Lá Lách – Spleen
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Bài này đúng về việc reservoir cuả monocytes. Và dĩ nhiên
Spleen đóng một vai trò cực kỳ trọng đại trong immune system. Y khoa chỉ
biết chuyện này vào khoảng giữa các năm 1970 (mid 1970's): những người
đã bị splenectomy sau này nếu bị nhiễm trùng có thể bị septicemia rất
nhanh chóng và rất nặng...
Nhưng đem so sánh splenectomy với oophorectomy thì
hơi xa (và sai): để lại ovaries, thì sau này có thể có potential cho ovarian
cancer, hiện nay còn là một ung thư chết người. Còn để lại spleen, thì
hầu như potential for cancer là zero.
Rất hiếm thấy ung thư (solid tumors) ở spleen (Ở
spleen, hoạ hiếm lắm có thể thấy lymphoma phát xuất từ ngay spleen đi
ra- Một điều cũng nên để ý là rất ít khi thấy solid tumors chạy đến spleen:
đây cũng là một bằng chứng gián tiếp về nhiệm vụ miễn nhiễm - immunologic
function- của spleen.
Một ý niệm tổng quát - general concept - khi nhìn
ung thư : ung thư từ các tế bào máu : gọi là leukemia, còn các ung thư
khác từ các cơ quan "đặc" (solid) (vú, phổi, colorectal, pancreas...thì
gọi solid tumors.
Ung thư bắt nguồn từ não không liệt vào solid tumor
vì cá tính -behavior- khác hẳn.
Ung thư bắt nguồn từ não: ta hay nói sai là ung
thư não (brain tumor): nói sai ở chỗ tế bào não (neurons) chỉ chết đi
chứ không mọc thêm đươc, cho nên không có ung thư từ neurons.
Ung thư phát xuất từ não là do ung thư cuả các tế bào support
cho não: tức là về pathology gọi là astrocytes (astro: hình ngôi sao),
tức là một loại connective tissue (mô nối, mô liên kết) cuả não (vì connective
tissue này làm cho não thành một cơ quan, làm cho não "dính"
với nhau thanh một cơ quan - an organ - : thế cho nên ung thư của astrocytes
có thể gọi là "astrocytoma" hay "glioma".
Astro- là để chỉ morphology: hình ngôi sao. Còn Glioma
là để chỉ nhiệm vụ - function: dính với nhau -
(Glio-) "Glia" tiếng Greek có nghĩa là keo dán
- cho nên tiếng Anh bây giờ có chữ "glue" (keo để dán lại).
Ung thư phát xuất từ não, tức là từ astrocytes, nhìn duới
kính hiển vi, có những mức độ ác tính khác nhau, cũng như màu đỏ pha với
nước lạnh thì có thể từ hồng hồng rồi lên đến đỏ đậm:
Dưới hiển vi, độ ác tính này gọi là "grade".
Chính vì thế Astrocytomas chia ra làm 4 grades : grade I, II, III, IV
(grade I : nhẹ nhất, ít ác tính nhất - more benign, less malignant), còn
grade IV : ác - malignant- nhất ).
Cho đến gần đây những b. nhân ở grade IV chỉ sống trung
bình được 18 tháng, còn grade I : có những b.nhân sống hơn 5 năm.
Chính vì hai chữ astro -và glio- có thể dùng thay nhau
được, cho nên định danh (terminology) của ung thư phát xuất từ não càng
thêm mù tối (confused): các ung thư grades I, và II: gọi là astrocytomas,
còn grades III, và IV: thì gọi là Glioblastomas.
Gliobalstomas chính là high grade astrocytomas - nhưng
nói thế lúng túng qúa, cho nên trong parlance cuả pathology và oncology:
chỉ nói: glioblastoma.
Y khoa rất rộng, và đòi hỏi phải có ngôn ngữ rất chính
xác thì mới không lầm lẫn, cho nên phải "chính danh": Ngôn ngữ
đi theo sự tiến triển và bành trướng của ý niệm: cho nên ngôn từ cuả ta
nghèo, vì tiến triển về khoa học cuả ta chậm... tuy thế vẫn phải cố viết
bằng tiếng Việt. Nếu không cố tìm cách diễn tả bằng
tiếng Việt: ta sẽ suốt đời nói mượn, viết nhờ.
Xin cảm ơn đã đọc.
NTM
Disclaimer: bài này qúy vị có thể phổ biến tự do,
không cần xin phép tác giả (Nguyễn Tài Mai), chỉ cần đề: bài do BS Nguyễn
Tài Mai, đăng trên diễn đàn y sĩ ngày 7 tháng 8 năm 2009 (tôi không giữ
lại bản đã viết, cho nên nếu có câu hỏi xin kèm bài này để dẫn chứng).
Việc chữa bệnh từng bệnh nhân riêng biệt dĩ nhiên hoàn toàn tùy thuộc
y sĩ điều trị, y sĩ máu, y sĩ ung thư của trường hợp đó.
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa
Bệnh Máu và Ung Thư
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
