Tuyến
Giáp Trạng Và Đồng Vị Phóng Xạ
Bác sĩ Trần Mạnh Ngô
Sinh lý bệnh học giáp trạng:
Khi toàn thể mô phải đáp ứng với kích thích
tố giáp trạng thặng dư là lúc cơ thể ở tình trạng bị cường giáp trạng
(bệnh Graves).
Phần lớn, bệnh cường giáp trạng Graves xuất hiện
những triệu chứng đặc biệt, nhờ đó giúp vấn đề định bệnh được dễ dàng
hơn. Thí dụ 50% bệnh nhân cường giáp trạng bị lồi mắt. Lượng TSH trong
máu giảm thấp. Lượng T4 và T3 tăng cao. Đôi khi, bệnh Graves cần thêm
thử nghiệm xác định kháng thể chống thụ thể TSH (receptors). Nói về chụp
hình ảnh nhấp nháy (scintigraphic image), đôi khi không giúp được gì nhiều
trong phần định bệnh cường giáp trạng Graves.
Tuyến giáp trạng với u bướu độc (Toxic nodular goiter):
Chỉ cần một cục bướu cổ tự quản (autonomous) cũng tiết đủ kích thích tố
giáp trạng gây bệnh cường giáp trạng. Có lúc nhiều cục bướu tự quản hay
mô giáp trạng nằm giữa những cục bướu sinh sản nhiều kích thích tố giáp
trạng. Còn Plummer là bệnh tăng chức năng tuyến giáp trạng có một hay
nhiều bướu cục.
Viêm tuyến giáp trạng có
2 loại:
Viêm giáp trạng bán cấp do nhiễm
siêu vi trùng. Bệnh nhân than phiền bị đau ở tuyến giáp trạng. Viêm tuyến
giáp trạng khi bệnh nhân có thai, thường không làm cho bệnh nhân cảm thấy
đau ở cổ giáp trạng. Cả 2 loại viêm giáp trạng kể trên tiết ra nhiều kích
thích tố sinh bệnh cường giáp trạng. Và chỉ vài tuần lễ sau, chức năng
giáp trạng sẽ giảm thấp.
Uống kích thích tố giáp trạng (thyroxine hay triiodothyronine)
có thể tăng cao chức năng tuyến giáp trạng.
Thặng dư Iod cũng làm tăng chức năng tuyến giáp
trạng và do đó tích tụ đồng vị phóng xạ Iod trong tuyến giáp trạng sẽ
giảm thấp.
Khi bị bệnh chức năng tuyến giáp trạng giảm thấp,
cần thử nghiệm để chẩn bệnh, vì nhiều khi triệu chứng không thấy rõ ràng
Có nhiều nguyên nhân làm giảm chức năng giáp trạng.
Giảm chức năng tuyến giáp trạng có thể khởi thuỷ từ tuyến giáp trạng.
Thực vậy, hơn 96% bệnh nhân bị chức năng giáp trạng thấp là do tuyến giáp
trạng không đủ khả năng tiết kích thích tố giáp trạng. Lượng TSH cao trong
máu. Nguyên nhân bệnh do viêm giáp trạng do hiện tượng tự miễn dịch, còn
gọi là bệnh Hashimoto. Tuyến giáp trạng lớn, không đều và cứng. Vì Iod
không đủ dùng để tổng hợp kích thích tố nên đồng vị phóng xạ Iod hút nhiều
vào tuyến giáp trạng. Loại viêm giáp trạng thứ hai cũng sinh giảm năng
giáp trạng và tuyến giáp trạng nhỏ và bình thường.
Trường hợp bẩm sinh, không có tuyến giáp trạng,
hay mô giáp trạng không di chuyển được xuống cổ, hay tổng hợp kích thích
tố không thành hình. Cả ba đều gây tình trạng giảm chức năng giáp trạng
vĩnh viễn.
Vài thuốc uống như Lithium hay Amiodarone ảnh hưởng
tổng hợp kích thích tố giáp trạng, cũng giảm chức năng giáp trạng.
Bệnh tuyến não thùy. Chẳng hạn khi não thùy bị hư
sẽ gây giảm năng giáp trạng, vì kích thích tố TSH ít tiết ra.
Bướu cục và ung thư giáp
trạng:
Bướu cục giáp trạng có thể là bướu
hiền hay ung thư.
Phần lớn ung thư giáp trạng đều có bướu cục. Trừ
ba trường hợp: 1. Ung thư có nhiều bướu do hậu quả chữa bệnh ung thư cổ
bằng quang tuyến, 2. Ung thư giáp trạng bẩm sinh, và 3. Ung thư bạch huyết.
Cục ung thư hoạt động yếu so với mô giáp trạng chung
quanh cho nên khi chụp hình nhấp nháy (scintigraphic images), có thể thấy
hiện tượng giảm năng giáp trạng. Tuy nhiên, nếu dùng TSH kích thích, tế
bào ung thư sẽ hấp thụ đồng vị phóng xạ iod nhiều hơn.
Ung thư núm (papillary) giáp trạng là loại ung thư
rất thông thường. Ung thư phát triển rất chậm, rất lâu năm. Ung thư xâm
nhập hạch bạch huyết, có thể di căn vào phổi và xương.
Ung thư nang (follicular) giáp trạng, độc hơn, thường
xâm nhâp vào máu hơn là hệ thống bạch huyết.
Bác sĩ Trần Mạnh Ngô
Copyright, 2009. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
