Thay đổi Lịch Trình Chích Ngừa cho Người Lớn năm nay (2009) ở Hoa Kỳ
Bác sĩ Trần Mạnh Ngô

Đây là tường trình một số thay đổi chích ngừa năm nay (2009) cho người lớn. Thay dổi theo quyết định của sở Y tế CDC Hoa Kỳ. Một số các hội y sĩ như Hội Y Sĩ Y Khoa Gia Đình Hoa Kỳ, Hội Y Sĩ Nội Khoa, Hôi Y sĩ Chuyên Khoa Sản Phụ Khoa, cũng đều đồng ý như vậy.

1) Chủng ngừa phong đòn gánh, ngừa bạch hầu, và ho gà (Acellular Pertussis) cho thuốc Td/Tdap sẽ thay thế cho thuốc chủng đơn Td cho người lớn tuổi từ 19 tơí 64 đã dùng trước đây. Trường hợp nếu người lớn chưa chắc đã chích ngừa hay chưa chích ngừa đủ phong đòn gánh, bạch hầu, thì bây giờ nên chích ngừa cả 3 loại bệnh kể trên ngay từ đầu. Chích từ đầu bao gồm thuốc chủng phong đòn gánh và bạch hầu chia làm hai mũi đầu cách nhau 4 tuần rồi liều thứ 3 khoảng 6 tới 12 tháng sau mũi chích thứ 2. Tuy hiên thuốc chủng Tdap có thể có thể chích thay thế một trong 3 mũi td (phong đòn gánh và bạch hầu) trong loạt đầu 3 mũi. Chủng thêm mũi bổ xung ngừa phong đòn gánh và bạch hầu sau khi đã chích đủ 3 mũi ban đầu ít ra là 10 năm hay hơn 10 năm trước đây. Dùng Tdap hay Td tùy theo từng trường hợp.
Nếu phụ nữ có bầu, đã từng chích Td dưới 10 năm trước đây, có thể chích chích Td trong tam cá nguyệt thứ 2 hay thứ 3 khi có bầu. Nếu phụ nữ đã chích Td dưới 10 năm trước đây thì có thể chích Tdap ngay sau khi sinh đẻ xong. Cũng có thể chích môt mũi thuốc Tdap cho sản phụ sau khi sinh, mẹ nuôi con dưới 12 tháng, hay cho tất cả nhân viên y tế liên hệ trực tiếp vơí bệnh nhân mà trước đây chưa bao giờ chích Tdap. Có thể chích trong khoảng thơì gian lần cuối cách đây 2 năm đã được chích Td, hay thơì gian ngắn hơn. Nếu bệnh nhân đang có thai, có thể hoãn Td, rồi chích Tdap ngay sau khi sinh đẻ xong. Hoặc có thể chích Tdap thay vì Td khi phụ nữ đang có thai sau khi nói cho bệnh nhân biết. Cần đọc những khuyến cáo của ACIP (The Advisory Committee on Immunization Practices) chích ngừa Td khi bị thương tích.

2) Chủng ngừa Siêu vi trùng Human Papillomavirus (HPV) được CDC khuyên có thể chủng cho tất cả phụ nữ từ tuổi 11 tớ 26 (theo CDC thì có thể bắt đầu từ tuổi). Dù có tiền sử bị bệnh mụn cóc mọc ở cơ quan sinh dục, thử nghiệm cổ tử cung Papanicolaou bất bình thường, hay thử nghiệm DNA cho siêu vi dương tính cũng chưa phải là bị nhiễm toàn thể mọi thể loại siêu vi HPV, nên vẫn có thể chủng ngừa HPV. Nhưng lý tưởng nhất vẫn là chích ngừa HPV cho những ai chưa bị bị HPV qua ngả tình dục. Phụ nữ tình dục nên được chích ngừa HPV ở những tuổi kể trên. Phụ nữ tình dục chưa bị nhiễm một trong 4 loại HPV sẽ được lợi ích rất nhiều khi chích ngừa HPV. Tuy nhiên lợi ích chích ngừa sẽ kém hơn nếu phụ nữ đã từng bị nhiễm một trong 4 siêu vi trùng HPV. Phải chích cho đủ liều tức là chích 3 lần. Mũi thứ 2 chích 2 tháng sau mũi thứ nhất và mũi thứ 3 sẽ chích 6 tháng sau mũi thứ nhất. Có thêm nhiều ngoại lệ nên các bác sĩ trước chích ngừa cần đọc thêm chỉ dẫn trong hình số 2 của bài viết Recommended Adult Immunization Schedule của CDC. Thí dụ trước khi chích HPV phải biết rõ tình trạng sức khỏe của mỗi bệnh nhân. Một số bệnh có thể gây hệ thống miễn dịch thấp nên kháng thể yếu sau khi chích ngừa HPV.

