TÌM HIỂU
BỆNH THẦN KINH DO TIỂU ĐƯỜNG
(Phỏng theo tài liệu của viện y tế quốc gia Hoa-kỳ)
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Bệnh thần kinh do tiểu
đường là gì?
Bệnh này nằm trong gia đình những
rối lọan dây thần kinh gây ra bởi bệnh tiểu đường. Người bệnh tiểu đường,
với thời gian, sẽ phát sinh hư hại dây thần kinh khắp cơ thể. Một số người
bị hư hại dây thần kinh nhưng không có triệu chứng. Những người khác có
những triệu chứng như đau nhức, đau nhói hay mất cảm giác ở bàn tay, cánh
tay, bàn chân, và chân. Những vấn đề của dây thần kinh có thể xảy ra ở
bất cứ hệ thống cơ quan nào, như ống tiêu hóa, tim và cơ quan sinh dục.
Khỏang 60% đến 70% người bệnh tiểu đường có một dạng nào
đó của bệnh thần kinh. Người bệnh tiểu đường có thể phát triển vấn đề
dây thần kinh ở bất cứ thời điểm nào, nhưng nguy cơ tăng với tuổi tác
và bệnh tiểu đường kéo dài lâu ngày. Tỷ suất cao nhất của bệnh thần kinh
ở những người bệnh tiểu đường ít nhất 25 năm. Bệnh này cũng tỏ vẽ phổ
thông hơn ở người khó kiểm sóat mức đường trong máu cũng như những người
rối lọan lipid huyết và huyết áp và những người dư cân.
Điều gì gây ra bệnh đau nhức
thần kinh do tiểu đường?
Nguyên nhân có thể khác nhau tùy theo lọai bệnh đau nhức
thần kinh do tiểu đường. Các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu phơi nhiễm với
mức cao glucose trong bao lâu mới sinh ra hư hại dây thần kinh. Hư hại
dây thần kinh có vẽ do kết hợp nhiều yếu tố sau đây:
. yếu tố chuyển hóa, như
mức glucose huyết cao, bệnh tiểu đường lâu ngày, mức lipid huyết bất thường
và có thể mức insulin thấp
. yếu tố thần kinh mạch
máu, đưa đến hư hại mạch máu chuyên chở oxy và chất dinh dưỡng cho dây
thần kinh
. yếu tố hệ miển nhiễm tự
động gây viêm dây thần kinh
. thương tích cơ học cho
dây thần kinh, như hội chứng đường hầm cổ tay
. yếu tố di truyền làm cho
dễ bị bệnh thần kinh hơn
. yếu tố về lối sống như
hút thuốc, hay uống rượu
Triệu chứng bệnh thần kinh do tiểu đường
Triệu chứng tùy theo loại bệnh thần
kinh và tác động lên dây thần kinh nào. Một số người hư hại dây thần kinh
hòan tòan không có triệu chứng. Những người khác, triệu chứng đầu tiên
là mất cảm giác, tế hay đau ở bàn chân. Triệu chứng thường nhẹ lúc ban
đầu, và vì phần lớn dây thần kinh hư hại xảy ra trong nhiều năm, những
ca nhẹ xảy ra trong thời gian dài mà không ai để ý. Triệu chứng có thể
tác động lên những hệ thần kinh cảm giác, vận động, tự động hay không
chủ động. Ở vài người, chủ yếu bệnh đau nhức thần kinh tiêu điểm, sự xuất
hiện cơn đau có thể bất ngờ và trầm-trọng.
Triệu chứng hư hại dây thần kinh gồm:
- mất cảm giác, đau nhói hay đau ở ngón chân, bàn
chân, cổ chân, cánh tay, bàn tay và ngón tay
- teo bắp thịt ở bàn chân và bàn tay
- khó tiêu, buồn nôn hay ói mửa
- tiêu chảy hay táo bón
- chóang váng hay ngất xỉu do giảm huyết áp sau khi đứng hay đứng dậy
từ tư thế ngồi
- trở ngại tiểu tiện
- rối lọan cương dương ở đàn ông và khô âm đạo ở phái nữ
- yếu ớt
Triệu chứng không phải do bệnh thần kinh, nhưng
thường đi kèm bệnh thần kinh, là mất cân và trầm cảm.
Có bao nhiêu lọai bệnh thần
kinh do tiểu đường?
Bệnh thần kinh do tiểu đường có thể phân lọai thành ngọai
vi, tự động, gần hay tiêu điểm. Mỗi lọai tác động lên những bộ phận khác
nhau của cơ thể theo cách thức khác nhau.
* Bệnh thần kinh ngọai vi, lọai bệnh thần
kinh tiểu đường phổ thông nhất, gây đau hay mất cảm giác ở ngón chân,
bàn chân, bàn tay và cánh tay.
* Bệnh thần kinh tự động làm thay đổi tiêu
hóa, chức năng ruột và bàng quang, đáp ứng tình dục, và đổ mồ hôi. Bệnh
có thể tác động lên những dây thần kinh ở tim và kiểm sóat huyết áp, cũng
như dây thần kinh ở phổi và mắt. Bệnh thần kinh tự động cũng làm chúng
ta không ý thức được mức đường xuống quá thấp, không cảnh giác được mức
đường xuống đến mức nguy hiểm.
* Bệnh thần kinh gần (proximal) gây đau ở
đùi, mông và có thể làm cho chân yếu đi.
* Bệnh thần kinh tiêu điểm gây yếu bất thần
1 sợi hay 1 nhóm dây thần kinh, làm cho yếu cơ hay đau. Bất cứ dây thần
kinh nào trong cơ thể cũng có thể bị tác động.
