Myeloma
(1 và 2)
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Sáng chủ nhật 17 th 2, 2008
Mới viết xong bài myeloma trên "lap top" tính gửi qua broad
band, nghĩ thế nào viết thế nấy, chả biết bấm lộn cái nút nào, biến mất
rồi, nay xin viết lại.
Vì thế nay sẽ gửi đi từng đoạn cho đỡ tốn công. Bài viết xong không giữ
lại, vị nào có câu hỏi xin nhắc lại bài viết thì mới trả lời được, và
cũng có disclaimer thông thường, đây không phải là advices đặc thù cho
từng cá nhân bệnh nhân, mà chỉ là môt. review tổng quát, mỗi trường hợp
đều khác nhau, và cần hematologists cho từng trường hợp. Bài không giữ
bản quyền bản kiếc gì cả, xin phổ biến tự do ...vì đây là ý kiến chung
chung cuả y khoa thế giới cho đến nay, chả có gì lạ ... chỉ xin nêu tên
người viết (để chịu trách nhiệm những gì viết không đúng).
Myeloma
Multiple myeloma là ung thư cuả plasma cells hay cũng
gọi là plasmocytes. Tế bào này thường chỉ chiếm 1-2 % cuả các tế bào tủy
xương. Các tế bào này tạo ra Immunoglobulins cho cơ thể (Ig G, Ig A, Ig
M, Ig E, Ig D). Ig G, IgM, IgA bình thường có nhiều trong cơ thể, còn
Ig E và Ig D rất hiếm (IgE tăng lên trong allergy và bị lãi - parasites)
còn Ig D làm gì thì không biết rõ lắm).
Mỗi Immunoglobulin (viết tắt Ig) lại chia ra: kappa và lambda, cho nên
myeloma lại được chia ra: IgG kappa, IgG lambda, Ig M kappa, IgM lambda,
Ig A kappa, Ig A lambda.
Vì ung thư myeloma được mô tả lúc đầu tiên là ung bướu hiện ra ở nhiều
CHỖ cuả tủy xương, cho nên ngày xưa (trước 1990 chẳng hạn) thì hay dùng
chữ MULTIPLE myeloma (buớu tủy nhiều chỗ), nhưng nay thì chỉ có văn viết
giữ như thế, chứ trong ngôn ngữ thường ngày, người ta chỉ nói tắt "myeloma"
(bướu tủy).
Lý do chính vì myeloma là một bệnh toàn diện, chứ không phải chỉ ở tủy
xuơng. Thí dụ ở phổi chẳng hạn thì loại ung thư tế bào này đóng thành
từng cục, biopsy sẽ thấy, gọi là "plasmacytoma" dưới kính hiển
vi: buớu này chỉ gồm toàn là plasma cells. Nhưng những trường hợp này
(plasmacytoma) khá hiếm, cả đời một hematologist chỉ thấy vài lần, còn
thì đa số vẫn thấy ở tủy.
Bởi vì ung thư plasma cells là ung thư tế bào tạo ra immunoglobulins,
cho nên sẽ tìm thấy Immunoglobulins tăng cao trong máu. Tìm ra bằng cách
làm điện vịnh protein trong SERUM (serum protein electrophoresis), Immunophoresis,
immunofixation. Hoặc nếu nó đã thoát ra nước đái rồi thì lấy 24 giờ nước
đái: sẽ tìm thấy trong nước đái (URINE protein electrophoresis). Trong
nuớc đái sẽ thấy light chain (vì molecule nhỏ qúa, cho nên thoát ra, dò
ra (leaking) nước đái) cũng gọi là Bence Jones Protein
Myeloma (3)
Trong hành nghề thường ngày (practice), hematologists thường được gọi
(consultation) vì thấy:
(1) Immunoglobulins tăng
cao. Việc này thường do lấy máu thuờng ngày (routine blood tests), thấy
tăng Serum Protein, giảm Albumin (Alb), tăng globulins (glob). Serum Total
protein (TP), alb, glob là một phần cuả các thử máu về gan (liver function
tests - LFT's). Cho nên cái này chỉ là "may" mà thấy: tức là
lấy máu một cách thông thường (routine), trong routine ấy có thử nghiệm
gan, "buy one get one free", nhắm mắt mà bóp cò (shoot in the
dark), tự nhiên trúng.
