Đếm
Máu - BloodCount -9-
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Chào qúy bạn , sáng thứ bảy 24 th 11, 2007.
Sáng sớm hôm nay lúc 5 giờ, nhiệt độ ngoài trời đã xuống 20 độ F. Lá cây
chung quanh nhà đã đỏ ối, đủ các sắc vàng, đỏ, đổ xuống vườn, che cả đường
lái xe vào nhà, lá đổ nhiều đến nỗi bánh xe không bám đường nữa, và phải
dùng máy thổi lá ...
"Đố ai quét sạch lá rừng
"Để ta khuyên gió, gió đừng rung cây ...
Thưa, với kỹ thuât. ngày nay, thì vẫn có thể quét sạch lá rừng dễ dàng,
máy thổi lá với tốc độ 215 dặm môt. giờ (miles/hr, môt. dặm = 1.6 km)...
Nay ta trở lại đếm máu trắng.
Kỳ rồi đã nêu: máu trắng ở đàn ông hay đàn bà ở khoảng 4800 tế bào (TBMT
tế bào máu trắng, WBC: white blood cells) cho đến 10800/mm³. Ở MỸ, thì
chỉ viết 4.8-10.8/mm³. Dưới số đó gọi là thiếu máu trắng (TMT) (Leukopenia)
trên số đó: quá nhiều máu trắng (leukocytosis).
Đã nói qua về thiếu máu trắng, và đã nêu cách tính ANC (Absolute neutrophil
count) (tổng số Tuyệt Đối Máu Trắng Trung Hoà - TTDTH) khi số này dưới
hay bằng 500/mm3, thì xác suất bnhân bị nhiễm trùng rất cao, và phải bảo
vệ bnhân bằng cách để họ ở phòng riêng và phải rửa tay, mang mạng che
mặt ...
Hematologists lắm khi nhận được các consultations hỏi tại sao bnhân bị
thiếu máu trắng (mà không thiếu máu đỏ, không thiếu phiến huyết nhỏ).
Trong nhà thương, thì thường là do thuốc gây nên, hoặc do miễn nhiễm -
autoimmunẹ. Đối với bnhân tại office, thì thường cũng do những lý do đó,
và cũng nên lưu ý: là đối với người khoẻ mạnh, mà hơi thiếu tế bào máu
trắng (mild leukopenia - TBMT thường ở khoảng 2000 - 4000/mm3) thì thường
sẽ không tìm ra đươc lý do nào cả dù có lấy cả tủy xương (tủy xương sẽ
bình thường).
Đây là những cases khá nhức đầu, vì có những bnhân đang bị môt. lý do
tiềm ẩn nào đó, mà tìm chưa ra. Cho nên lắm khi phải làm tất cả các tests
để chứng minh tại thời điểm này, không có gì đáng ngại. Tức là phải làm
tối thiểu: serum ANA (antinuclear antibodies- đi tìm autoimmune disease),
độ lắng máu - sed rate - viết tắt cho sedimentation rate xem coi có bệnh
gì hiện nay đang active hay không - CAT scan cuả bụng – đi tìm gan và
lá lách - spleen ra sao - Có khi nên lấy máu gửi đi làm flow cytometry:
tìm thấy hairy cell leukemia theo lối này). Và dĩ nhiên phải xét lại rất
cẩn thận danh sách thuốc bnhân đang uống.
Còn nếu có quá nhiều máu trắng - leukocytosis (định nghĩa là trên 10 nghìn
tám trăm tb máu trắng trong một ly khối máu (>10.8 X 1000 /mm3): thì
các lý do chỉ chia ra làm hai thứ : phản ứng - tức là lành - hoặc ung
thư - tức là dữ - malignant.
1. Phản ứng với một cái
gì đang tiềm ẩn: chẳng hạn nhiễm trùng: sẽ thấy Máu trắng trung hoà (MTTH
- neutrophils) tăng, có khi thấy tế bào trẻ hơn ra ngoại biên: bands,
metamyelocytes - xem bài viêt' kỳ trước - gọi là left shift: chuyển sang
bên trái.
Nên nhớ một cách áng chừng rằng khi đếm máu trắng phân biệt - differential
count - thì trong 100% máu trắng có khoảng 60% tb trung hoà -(neutrophils)-
và độ 20-30% lymphocytes. Còn mấy tb còn lại: basophils, eosinophills,
monocytes: mỗi thứ chỉ độ 12%: KHI NHỮNG TBào NÀY (basophils, eosinophills,
monocytes) lên đến trên 10% thì mới đáng kể: basophils thì hiện nay cũng
chưa rõ nhiệm vụ của nó, và cả đời không thấy nó lên, eosinophils tăng
(eosinophilia) thấy trong allergy hay bị sán lãi, còn monocytes tăng (monocytosis)
thì thường thấy khi bị viral - mononucleosis chẳng hạn - hoặc tủy xương
đang hồi phục nhưng cũng có khi thấy trong lao phổi - Tuberculosis - (nói
"monocytosis" chứ chả ai nói "monophilia" cả).
2.
ung thư máu : Khi thấy tăng tb máu trắng (leukocytosis) thì nên liếc ngay
xem lymphocytes là bao nhiêu - nếu thấy tăng lymphocytes (lymphocytosis)
thì phải hỏi ngay đây có phải viral diseases không hay chính là CLL –
chronic lymphhocytic leukemia, đặc biệt là ở những bnhân trên 50-60 tuổi
- ở tuổi ấy, bắt đầu thấy CLL thường hơn. Trong CLL lắm khi tb máu trắng
tăng lên rất cao, có khi vài trăm nghìn/mm3, mà bnhân không có triệu chứng
gì: trái ngược hẳn với ung thư máu do neutrophils: những bnhân này thường
có triệu chứng khi tbào máu trắng lên đến hàng trăm nghìn, và nguy hiểm
nhất là tai biến não (strokes) cho nên phải tìm cách "lược"
tb máu trắng ra đổ đi ngay (leukapheresis) trong khi chờ cho chemotherapy
có hiệu quả.
Ở người lớn ALL (Acute lymphocytic leukemia) ác
tính khác hẳn ALL ở con nít, nhưng sự chữa trị Leukemia đang thay đổi
rất nhanh chóng, nhờ định rõ đươc nguồn gốc các tb ung thư máu hơn (nhờ
Flow cytometry - hoặc FISH - chẳng hạn) (sẽ viết sau về Flow cytometry
và FISH- insitu hybridization).
Lắm khi bnhân đang bị nhiễm trùng quá nặng, và tb
mnáu trắng tăng lên rất nhanh, khiến có người nghi ngờ là bnhân bị ung
thư máu: đây chỉ là phản ứng mà thôi, mới đầu lầm với ung thư máu (cho
nên gọi là leukemoid reaction - leuke: leukemia - oid: giống như): nhưng
nhìn kính hiển vi sẽ rõ ngay, không thể nhầm lẫn được.
Nói thì dễ, nhưng " thức lâu mới biết đêm dài
" hoạ hoằn có khi có những cases rất khó. Chẳng hạn đang chữa một
case - female - caucasian - mới đầu tưởng reaction - (benign) - nhưng
bây giờ - sau khi theo dõi hơn 10 năm: đang chữa như ung thư - mà lại
dính líu đến eosinophils mới lạ ... Case này thì cả 3 hematologists, chưa
ai từng thấy ...
Xin hẹn kỳ sau, đi thổi lá cái đã ...
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa Bệnh Máu và Ung Thư
Theo Bs Nguyễn Tài Mai thì nếu quý vị
muốn phổ biến bài viết này, không cần phải xin phép tác giả. Nếu ai có
câu hỏi gì, xin ghi lại bài viết, và Bs Mai sẽ trả lời quý vị.
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
