus erythrematosis) hay không. Ở bệnh nhân đàn ông 58 tuổi SLE thường
là hiếm.
e) Bệnh nhân không có bệnh cảnh trầm trọng để nghĩ đến
thrombotic thrombocytic purpura (TTP), đông máu nội mạch rải rác (disseminated
intravascular coagulation)…
3.- Nguyên nhân trung tâm
do tủy xương không làm ra đủ tiểu cầu do nhiễm độc hóa học và phóng xạ
do hóa trị, xạ trị, và do bệnh của tủy do megakaryocyts giảm. Bệnh nhân
này có hồng cầu và bạch cầu bình thường nên khả năng bị bệnh của tủy xương
cũng ít. Vì bệnh nhân cũng hơi lớn tuổi và đã giảm tiểu cầu từ nhiều năm
nên nếu các xét nghiệm tìm nguyên nhân ngọai biên không thấy, có thể phải
làm tủy đồ (bone marrow aspiration).
4.- Nếu các xét nghiệm đều
âm, sẽ nhận rằng bệnh nhân bị giảm tiểu cầu vô căn (idiopathic hypothrombocytopenia).
Tóm lại ta muốn đếm tiểu cầu dùng một chất chống đông không phải là EDTA, muốn biết chức năng gan với nồng độ đạm huyết, albumin huyết, AST, ALT, GGT, PT, PTT, viêm gan siêu vi B và C, HIV, ANA, siêu âm gan lách và cuối cùng là tủy đồ
Bs Nguyễn Văn Đích
Nếu muốn phổ biến bài này, xin ghi rõ
nguồn: Y Dược Ngày Nay www.yduocngaynay.com
>>>back>>>
