Dùng
Bacteriophage Để Làm KIT Thử Nhanh Khuẩn MRSA
Dược sĩ Lê-văn-Nhân &
Tiến sĩ Lâm-Kim-Cương
Thuật ngữ:
- bacteriophage: vi-rut tiêu vi khuẩn
- MRSA (Methìcillin-Resistant Staph. aureus) cầu khuẩn Staph. Aureus kháng
methicillin
- MSSA (Methicillin-Sensitive Staph. aureus) cầu khuẩn Staph. aureus nhạy
cảm với methicillin
- PCR (Polymerase Chain Reaction) phản ứng chuỗi polymerase
Cách đây mấy năm, một tường trình của ngành xét nghiệm
ở Hà-nội cho biết các bác sĩ điều trị tại Việt-nam không muốn cho thử
vi sinh vì thời gian chờ đợi quá lâu. Nhưng nếu chửa theo kinh nghiệm
nhiều khi dùng kháng sinh không cần thiết, có thể làm cho vi trùng lờn
thuốc. Giải pháp lý tưởng là làm sao thử cho kết quả nhanh để bác sĩ có
thể điều chỉnh thuốc hiệu nghiệm với vi trùng gây bệnh. Giải pháp này
đã thực hiện tại Âu Mỹ nhưng chi phí quá cao, nên ngày nào ngành công
nghệ vi sinh của Việt-nam phát triển, thì mới hy vọng có thuốc thử nhanh
tại bệnh viện.
Chúng tôi xin đưa ra một thí dụ dùng kỹ thuật khuếch đại bacteriophage
để dò tìm khuẩn Staphylococcus aureus và xem thử vi khuẩn này nhạy cảm
hay đề kháng với methicillin.
Bộ thử nghiệm này do công ty Microphage sản xuất và đang
chờ đợi FDA chấp thuận, dựa trên nguyên tắc dò tìm protein sản xuất bởi
siêu vi được chọn lọc để khuếch đại khi đáp ứng với Staphylococcus aureus.
Mẫu cấy máu được trộn đều trong 2 ống tách rời và đặt trong lò ủ 5 giờ.
Sau đó lấy 2 ống nghiệm này ra và lấy mỗi ống 6 giọt nhỏ vào giấy thử
giống như khi thử thai. Một ống tìm xem có khuẩn Staph. aureus không,
ống kia xem vi khuẩn nhạy cảm hay đề kháng với kháng sinh.
Trong 1 dàn 120 chủng Staph. aureus cô lập từ lâm
sàng và 120 mẫu khác cầu khuẩn Staphylo. coagulase âm tính không gây bệnh,
thử nghiệm nhận diện Staph. aureus có độ nhạy 93% và tính đặc thù 96%.
Trong số những chủng dò tìm được, thử nghiệm chủng nhạy cảm methicillin
có độ nhạy 99% và đặc thù 99%. Chỉ 1.8% mẫu nhận diện sai là Staph. aureus
đề kháng methicillin và không có mẫu nào nhận sai là nhạy cảm với methicillin.
Kỹ thuật PCR hiện nay cho phép tìm nhanh MRSA nhưng
không quyết định chính xác mức nhạy cảm kháng sinh. Với thử nghiệm bacteriophage,
kết quả xác nhận MSSA cho phép chuyển điều trị theo kinh nghiệm vancomycin
sang nafcillin hay những kháng sinh β-lactam quy ước, như vậy sẽ chống
Staph. aureushiệu nghiệm hơn vancomycin và giảm tử suất 30-50% nếu vi
khuẩn gây bệnh nhạy cảm với thuốc. Thử nghiệm PCR cũng cho nhiều kết quả
dương tính giả với MSSA.
Kỹ thuật khuếch đại bacteriophage cũng có thể dùng cho sàng lọc viễn tưởng
người mang mầm bệnh MRSA.
Trong một nghiên cứu khác, người ta dùng mẫu cấy
lấy ở mũi (nơi MRSA thường hiện diện) ở bệnh nhân trước khi mổ và trong
trại ICU, quét lên dĩa th1ch để tìm MRSA. Mẫu cấy được chuyển qua ống
Microphage, ủ trong 7-24 giờ, và đọc như thể xét nghiệm tìm vi trùng trong
máu. Lần này, 32 mẫu đọc lúc 7 giờ và 24 giờ và 77 mẫu đọc lúc 12-18 giờ
và lúc 18-24 giờ (cần nhiều thời gian hơn cho mẫu cấy ở mũi so với mẫu
máu vì ít vi trùng hiện diện hơn)
Độ nhạy dò tìm MRSA ở người mang mầm bệnh ở mũi chỉ 33%
lúc 7 giờ, nhưng lên đến 92% lúc 12-18 giờ và 100% lúc 18-24 giờ.
Chỉ cần huấn luyện cho nhân viên phòng xét nghiệm khoảng 1 giờ là làm
được xét nghiệm này, không cần phải có trang bị đặc biệt hay chuyên ngành,
Bộ thử nghiệm này sẽ thử nghiệm lâm sàng đầu năm 2009 và hy vọng có giấy
phép của FDA cuối năm 2009 hay đầu năm 2010.
Sau đây là giải thích của tiến sĩ Lâm-Kim-Cương,
giáo sư khoa sinh học phân tử đại học Rogers ở New Jersey về kỹ thuật
dùng bacteriophage này:
Đây là trường hợp dùng siêu vi trùng Phage (Bacteriophage) mà trước đây
tôi đã trình bày trong phương pháp trị liệu bằng phage.
Phage (hay bacteriophage) là những loại virus chuyên biệt chỉ xâm nhập
vào vi-trùng và dùng các chất của vi-trùng để tăng trưởng và sinh sản
ra một số lượng thật nhiều đến mức làm nổ tung vi-trùng và phóng thích
phage con ra bên ngoài (pro-phage). Những prophages này lại tiếp tục xâm
nhập vào các vi-trùng còn sống rồi tiếp tục sinh sản cho dến khi tiêu
diệt hết các vi-trùng. Khi không còn vi-trùng sống thì phage sẽ không
thế nào sinh sản được. Hãng MicroPhage lợi dụng cách này để làm tăng số
lượng phage (bacteriophage amplification) trong thí nghiệm của họ. Tôi
cũng đã trình bày trước đây là trong khi kháng sinh có thể giết chết vi-trùng
thi ngược lại kháng sinh không có tác dụng trên phage (Vì vậy mà mình
có thể dùng phage để trị các bệnh trong trường hợp vi-trùng kháng thuốc,
một phương pháp rẻ tiền và hiệu nghiệm).
Trong nguyên tắc thử nghiệm của hãng MicroPhage để tìm
xem có vi-trùng Staphylococcus. aureus hay không thì họ dùng vài giọt
mẩu (sample) máu hoặc đàm của bệnh nhận bị nghi là bị nhiễm trùng Staph.
với dung dịch cấy (culture media) có chứa một số lượng nhỏ bacteriophage.
Nếu có vi-trùng sống hiện diện trong mẩu phân tích, Bacteriophage sẽ xâm
nhập vào vi-trùng và sẽ sinh sản rất nhanh và thật nhiều trong vòng vài
tiếng đồng hồ để phóng thich ra môi trường thật nhiều phages. Sự hiên
diện của phage sẽ được định bằng immunoassay (dùng antibody). Còn nếu
muốn xem coi vi-trùng có kháng với loại thuốc kháng sinh nào (như các
loại MRSA) thì ta phải làm 2 thử nghiệm song song.
1) Thử nghiệm 1 giống như
trên để cho thấy là có vi-trùng sống (vì như vậy phage mới sinh-sản được)
2) Trong thử nghiệm 2, phải
cho thuốc kháng sinh vào mẫu samples có vi-trùng trước khi cho vào môi
trường có phage. Như vậy nếu các vi-trùng này nhạy với thuốc kháng sinh,
chúng sẽ bị kháng sinh giết chết hết và khi cho phage vào, phage sẽ không
sinh sản được. Kết quả âm chứng tỏ là vi-trùng nhạy thuốc. Ngược lại nếu
vi-trùng kháng thuốc mạnh mẽ, chúng sẽ không bị giết chết bởi thuốc và
khi cho vào môi trường cấy có phages, phages sẽ xâm nhập vào vi-trùng
để tăng trưởng sinh sản thật nhiều và cho kết quả dương (positive). Có
nghiã là vi-trùng kháng với thuốc dùng.
Ds Lê Văn Nhân và Ts Lâm-Kim-Cương
Copyright, 2008. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
