Dị
Sinh Tủy
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai &
Dược sĩ Trịnh Nguyễn Đàm Giang
Ds TNDG viết: Kính thưa BS Mai,
Một bệnh nhân người Việt bị Dị Sinh Tủy đang chữa trị với
Dacogen bị nhiều adverse reactions không tránh được (neutropenia, thrombocytopeniạ
..) có hỏi làm sao có thể làm giảm những phản ứng nghịch nàỵ. Ông cũng
muốn hỏi dùng alternative medicine có giúp được chi không.
Xin BS Mai vui lòng cho ý kiến tổng quát dựa trên
những kinh nghiệm giường bệnh của BS Mai.
Đa tạ
TNgDG
Kính thưa Ds TNDG:
Chịu thôi, không có cách gì trong một bài viết ngắn ngủi
mà lại viết nổi những phòng ngừa/ chưã trị side effects cuả chemotherapy
agents. Vả lại mỗi bnhân môt. khác, mỗi thời điểm một khác...
"Mỗi bnhân" vì định bệnh ra sao? có chắc chắn
thế không? (lắm khi có những cases rất khó, diagnosis lúc đầu chưa chắc
đã hoàn toàn đúng, và nhiều khi các experts không hoàn toàn đồng ý với
nhau) (nhiều khi chỉ thời gian rồi mới biết ) (note: ở giai đoạn ấy, bệnh
trạng cuả bnhân (đang nguy kịch) không thể "chờ" một diagnosis
xác quyết được, và phải chưã (trong những truờng hợp ấy, hồ sơ sẽ nêu
rõ một diagnsosis có lẽ đúng nhất trong thời điểm đó - ta có thể gọi là
một "working diagnosis" (định bệnh để mà chưã), và rồi cũng
nêu rõ ý kiến cuả các experts và các literature đính kèm để biện luận
cho diagnosis đó. Xin không đi vào chi tiết, nhưng đặc biệt trong myelodysplasia,
lúc đầu, diagnosis này có thể rất khó. Chính vì thế, mà từ 1976 (FAB classificaiton
of myelodysplasia) (FAB: French, American, British) (sửa lại - revised
1982) đến nay, đã có nhiều các classifications khác, mà hiện nay thường
dùng nhất là WHO (World Health Classif) of myelodysplasia.
Vì thế, diagnosis về myelodyaplasia phải "cố "
cho chắc chắn cái đã. Diagnosis này tuy rằng ta cho là đúng ở thời điểm
này nhưng phải luôn luôn "xét lại" ... Nghiã là trong khi chưã,
có cái gì "mới", có cái gì "ngờ ngợ", có cái gì "không
ăn khớp" mà mình phải nghĩ lại, thay đổi sự suy nghĩ về định bệnh
và chữa bệnh. Có nghiã là trong việc đinh bệnh và chữa bệnh phải luôn
luôn "đề cao cảnh giác" , nó "fluid", hoặc "dynamic"
chứ không phải đứng một chỗ ("static").
Bây giờ giả dụ rằng đích thực là myelodysplasia đi, thì
subclassification của nó ở đâu (theo WHO classification), và rồi những
co-morbid cuả bnhân như thế nào, chẳng hạn bnhân đang congestive heart
failure mà left ventricular ejection fraction chỉ có 20%, hay creatinine
clearance chỉ có 25 ml/min thì tùy trường hợp, cho chemotherapy chỉ là
"rước lấy hoạ".
Vì thế, truớc khi chưã bằng chemotherapy, phải đóan chắc rằng cơ thể có
thể "chịu" được (tolerable), có nghĩa là trước đó, phải cho
bnhân qua một số tests trong phòng thí nghiệm về mọi phía: tim, thận ,
metabolic etc. Chính vì vậy mà có một thứ thuốc mới nào đó cho một bệnh
nào đó, không có nghiã là mình phải "cho" ngay ... Nếu không
vội vàng gì, thì lắm khi chờ đợi (wait-anđsee) là một chính sách rất đúng
cho thời điểm đó ...
Trong ung thư và bệnh máu (hay bất cứ bệnh gì, nhưng đặc
biệt là trong oncology), điểm đầu tiên phải xác quyết là bnhân đang ở
giai đoạn (clinical staging) nào, kể cả các grading (tức là bằng microscopes:
chẳng hạn ung thư vú, ung thư prostate...), co-morbid conditions, rồi
bao nhiêu tuổi v.v. (Cho nên bất cứ bệnh sử tại HKỳ nào cũng bắt đầu bằng
tuổi)...
Trong khi chưã, các biến chứng rồi sẽ phải xảy ra, y sĩ
luôn luôn ở thế "chờ đợi" và "tiên đoán", và rồi sẽ
phải tìm cách "đỡ". Các biến chứng này là cả Textbook of Medicine
và Surgery, liên hệ tới tất cả các subspecialties của medicine/surgery,
và không có cách gì viết nổi trong một bài (vì thế tốn nhiều năm training
và chữa trị, chính vì thế mới thấm thiá câu nói của thánh tổ medicine:
"Ars longa, vita brevis": nghệ thuật dài, đời người ngắn) (các
subspecialty trainings ở H.Kỳ đều kéo dài từ 6-8 năm sau M.D. degree).
Còn việc "alternative medicine" thì tôi hiểu
là thuốc Nam thuốc Bắc, thuốc Herb gì đó, thì tôi mù tịt và có những ý
kiến "bias" (một phiá) cuả tôi, nhưng không nêu ra đây; vụ này
dài dòng lắm. Tôi cũng có những kinh nghiệm (không scientific) ở những
bnhân cuả tôi (nói thẳng: kết quả chả bao giờ khả quan).
Tuy nhiên nếu có bnhân hỏi: tôi bảo: đó là quyền cuả ông
bà, nhưng tôi không khuyến khích- Tôi chỉ xin khuyến cáo: trong khi chưã
bệnh, đừng dùng những thuốc nào khác mà không có chỉ thị của y sĩ điều
trị, vì đến khi có biến chứng, y sĩ cuả ông bà sẽ không biết đường đâu
mà lần (có lắm chữ "tôi" trong đoạn văn này, vì muốn nhấn mạnh
đó là ý kiến cá nhân).
Sở dĩ tôi vẫn có bias về việc này, vì không được biết những
studies rất "rigorous" về phiá chữa trị theo lối này, tức là
thiếu các studies nhìn vấn đề một cách khách quan (objective), khoa học
(scientific) và có ý nghiã về thống kê y khoa (statistically significant).
Tôi biết có nhiều vị khi đọc mấy hàng chữ này sẽ không đồng ý (việc đó
hoàn toàn dễ hiểu - understandable - và chấp nhận được - acceptable).
Trên thế giới hiện nay có rất nhiều sách vở, articles, trường phái v/v
này nhưng y sĩ luôn luôn phải tôn trọng các lề thói khoa học để bảo vệ
bnhân cuả mình ("do no harm": chớ hại (người khác), và cái gì
không chứng minh (empiric) cho mình được thì phải thận trọng.
NTM
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
