"Thỉnh
thoảng một test" ( Bên Giường Bệnh)
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Y sĩ trên trại bệnh hoặc tại clinic, office phải cập
nhật với các tiến bộ trong y khoa, kể cả hiểu biết cơ chế cúa các thử
nghiệm (tests) để biết cách dùng các tests này trong việc định bệnh và
chữa trị.
Vì thế, để ôn lại, thỉnh thoảng tôi sẽ viết tóm tắt một số tests mới dùng
trong y khoa ngày nay. Những tests mới này thường "nhạy" hơn
những tests cũ, làm cho việc định bệnh trở thành dễ dàng, và chính xác
hơn.
Nói một thí dụ : khoảng 1975-1980, tại Hoa Kỳ khi b.nhân vào nhà thuơng
than đau ở ngực trái phía trước, mà y sĩ nghi là do angina, thì ngoài
EKG ra, đối với chemical lab, có các tests: LDH isoenzymes và CPK isoenxymes.
Gọi là isoenzymes vì ta có thể tách LDH (Lactate DeHyrogenase) ra làm
5 fractions: LDH-1, LDH-2, LDH-3, LDH-4, LDH-5, và CPK (Creatinine Phosphokinase)
ra làm CPK-BB, CPK-MB, CPK-MM (ở Âu Châu gọi CPK-1, CPK-2, CPK3).
Khi y sĩ nghi bnhân đang có angina vì myocardial ischemia, thì họ sẽ đi
tìm "positive CPK-MB" và "a flipped pattern of the LDH".
CPK-MB xuất hiện trong vòng 24 giờ, còn flipped
LDH xuất hiện trễ hơn, từ 48-72 giờ. Note: nói
"flipped" (lộn ngược) vì bình thường độ cao của LDH-1 phải thấp
hơn LDH-2; khi bị myocardial ischemia thì nó sẽ lộn ngược lại : LDH-1
cao hơn LDH-2.
Ngày nay, vì Serum Troponin ra đời, test này "nhạy" (sensitive)
hơn LDH cho nên không ai dùng LDH nữa. Y sĩ sẽ chỉ thị cho làm serum troponin,
và CPK isoenzymes (lab ngày nay tự động làm CPK-MB) (CPK-BB từ não, MB
từ cơ tim, MM từ striated muscles). LDH trở nên lỗi thời ...
Gần đây, khi đi rounds, có y sĩ hỏi về ý nghĩa của "JAK2 mutation",
một test mới trong hematology. Ông ta muốn biết việc áp dụng test này
như thế nào, trong một bài kế tiếp, sẽ viết về JAK2 mutation.
Note cho người ngoài Hoa Kỳ: Trong toàn thể
các nhà thương Hoa Kỳ, trưởng các phòng thí nghiệm đều là pathologists,
tức là M.D. học thêm 4 năm residency : 2 năm anatomic pathology (tức là
"AnaPath" theo lối gọi Âu Châu) và 2 năm clinical pathology
(tức các phân khoa khác cúa phòng thí nghiệm kế cả chemistry, blood banking,
etc.).
Họ sẽ chịu trách nhiệm về kỹ thuật của phòng thí nghiệm, và dĩ nhiên họ
không lo việc chữa trị : việc này của các clinicians thuộc các specialties
hay subspecialties khác nhau (tức là họ chỉ chịu trách nhiệm làm các tests,
còn việc interpretation các tests bên giường bệnh là của clinicians).
NTM
(note: tôi không thích chữ "lâm sàng"
(clinical), tại sao không dùng chữ "bên giường bệnh" cho dễ
hiểu? Đã có chữ nôm rất dễ hiểu, tại sao phải dùng chữ Hán?)
Disclaimer: bài này qúy vị có thể phổ biến tự do, không cần xin phép tác
giả (Nguyễn Tài Mai), chỉ cần đề: bài do BS Nguyễn Tài Mai, đăng trên
diễn đàn y sĩ ngày 03 tháng 4 năm 2010 (tôi không giữ lại bản đã viết,
cho nên nếu có câu hỏi xin kèm bài này để dẫn chứng).
Việc chữa bệnh từng bệnh nhân riêng biệt dĩ nhiên hoàn toàn tùy thuộc
y sĩ điều trị, y sĩ máu, y sĩ ung thư của trường hợp đó.
Bs Nguyễn tài Mai, Chuyên Khoa Nội Thương, Ung
Thư và Bệnh Máu
TAGS: Serum troponin, CPK isoenzymes , CPK-MB (từ
tim), CPK-BB (từ não), MM từ striated muscles, Nguyen Tai Mai
