Giai đoạn Cuối
Cùng TERMINAL của Ung Thư
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Câu: "trừ giai đoạn terminal" có lẽ không đúng,
và statement "các cách này...không thể dùng cho cancer đuợc"
có lẽ cũng không đúng. Vì mechanism cuả anorexia và sự tăng trưởng (hoặc
chết) cuả tế bào ung thư theo các cơ chế hoàn toàn khác nhau. Dù rằng
các studies trong hơn hai mươi năm qua cho thấy có liên hệ chăt chẽ giưã
phản ứng cuả cơ thể (ăn mất ngon) và ung thư (trong một bài trước đã trích
dẫn, bài trong Clinical Nutrition - Europe, chẳng hạn).
Nhưng ở tầm mức tế bào thì hai cơ chế hoàn toàn khác hẳn
(anorexia theo cơ chế humoral, tức là các cytokines và inflammatory reaction
chẳng hạn, trong khi đó sự sinh truởng và chết cuả tế bào ung thư theo
các chu kỳ S phase, G phase chẳng hạn - và việc dùng chemotherapy để đánh
vào trong một giai đoạn sinh trưởng cuả tbào ung thư hiện nay là nền tảng
cuả lý thuyết dùng chemotherapy để diệt ung thư) (sau khi bị exposed to
chemotherpy agents: tbào bình thường - normal cells có thể recovered lại
được, trong khi tb ung thư sẽ không thể recovered được, và tb này sẽ chết).
Nói lý thuyết, vì hiện nay (trong 10 năm qua đã bắt đầu
có những ký thuyết song hành với chemotherapy: chẳng hạn monoclonal antibody
để tìm cách diệt ung thư, và ngành này đang bùng nổ một cách rất nhanh
chóng và đang thay đổi bộ mặt chưã trị cuả ung thư (Xin nêu một thí dụ:
với ung thư ruột già đã chạy đến gan, thì hồi 1982, với các chemotherpy
sơ đẳng, bnhân chỉ sống được 3 tháng - median survival -tôi còn nhớ lúc
đó là fellow về oncology trên các trại bệnh, trả lời các consultations,
thì recommendation rất ngắn ngủi: cho về nhà chờ chết , không nên làm
gì nưã --- Đến 1995-2000, có những chemotherapy mới hơn - irinotecan chẳng
hạn- , lúc đó đã có những bnhân sống được 2 , 3 năm. Nay nhờ các thuốc
chống mạch máu mới mọc (bevacizumab): thuốc đầu tiên được dùng trong cơ
chế này ở ung thư ruột già, (cọng với chemotherapy) năm ngoái tôi mới
mất một bnhân ung thư đã chạy đến gan sau 7 năm chưã trị.
Trong đời một y sĩ chuyên về ung thư, đã được thấy một
bệnh ngày xưa vô phương cứu chưã, chết trong 3 tháng, rồi 3 năm, nay có
thể sống đến 6-7 năm... Và một số lymphoma, hồi xưa chết nhanh chóng,
nay đã có những bnhân hoàn toàn khỏi hẳn ... Có cả những bnhân ung thư
vú, đã tái phát, mà nay trở lại office theo dõi, vẫn còn sống sau 10 năm...(dù
rằng hiếm).
Còn Prednisone, dĩ nhiên là một steroid, làm cho người
ta đói. Nhưng không có bằng chứng steroid làm cho tb ung thư mọc thêm.
Mà ngược lại, Steroid cho đến nay vẫn là một trong những thuốc chính để
CHỮA ung thư thuộc các loại lymphoproliferative disorder: chẳng hạn Non
Hodgkin's lymphoma (Combination của CHOP: Cytoxan, Adriamycin, Oncovin,
Prednisone), hay Lymphocytic Leukemia (CVP: 3 thuôc nói trên, bỏ Adriamycin
ra). Hiện nay vẫn không rõ cơ chế tại sao Prednisone lại diệt được tb
ung thư máu thuộc dòng lymphocytic (nói một cách mơ hồ "oncolytic
effect" - lytic thế nào thì chả ai rõ, dù rằng có nhiều lối giải
thích - vì nói ra ngượng nghịu, cho nên các literature mới không muốn
dùng đến chữ cổ oncolytic nưã).
(Note: steroid
không được chấp thuận để dùng chính thức trong việc làm cho người ta đói;
dù ở Âu Châu có khi y sĩ cho toa như thế - Hồi trong fellowship ở New
York, một GS cuả tôi về ung thư trained ở England và cũng là GS từ London,
England, ông ta hay viết Decadurabolin - thiên hạ trained bên Mỹ thường
chau mày khó chịu).
Note riêng:
Nói riêng về melanoma: ung thư sắc tố đen ở da (melanoma) rất kỳ dị: có
những nguời mất ngay, nhưng hiện nay trong practice riêng, có mấy người
đã chạy đến óc, mà vẫn sống sót sau ba năm - chỉ dùng immunotherapy, nhưng
đó là họa hiếm. Melanoma là một bệnh chết nguời, các y sĩ nên nhớ thuộc
lòng A,B,C,D cuả melanoma (A: Asymetry: vết sắc tố xám đen lệch, không
đối xứng, B: Border: bờ cuả vết này không đều - irregular border; C: Color:
màu sắc không đều: chỗ đậm đen, chỗ nhạt variegated, D: dimension: melanoma
thường có đường kính lớn hơn 0,6 cm (0,6 cm: là đường kính cuả cục tẩy
- cục gôm - gắn vào cuối cái bút chì màu vàng thường dùng ở Mỹ ). Bất
cứ khám bnhân nào, ít nhất một năm hay 6 tháng một lần, đều phải bảo họ
cởi hết quần áo và xét cẩn thận suốt da của họ (vì chính họ không nhìn
được phía sau lưng, sau đùi, cổ v/v...) và dưới móng tay, móng chân (tôi
đã thấy 1 truờng hợp melanoma phát xuất từ phần da dưới móng chân (subungual),
1 case melanoma xuất hiện trong da đầu, tóc che, ở gần màng tang - bnhân
này chết khi mới 30 tuổi. Và cũng đã thấy 2 cases ung thư này xuất hiện
ở sắc tố đen cuả mắt: hai bnhân này đều phải lấy mắt ra, mù, mà rồi 1
bnhân ung nthư sau đó đến não - mất ở đấy, và bnhân kia, năm (5) sau khi
lấy mắt ra: ung thư tái xuất hiện ở gan, và chết ở đấy).
Note:
người VN có khi có ý niệm là có cái nốt ruồi "phá tướng" rồi
có khi tìm cách "phá nó đi". Tôi nghe vậy sợ lắm và bảo: muốn
phá đi, sẽ gửi sang plastic surgery để họ lấy cả nôt ruồi lẫn da chung
quanh đi (excisional biopsy) rồi nhìn dưới kính hiển vi xem nó là cái
gì (benign - nevus etc...) , chứ chớ đụng đến nó (incisional biopsy) (INcisional:
cắt vaò ngay giưã vết đó, lấy ra một phần thôi; EXcisional: cắt trọn cả
vết đem ra).
NTM
Disclaimer: bài này qúy vị có thể phổ
biến tự do, không cần xin phép tác giả (Nguyễn Tài Mai), chỉ cần đề: bài
do BS Nguyễn Tài Mai, đăng trên diễn đàn y sĩ ngày 23 tháng 3 năm 2009
(tôi không giữ lại bản đã viết, cho nên nếu có câu hỏi xin kèm bài này
để dẫn chứng).
Việc chữa bệnh từng bệnh nhân riêng biệt dĩ nhiên hoàn toàn tùy thuộc
y sĩ điều trị, y sĩ máu, y sĩ ung thư của trường hợp đó.
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa
Bệnh Máu và Ung Thư
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
