Nước
Tiểu có Máu
Bác sĩ Trần mạnh Ngô
Máu trong nước tiểu (hematuria)
là một triệu chứng khi thấy hồng huyết cầu trong nước tiểu (Red blood
cells, RBC). Có 2 loại triệu chứng máu trong nước tiểu.
Loại thứ nhất khi nhìn bằng mắt thường mà thấy đỏ trong nước tiểu, tức
là có nhiều máu (Gross hematuria).
Loại thứ 2 nếu phải dùng kính hiển vi mơí thấy hồng huyết cầu là có ít
máu (Microscopic hematuria).
Truy tìm máu trong nước tiểu là một thử nghiệm thông thường thấy trong
phòng thí nghiệm hay phòng mạch bác sĩ.
Triệu Chứng
Bệnh nhân thường thấy nước tiểu có mầu đỏ, hồng, hay màu giống như nước
Coca. Nhưng đôi khi đi tiểu ra máu mà không thấy có triệu chứng. Trong
trường hợp hiếm có, bệnh nhân thấy máu ra thành cục và cảm thấy đau khi
đi tiểu.
Nguyên Nhân
Nước Tiểu có Máu: Máu trong nước tiểu có
thể do tập thể dục (thường trong một vài ngày). Máu trong nước tiểu có
thể do uống thuốc xổ (laxative Ex-lax), thuốc loãng máu như Aspirine,
hay hiếm có hơn do Clopidogrel, v..v... Nhưng bệnh nhân vẫn phải gặp bác
sĩ để xác định nguyên nhân. Thực vậy, nguyên nhân máu trong nước tiểu
rất phức tạp. Cần gặp bác sĩ Chuyên Niệu khoa (Urologist).
Đàn ông lớn tuổi bị nhiễm trùng đường tiểu có khi thử nghiệm mới thấy
máu trong nước tiểu. Trong trường hợp nhiễm trùng nặng vi trùng đi lộn
từ bọng đái vào thận hay vi trùng lọt vào thận qua ngả mạch máu, bệnh
nhân thấy đau hông và nóng. Có trường hợp bệnh nhân bị sạn trong thận
hay bọng đái, sưng tuyến nhiếp hộ tuyến hay viêm nhiếp hộ tuyến cũng có
thể bị chảy máu nhiều hay ít trong nước tiểu. Ngoài ra, có máu trong nước
tiểu còn do ung thư thận, ung thư bọng đái hay ung thư nhiếp hộ tuyến.
Sau hết, một số bệnh hiếm thấy hay bệnh nhân bị thương tích thận cũng
là nguyên nhân làm cho nước tiểu có máu.
Thử Nghiệm:
Ngoài việc khám bệnh, bác sĩ thử nghiệm nước tiểu xem còn tiếp tục có
máu, thử nhiễm trùng, thử khoáng chất gây bệnh sạn.
Chụp hình như siêu âm những cơ quan đường tiểu như thận hay bàng quang
để truy tầm khi thận bị ứ nước (hydronephrosis), đường dẫn nước tiểu từ
thận tơí bàng quang bị ứ nước (hydroureter), thận có chất vôi (nephrocalcinosis),
bị u bướu trong bộ phận đường tiểu, hay có sạn trong đường dẫn nước tiểu
(ureter), thận bị thương tích, bệnh nang thận (renal cysts) hay ung thư
thận (renal cells carcinoma), hoặc hiếm hơn chảy máu trong nước tiểu do
mạch máu thận bất bình thường.
Nguyên nhân chảy máu trong nước tiểu do phần ngoài thận như sưng nhiếp
hộ tuyến không phải do ung thư, bệnh nhân hiện đang uống thuốc loãng máu,
có sạn thận, nhiễm trùng bọng đái hay nhiễm trùng nhiếp hộ tuyến, hoặc
do viêm mào tinh hoàn hay niệu đạo, ung thư bọng đái, ung thư niệu đạo.
Cuối cùng, chảy máu trong nước tiểu có thể thấy sau khi tình dục.
Chụp hình bàng quang và chụp hình đường dẫn tiểu IVP sau khi chích thuốc
phản quang (intravenous pyelogram), là để xem thận, đường dẫn tiểu hay
bọng đáí có gì bất bình thường.
Nếu cần đi sâu vào chi tiết, bác sