Ung Thư Tuyến
Nhiếp Hộ (1)
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Ung thư tuyến nhiếp hộ ngày nay trở thành một ung thư
nhiều nhất ở đàn ông (ngoài ung thư da, trừ ung thư da sắc tố đen-) (non
-melanoma skin cancers). Lý do chính vì con người sống lâu hơn, và vì
trong hơn mười, hai mươi năm qua (độ 1995 trở về sau) đã bắt đầu có thử
máu để tìm ra ung thư này (serum PSA - Prostatic Specific Antigen).
Việc đó khác hẳn đa số ung thư khác: ung thư phổi chẳng hạn. Trong ung
thư phổi: ngày mai có tìm ra ung thư phổi, hôm nay tất cả các thử nghiệm
máu đều vẫn có thể bình thường. Và ngay cả phim phổi (regular chest XR),
cũng không tìm ra ung thư phổi. Nếu muốn thực sự đi tìm ung thư phổi,
phải làm CAT scan của phổi.
Cũng như tất cả các vấn đề khác trong y khoa, một vấn đề gì đang tiến,
đang còn chưa rõ tiêu chuẩn ra sao, thì thường có rất nhiều bàn luận.
Chẳng hạn vấn đề nóng hổi gần đây nhất: có nên lấy máu thử PSA (Prostatic
Specific Antigen) cho những người già hơn 75 tuổi hay không? Cũng như
tất cả các hoạt động nhân sinh, các phản ứng cuả nhân loại thuờng như
môt. quả lắc đồng hồ, qua ba giai đoạn :
(1) giai đoạn thứ nhất:
một cái gì mới, đa số đều hồ hởi cho đây phải là tiêu chuẩn mới, mọi người
"nhảy vào"; như quả lắc vung sang bên phải, ai cũng chạy theo,
và người không chạy theo có thể bị cho là "sai", dám nghi ngờ
đường lối suy nghĩ chính thống (main line thinking).
(2) giai đoạn thứ nhì, bây
giờ có thêm lắm người bắt đầu nghi ngờ cái hồ hởi lúc đầu có khi sai,
nhiều studies ra đời, ông nói gà, bà nói vịt, mọi người bắt đầu không
biết đường đâu mà lần - confused - trong đám khói bụi mù. Có nguời lại
dám cả gan tuyên bố một cách cực đoan là các teachings ở giai đoạn tiên
khởi - giai đoạn 1 đã hoàn toàn sai bét, một "ngụy khoa học"
(pseudo-science) . Đây là lúc cái quả lắc nó vùng sang trái.
(3) Rồi cuối cùng nhiều
studies rất quan trọng, các meta-analysis (study cuả các studies) ra đời,
nay mới rõ phải trái: cái pendulum nó bây giờ ở điểm giữa, điểm Trung
Dung, như cụ Khổng đã bảo (note 1).
Lại nưã, các y sĩ chưã ung thư đều nhận thấy: ở cùng giai đoạn (stage),
nhưng bnhân này có thể sống lâu hơn, hoặc có khi lại chết sớm hơn bnhân
kia. Việc này thấy rất rõ trong ung thư prostate, có những bnhân căn bệnh
tiến rất nhanh, nhưng có những bnhân tiến chậm hơn, có khi đến hàng chục
năm chưa thấy "nhúc nhích".
Đây là bởi vì y khoa ngày nay chưa tiến tới mức để định nghĩa (define)
một cách rõ rệt hơn - ở một bnhân đặc thù nào đó - a specific or an individual
patient- các yếu tố khiến ung thư tiến nhanh hay tiến chậm (behavior of
the tumor). Chính đây là chỗ mở ra cho có nguời tin rằng có phép lạ -
miracles - bởi vì tôn giáo có khả năng luôn luôn đi song đôi với tâm hồn
con nguời, nhất là trong lúc "gần đất xa trời" lòng người có
nhiều nghi hoặc: họ chưa bằng hạt bụi trong vũ trụ, và họ phải đi tìm
một cái gì siêu nhiên ... Đây cũng là chỗ mở ra cho những cách chữa đáng
nghi ngờ, không có căn bản gì về hoa học; vì khi có bệnh thì vái tứ phương
... và rồi xã hội nào, thời buổi nào, ai lại chả muốn làm tiền một cách
nhanh chóng (a "quick buck") ? (còn tiếp)
NTM
(note 1): "Quân tử trung dung, tiểu nhân...".
Ung Thư Nhiếp Hộ Tuyến (2)
Có thể trình bày ung thư tuyến nhiếp hộ theo nhiều cách:
(a) viết như một chương
trong sách ung thư: cái này thì đã đầy sách vở, viết lại làm gì cho mất
thì giờ; vả lại không thực dụng, vì khi đối diện với bệnh nhân, chả ai
bắt đầu từ định nghiã hay (histo)pathology.
(b) viết cho một y sĩ toàn
khoa. BS toàn khoa có những thắc mắc riêng cuả họ: chẳng hạn PSA hơi bất
thường, tôi phải làm gì? Bnhân 82 tuổi đòi thử PSA, tôi sẽ trả lời ra
sao ... Hôm qua xuống giảng đường ở nhà thương, thấy người ta nói Gleason
score, có nghiã là gì. Bnhân cuả tôi than đau vì ung thư đã đến xương,
thân nhân hỏi sẽ sống được bao lâu ...
(c)
viết như vấn đề mà medical oncologists phải đối diện hàng ngày;
chẳng hạn: bnhân mới tìm ra ung thư prostate, urologist gửi sang cho bạn:
"Xin vui lòng qua office của BS X, nghe ông bà ấy nói bây giờ tốt
nhất phải chữa như thế nào, nghe ông bà ấy vạch ra một đường hướng chữa
trị "Hoặc, khi đã trễ, như consultation tuần rồi: "Bnhân được
gửi sang oncology để hỏi ý kiến oncologists về việc chữa trị, vì nay tất
cả các cách (modalities) (giải phẫu, radiation) đã thất bại. Ngay cả kích
thích tố (hormonal manipulation) cũng không chận đứng được bệnh, PSA cứ
thế tăng ..."
Lối (b) và (c)
có lẽ tốt nhất (chú trọng vào (b) hơn).
Và viết nháp ra thì có các vấn đề như sau:
(1) tìm bệnh
(2) giải phẫu Prostatectomy (retropubic, radical prostatectomy,
laparoscopic radical prostatectomy, robot assisted prostatectomy - tuần
rồi đồng nghiệp bên urology mới trình cách mổ có rô bô, nghe như mặt trăng
mới rơi xuống, lạ thật, sự tiến bộ khiếp thật).
(3) Radiation: external beam radiation, 3D conformal
radiotherapy, intensity - modulated radiotherapy và brachytherapy.
(4) Chữa bằng hoá chất và cách khác: Chemotherapy: Docetaxel
và Prednisone, Mitoxanthrone và Prednisone, Antiangiogenesis (Bevacitumab).
(5) Chữa bằng kích tố Hormonal: Thuốc để chận đứng dihydrotestosterone
(DHT), Androgen deprivation therapy, LHRH analogs (goserelin, leuprolide).
(6) High intensity focused ultrasound (HiFU): chưa được
chấp thuận cho dùng tại HKỳ ("đốt" ung thư bằng siêu âm).
(7) Các lối mới hơn hiện đang thịnh hành: Photodynamic,
Interstitial prostate brachytherapy, giết ung thư bằng sóng nhỏ (microwave)
hay dùng tần số radio (radiofrequency interstitial tumor ablation.
Còn chưa nói tới biphosphonate.
Vì vậy xin mở diễn đàn ra để y sĩ mọi ngành có dịp bàn luận ...
NTM
Ung Thư Nhiếp Hộ Tuyến (3)
Trong những bài kỳ tới, tôi sẽ chỉ giới hạn
bài viết trong subspecialty cuả riêng tôi, tức là medical oncology, và
để các phần khác (giải phẫu, radiotherapy) cho các chuyên viên khác (urologist
etc).
Trên khiá cạnh medical oncology, thì có mấy phần
chính:
(1) chữa ung thư prostate bằng cách dùng kích tố - hormonal
therapy.
(2) chữa bằng hóa chất.
(3) chữa bằng cách mới hơn: chống mạch máu tân sinh:
anti-angiogenesis (như Bevacizumab - trade name là AVASTIN).
(4) còn một phần khác mà các BS nội thương (internists)
có thể chữa được, nhưng thường họ vẫn gọi hematologists - oncologists:
chẳng hạn hypercalcemia, hay thiếu máu (thí dụ: radiotherpy cho vùng chậu,
ảnh huởng đến tủy xương vùng chậu - một trong những nơi chế tạo ra máu
- khiến bnhân bị thiếu máu).
Hypercalcemia là một trong mấy oncology emergencies
cho nên cũng đáng viết riêng ra, dù rằng hypercalcemia có thể ở trong
cả lãnh vực cuả nephrology, endocrinology (các subspecialties cuả internal
medicine) - và có khi những chuyên viên này cũng được gọi lên trại bệnh.
Trong việc chữa trị thì dĩ nhiên cũng phải nói thoáng
qua những vấn đề khác có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định về chưã trị:
chẳng hạn vấn đề grading (grading không phải là staging. Grading tức là
xem dưới kính hiển vi ung thư lành dữ ra sao - còn Staging là xem ung
thư, trong cơ thể, đã tiến đến đâu rồi: nghiã là nói về TNM classification
cuả thế giới).
Nói về grading tức là phải nói đến "Gleason
Score system" (nay đã dùng trên toàn thế giới). Và khi nói đến PSA
(Prostatic specific antigen) thì cũng phải đề cập qua PSA index, và tốc
độ tăng của PSA (PSA velocity).
Gleason scoring system, trong sách pathology nào
cũng có, chẳng hạn có hình duới kính hiển vi đen trắng và màu trong: "Diagnostic
Surgical Pathology , các tác giả S.S. Sternberg et al. , các trang 1807-1853,
nhà xuất bản Raven Press, New York - volume 2 of 2 volumes- cả thảy 2328
trang - chưa kể 50 trang index).
NTM
Disclaimer: bài này qúy vị có thể phổ biến tự do,
không cần xin phép tác giả (Nguyễn Tài Mai), chỉ cần đề: bài do BS Nguyễn
Tài Mai, đăng trên diễn đàn y sĩ ngày 24 tháng 11 năm 2008 (tôi không
giữ lại bản đã viết, cho nên nếu có câu hỏi xin kèm bài này để dẫn chứng).
Việc chữa bệnh từng bệnh nhân riêng biệt dĩ nhiên hoàn toàn tùy thuộc
y sĩ điều trị, y sĩ máu, y sĩ ung thư của trường hợp đó.
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa
Bệnh Máu và Ung Thư
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