3) Chích ngừa Trái Rạ (Varicella): Người lớn chưa có miễn dịch trái rạ nên chích ngừa 2 mũi phòng trái rạ (single-antigen varicella vaccine), nếu chưa bao giờ chích ngừa trái rạ hay trước đây mơí chích 1 mũi thì bây giờ phải chích mũi thứ 2. Nhưng nếu ví lý do nào đó không thể chích được thì nên bàn luận vơí bác sĩ. Một số người làm việc trong môi trường y tế trực tiếp liên hệ bệnh nặng hay thân nhân liên hệ vơí những người trong gia đình có bệnh nặng có thể chích ngừa trái rạ. Hay những cô giáo thầy giáo, những người làm việc trong những trung tâm dễ bị nhiễm trái rạ như những viện phục hối, sinh viên đại học, nhân viên quân sự, trẻ em giữ trẻ trong những trung tâm phụ nữ tuổi có thể mang thai, hay khi du lịch.
Khi chích thì người lớn muốn có miễn dịch phải chích 2 mũi ít ra cách xa 4 tuần lễ. Trẻ em sinh ở Mỹ trước 1980 (mặc dù những người liên hệ ý tế va đàn bà có thai mặc dù sinh trước 1980 không được coi như đã có miễn dịch, nên vẫn phải chích ngừa trái rạ). 3) Tiểu sử trái rạ cần bác sĩ định bệnh và kiểm chứng cần phải biết trước đây có ở trong tình trạng dịch trái rạ, hoặc tốt hơn phải thử nghiệm xem đã có kháng thể trái rạ hay chưa. Trong lúc bị nhiễm trái rạ lúc có dịch trái rạ cũng cần thử nghiệm kháng thể sau này để kiểm chứng. 4) Tiểu sử bệnh giời leo (herpes zoster) căn cứ theo nác sĩ chẩn định hay kiểm chứng, 5) Kết quả thử nghiệm cho biết bệnh nhân đã có kháng thể hay sau khi thử nghiệm kiểm chứng.
Phụ nữ có thai cũng cần thử nghiệm xem mình đã có kháng thể trái rạ chưa. Phụ nữ có thai chưa có dữ kiện thử nghiệm xác định có trái rạ phải chích mũi thuốc đầu tiên sau khi sinh và trước khi ra khỏi bệnh viện. Mũi thuốc thứ 2 ngừa trái rạ sẽ chích khoảng 4-8 tuần lễ sau mũi thuốc thứ nhất.

4) Chủng Ngừa Bệnh Giời Leo (Shingles). Người già 60 tuổi hay cao hơn 60 tuổi nên chích một mũi thuốc giời leo dú đã từng bị bệnh giời leo hay chưa bao giời bị bệnh giời leo. Bệnh nhân bị những bệnh kinh niên cũng nên chích ngừa giời leo chỉ trừ trường hợp không thể chích thuốc chủng ngừa giời leo.

5) Chủng ngừa Bệnh Sởi, Quai Bị và Bệnh Sởi Đức (Measles, Mumps, Rubella (MMR). Thường thì những ai sinh trước 1957 coi là đã miễn dịch bệnh giời leo. Những ai sinh năm 1957 hay sau 1957 thì nên chích ngừa một mũi hay nhiều hơn một mũi thuốc ngừa MMR chỉ trừ trường hợp vì bị loại bệnh không thể chích ngừa MMR, hoặc đã từng chích một mũi hay hơn một mũi ngừa MMR, đã từng bị sởi, hoặc thử nghiệm cho biết đã miễn nhiễm bệnh sởi.
Cần chích một mũi MMR thứ 2 trong trường hợp 1) bệnh nhân đã bị sởi gần đây, 2) Đã từng chích một thứ thuốc ngừa sởi bằng siêu vi trùng sởi đã bị giết chết, 3) Đã từng chích ngừa sởi, một loại thuốc chủng ngừa chưa rõ lắm, trong khoảng thơì gian từ 1963-1967; 4) sinh viên vào học chương trình đại học thứ hai; 5) đang làm việc trong một cơ quan y tế; hay 6) muốn du lịch nước ngoài.
Về bệnh quai bị thì những người sinh trước năm 1957 được coi là đã miễn dịch bệnh quai bị. Ngưòi lớn sinh vào năm 1957 hay sau 1957 nên chích một mũi thuốc MMR trừ trường điều kiện y khoa không cho phép chích thuốc MM, hay đã bị bệnh quai bị do một cơ quan y tế hay bác sĩ xác định, hoặc thử nghiệm cho miết đã bị miễn dịch quai bị.
Nên chủng mũi thuốc MMR thứ hai khi: 1) người lớn tuổi đang sống trong lúc có dịch quai bị, 2) sinh viên học sang một đại học thứ hai, 3) làm việc trong một cở sở y tế, 4) hoặc định du lịch ngoài nước. Đối vơí những người đang làm việc trong một cơ sở y tế sinh trước năm 1957, chưa bao giờ được miễn dịch quai bị, thì cần cho một mũi ngừa MMR căn bản và cần chích ngừa thêm mũi thứ 2.
Đối vơí bệnh sởi Đức (Rubella) cần chích một mũi MMR trong trường hợp tiểu sử chích ngừa sởi Đức chưa được rõ ràng hay thử nghiệm không có kết quả rõ ràng dương tính bệnh sởi Đức. Đối vơí phụ nữ ở tuổi có thể sinh đẻ, không kể đã từng sinh hồi nào, vẫn cần phải coi đã có miễn dịch chưa và cũng cần khuyến cáo hiểu biết hội chứng tật bẩm sinh bệnh sởi Đức rubella. Trường hợp phụ nữ chưa rõ có kháng thể miễn dịch sởi Đức Rubella thì sau khi sinh xong hay phá thai và trưóc khi ra khỏi bệnh viện cần chích ngừa MMR.
Xin vào http://www.cdc.gov/vaccines/pubs/acip-list.htm để biết thêm chi tiết lịch trình chủng ngừa mới năm 2009 cho người lớn.

6) Chích ngừa Cúm. Bệnh nhân cần chích ngừa cúm khi bị những bệnh sau đây: bệnh kinh niên tim mạch hay bệnh phổi, kể cả suyễn, bệnh biến dưỡng kinh niên như tiểu đường (diabetes mellitus), bệnh thận, hay suy gan, bệnh sắc tố máu (hemoglobinophathies), hay tình trạng yếu miễn dịch (do thuốc hay nhiễm bệnh HIV hay bất cứ trong trường hợp bị hư chức năng phổi như, do chất nhờn trong phổi (đàm), chấn thương tủy sống, bị cơn kinh phong hay bệnh rối loạn thần kinh và bắp thịt; và có thai trong mùa cúm. Cúm tăng nguy cơ nhiễm trùng vì bệnh nhân bị thiếu lá lách. Những trường hợp khác cần chích ngừa cúm như nhân viên đang làm việc trong các cơ quan y tế, những ai phải chăm sóc trẻ em dưới 5 tuổi. Những trường hợp khác cần chích ngừa cúm như bệnh nhân trong viện dưỡng lão, những người đang chăm sóc bệnh nhân bị bệnh kinh niên hay viện dưỡng lão, những người dễ truyền nhiễm cúm, người trên 65 tuổi, hay bất cứ ởi tuổi tác nào bị bệnh nặng.
Chuyên viên y tế sẵn sàng chích ngừa cúm cho bất cứ ai muốn phòng cúm.
Người lớn còn khỏe mạnh, đàn bà không có thai, người lớn dưới 50 tuổi, không bị nguy cơ bệnh tật nguy hiểm gì, không liên hệ vơí những bệnh nhân yếu miễn dịch phải nằm trong những bệnh viện đặc biệt, có thể dùng thuốc ngừa cúm qua ngả hít vào mũi, những loại thuốc phòng cúm như Flumist hay những thuốc giảm tác dụng cúm (inactivated vaccine).

7) Chích Ngừa Bệnh Sưng Viêm Phổi Pneumococcal Polysaccharide (PPSV). Cần chích ngừa sưng viêm phổi trong những trường hợp sau đây: Bệnh phổi kinh niên kể cả suyễn, bệnh tim mạch kinh niên, bệnh tiểu đường, bệnh gan kinh niên, chai gan, bệnh nhân ghiền rượu kinh niên, bệnh nhân bị suy thận kinh niên hay bị hội chứng hư thận (nephrotic syndrome), bệnh nhân không còn lá lách, bệnh nhân bị yếu miễn dịch, bệnh nhân bị điếc tai cần gắn máy nghe vào ốc tai (cochlea), hay bệnh nhân bị nước tủy sống nhỉ ra ngoài (celebrospinal fluid leaks). Những bệnh nhân bị nhiễm HIV cũng cần chích ngừa viêm sưng phổi.
Những người sau đây cũng cần chích ngừa viêm sưng phổi như bệnh nhân nằm trong viện dưỡng lão hay những người hút thuốc lá.
Cứ 5 năm lại có thể chích ngừa sưng phổi lại cho những bệnh nhân bị suy thận kinh niên hay bị hội chứng hư thận nephrotic syndrome, những bệnh nhân không còn lá lách, hay những bệnh nhân bị suy yếu miễn dịch. Đối vơí bệnh nhân 65 tuổi hay hơn 65 tuổi sẽ chích một mũi ngừa sưng viêm phổi khi đã chích ngừa sưng phổi 5 năm về trước hay hơn 5 năm về trước hoặc chưa tới tuổi 65 đã muốn chích ngừa sưng phổi.

8) Chích ngừa viêm gan A cho bệnh nhân bị suy gan kinh niên hay đang điều trị bằng thuốc ngừa bệnh chảy máu (clotting factor concentrates). Chích ngừa viêm gan A cho những người đồng tính luyến ái hoặc thích dùng ma túy, cho những ai làm việc trong môi trường có bệnh viêm gan A, hay trong phòng thí nghiệm nghiên cứu siêu vi trùng viêm gan A.
Cũng nên chích ngừa viêm gan A cho những du khách tơí những vùng có bệnh truyền nhiễm viêm gan A. Bạn có thể vào wwwn.cdc.gov/TRAVEL/contentDiseases.aspx để biết những nước nào trên thế giới bị viêm gan A truyền nhiễm.
Ngoài ra, ai muốn chích ngừa viêm gan A thì đều có thể chích được.
Thường có thể chích 2 mũi thuốc ngừa viêm gan A (Havrix®): lần đầu chích một lần và lần thứ 2 khoảng 6-12 tháng sau. Cũng có thể chích thuốc Vaqta® lần đầu tiên và 6 tới 18 tháng sau, lần thứ hai. Trong trường hợp muốn chích ngừa viêm gan A và B hỗn hợp (Twinrix®), thì có thể chích 3 mũi, lần đầu, lần thứ 2 tháng sau và lần thứ 3, sáu (6) tháng sau nữa. Nếu chích theo chương trình 4 mũi thì chích ngày đầu, ngày thứ 7, rồi ngày thứ 21 hay 30, rồi sau đó bồi thêm (booster) một mũi khoảng 12 tháng sau.

9) Chích ngừa viêm gan B cho những bệnh nhân trong thời kỳ suy thận cuối cùng kể cả bệnh nhân phải lọc thận, bệnh nhân bị nhiễm HIV, hay bệnh nhân đang bị viêm gan kinh niên. Cần chích ngừa viêm gan B cho những người làm việc trong môi trường bắt buộc phải tiếp súc vơí bệnh nhân bị viêm gan B, những người làm công việc tiếp xúc máu bệnh nhân, tiếp xúc chất dịch từ cơ thể bệnh nhân có nguy cơ nhiễm siêu vi trùng viêm gan B. Những người luyến ái tình dục vơí nhiều người 6 tháng trước đây, những đang muốn truy tầm bệnh phong tình cho mình, những ai dùng thuốc ma tuý, hay thích đồng tính luyến ái. Cũng chích ngừa viêm gan cho những ai sống chung trong gia đình có người bị viêm gan B, những người làm việc trong viện bệnh nhân tật nguyền, khách du lịch những quốc gia dễ bị truyền nhiễm viêm gan B.
Ai muốn chích ngừa viêm gan B cũng có thể được chích ngừa viêm gan B
Có thể chích ngừa viêm gan B cho những người làm việc trong trung tâm điều trị bệnh truyền nhiễm tình dục, trung tâm thử nghiệm hay điều trị HIV, trung tâm điều trị hay phòng ngừa nạn ghiền ma túy, trung tâm điều trị đang chích thuốc ghiền ma túy hay đồng tình luyến ái, tù nhân, những trung tâm điều trị giai đoạn suy thận cuối cùng hay đang phải lọc máu suy thận, trong những trung tâm nuôi dưỡng bệnh nhân ở ngoài bệnh viện hay trung tâm chữa bệnh tật nguyền.
Nếu muốn vừa chích ngừa vừa viêm gan A vừa viêm gan B thì chích 3 mũi theo ngày đầu, rồi chích 1 tháng sau, rồi 6 tháng sau. Nếu chích theo chương trình 4 mũi thì chích ngày đầu, ngày thứ 7, rồi ngày thứ 21 hay 30, rồi bồi thêm một mũi nữa vào 12 tháng sau. Đối vơí bệnh nhân đang lọc thận vì suy thận hay bệnh suy yếu miễn dịch thì chích mũi đầu: 40µg/ml (thuốc Recombivax HB®) chích theo chương trình 3 mũi. Hay chích đồng thời 2 mũi với 20µg/ml (Engerix-B®) (2 doses of 20µg/ml of Engerix-B® administered simultaneously) theo chương trình 4 mũi, thời điểm 0, 1, 2, và 6 tháng).

10) Chích ngừa Viêm Màng Não cho những bệnh nhân không có lá lách, hay giai đoạn suy yếu miễn dịch cuối cùng. Chích ngừa viêm màng não cho sinh viên trong đại học xá, cho các chuyên viên vi trùng học đang nghiên cứu vi trùng Neisseria meningitides, chuyên viên tuyển binh lính, hay cho những người du lịch tơí những nước (hay đang sống trong những nước) có dịch viêm màng óc. Chích thuốc ngừa viêm màng óc (meningococcal conjugate vaccine, MCV) cho người lớn 55 tuổi hay cho người dưới 55 tuổi. Cần chích thêm một mũi ngừa viêm màng óc cho những người trước đây đã từng chích ngừa viêm màng óc rồi nhưng bây giờ vẫn còn sống trong môi trường có nguy cơ bị viêm màng óc.

11) Chủng Haemophilus Influenza Type B (Hib) thường không chích cho trẻ em 5 tuổi hay lớn hơn 5 tuổi (tức là chỉ chích cho trẻ em dưới 5 tuổi). Vì hiện nay chưa có kết quả thử nghiệm dùng thuốc chủng Hib cho trẻ em trên 5 tuổi hay cho người lớn. Tuy nhiên, bệnh nhân bị bệnh thiếu máu sickle cell diseases, ung thư máu, hay HIV hay không còn lá lách sau khi giải phẫu, có thể chích một mũi Hib.
Haemophilus Influenzae Type B là một loại vi trùng gây bệnh viêm tiểu thiệt (epiglottitis), viêm sưng phổi nặng, và viêm màng óc.
Xin vào http://www.cdc.gov/vaccines/pubs/acip-list.htm để biết thêm chi tiết lịch trình chủng ngừa mới năm 2009 cho người lớn.

Bác sĩ Trần Mạnh Ngô

Xin tùy nghi xử dụng và phổ biến bài viết này.
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com

>>>back>>>