Bệnh thần kinh ngọai vi
là gì?
Bệnh thần kinh ngọai vi còn gọi là bệnh
thần kinh xa đối xứng, là hư hại dây thần kinh ở cánh tay và chân. Bàn
chân và chân có vẽ như bị tác hại trước bàn tay và cánh tay. Nhiều người
bệnh tiểu đường có dấu hiệu bệnh thần kinh bác sĩ ghi nhận nhưng không
thấy triệu chứng.
Triệu chứng bệnh thần kinh ngọai vi có thể gồm:
mất cảm giác hay không cảm nhận đau hay nóng
lạnh
cảm giác tê, rát hay chích
đau như dao đâm
mất thăng bằng và phối hợp
Những triệu chứng này thường tệ hại hơn ban đêm.
Bệnh thần kinh ngọai vi cũng làm cho yếu cơ và mất phản
xạ, nhất là ở mắt cá, đưa đến thay đổi dáng đi. Bàn chân bị biến dạng,
như cón ngái to như cái búa hay yếu khỏang giữa bàn chân. Do bàn chân
mất cảm giác nên dễ bị thương tích, nếu không chửa trị kịp thời, chỗ nhiễm
trùng có thể lan vào xương, và có thể phải cắt bỏ bàn chân.
Làm thế nào để ngừa bệnh
thần kinh do tiểu đường?
Phương pháp tốt nhất là giữ mức
glucose huyết gần mức bình thường nhất. Giữ cho mức glucose an tòan bảo
vệ được thần kinh ở khắp cơ thể.
Làm sao để phát hiện bệnh
thần kinh do tiểu đường?
Khi bị tiểu đường, không nên tự
chửa trị mà nên đi khám bác sĩ thường xuyên. Bác sĩ được huấn luyện để
tìm biến chứng này thường xảy ra ở người bị tiểu đường. Nên gặp bác sĩ
khi có cảm giác khác lạ ở chân tay hay có những triệu chứng không bình
thường.
Bệnh thần kinh do tiểu đường
sẽ được điều trị như thế nào?
Bước điều trị đầu tiên là đưa mức
đường huyết xuống mức bình thường để ngăn ngừa hư hại thêm nữa. Theo dõi
mức đường huyết, kế họach các bữa ăn, họat động thể lực, dùng thuốc uống
trị tiểu đường hay tiêm insulin có thể giúp kiểm sóat mức đường huyết.
Triệu chứng có thể tệ hại hơn khi mới đưa mức đường xuống mức bình thường,
nhưng với thời gian, giữ mức đường bình thường sẽ làm giảm triệu chứng.
Điều trị giảm đau:
Thuốc dùng để giảm đau trong bệnh
đau nhức thần kinh do tiểu đường gồm:
- thuốc chống trầm
cảm 3 vòng, như amitriptylin, imipramin, và desipramin.
- những thuốc chống trầm cảm khác như duloxetin
(Cymbalta), venlafaxin, bupropion, paroxetin và citalopram.
- thuốc chống động kinh như gabapentin, pregabalin
(Lyrica), carbamazepin và lamotrigin. FDA cảnh báo 1 số người dùng pregabalin
có thể có ý nghĩ hay dự tính tự vẫn, nên nếu người bệnh có bệnh trầm cảm,
nên cho bác sĩ biết.
- thuốc giảm đau nhóm á phiện và tramadol
là thuốc giảm đau như nhóm thuốc phiện đồng thời cũng tác dụng như thuốc
chống trầm cảm. Viên tramadol có thời gian tác dụng dài nên có thể dùng
ngày 1 vài lần, nhưng cũng có thể gây nghiện.
Ngòai ra, bác sĩ cũng có thể cho dùng thuốc giảm
đau thoa ngòai da, gồm kem capsaicin lấy từ quả ớt và miếng dán lidocain
hay keo thuốc chống viêm không steroid như keo diclofenac.
Trên nguyên tắc, bệnh thần kinh do tiểu đường không trị
tuyệt được, mà chỉ làm cho bệnh nhân dễ chịu bằng thuốc giảm đau kể trên.
Tuy nhiên, một hóa chất trong nhóm điều trị thay thế bổ túc là alpha lipoic
acid, một chất chống oxyt hóa, có thể giúp bệnh tiểu đường và được tin
là có thể làm chậm lại tiến triển bệnh thần kinh do tiểu đường và đôi
khi đảo ngược tiến triển này. Điều trị này chưa được FDA chấp nhận và
chúng tôi sẽ trình bày trong một bài riêng.
Dược sĩ Lê-Văn-Nhân
TAGS: Bệnh thần kinh do tiểu đường, Cơ
nguyên gây bệnh thần kinh tiểu đường, Bệnh thần kinh ngọai vi, Bệnh thần
kinh tự động, Bệnh thần kinh gần, Bệnh thần kinh gần, Bệnh thần kinh tiêu
điểm, Yếu tố chuyển hóa, Yếu tố thần kinh mạch máu, Yếu tố hệ miển nhiễm
tự động, Thương tích cơ học cho dây thần kinh, Yếu tố về lối sống như
hút thuốc, Uống rượu, Mất cảm giac, Không cảm nhận đau hay nóng lạnh,
Cảm giác tê, rát hay chích, Đau như dao đâm, Mất thăng bằng và phối hợp,
Amitriptylin, Imipramin, Desipramin.
Duloxetin (Cymbalta), Venlafaxin, Bupropion, Paroxetin, Citalopram, Thuốc
giảm đau nhóm á phiện, Tramadol, Le-Van-Nhan