(2) BNnhân đau lưng, làm
Immunoglobulins, chụp phim XR xương sống, tự nhiên thấy những vết tan
xương (lytic lesions), gửi sang hematologists.
(3) Neurologists đi tìm
lý do neuropathy, nghi myeloma hay lymphoma, làm serum protein electrophoresis;
thấy lab báo cáo "có monoclonal gammopathy" (presence of monoclonal
gammopathy), chả hiểu nó nghĩa là gì, gửi sang hematologist cho rảnh nợ
...
(4) Thiếu máu, không biết
giải thích ra sao, gửi sang hematology, cũng chả biết giải thích thế nào,
phải lấy tủy: bắt đầu nghi bị myeloma vì thấy tăng số plasma cells trong
tủy hay vì flow cytometry hay cytogenetics tìm ra.
(5) Neurosurgery được gọi
vì sụp xương sống (collapse of lumbar/thoracic/cervical spines), đâm kim
vào sinh thiết (needle biopsy) thấy myeloma.
(6) Chuyên viên phổi (pulmonologist)
thấy bệnh nhân cứ thế sưng phổi nghi immunodeficiency: làm protein electrophoresis:
thấy monoclonal gammopathỵ (Chả có gì là lạ: Immunoglobulins chịu trách
nhiệm chống bacteria: lý do chính bnhân myeloma chết: sưng phổi - pneumonia)
Tất cả những truờng hợp đó, gửi sang hematology,
hematologist sẽ bắt đầu đi truy tìm bệnh (work up) để xác nhận myeloma
như thế nào? rồi chữa như thế nào?
Kỳ tới sẽ viết về định bệnh và chữa bệnh, theo tiêu
chuẩn hiện tại của thế giới (2008).
Nói dễ làm khó: tôi
đang có một bệnh nhân cách đây 2 năm gửi sang hỏi ý kiến vì tăng Ferritin
- mọi người ngờ hemochromatosis – nhưng rõ ràng là chả phải hemochromatosis.
Cách đây 1 năm dần dần thấy monoclonal gammopathy - lấy tủy xuơng 3 lần,
lần cuối (2 tuần vừa rồi) cytogenetics cho thấy rõ ràng là myeloma (plasma
cell không tăng!!! - không xác nhận đuợc bằng flow cytometry – FISH fluorescent
in situ hybridization, bệnh nhân đang bị pancytopenia - nhưng đã hơn 85
tuổi – cho nên tôi đang cho truyền máu cầm chừng và tuần tới sẽ bắt đầu
chữa - trường hợp này thì trên thế giới chả hematologist nào đồng ý với
hematologist nào cả - Chữa bằng lối nào cũng rất khó (vì side effects
ở tuổi già)...
Y khoa, khi đã đến bờ viền cuả tiến bộ hiện tại,
thì ngành nào cũng đều có những cái ông nói gà, bà nói vịt (controversial)...
Nhưng đó mới đáng nói, vì đó chính là lúc tranh tối tranh sáng của buổi
bình minh (twilight zone), và đang ở bờ cắt luỡi dao (cutting edge) của
ngành ấy ...
Cái chưa biết (unknown) mới hứng thú, mới nín thở
(suspense) ... Nói chuyện ấy mới vui, lời bàn mới thú vị ... chứ cả ngày
chỉ chữa sổ mũi nhức đầu thì chán chết ..
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa Bệnh Máu và Ung Thư
Theo Bs Nguyễn Tài Mai thì nếu quý vị
muốn phổ biến bài viết này, không cần phải xin phép tác giả. Nếu ai có
câu hỏi gì, xin ghi lại bài viết, và Bs Mai sẽ trả lời quý vị.
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
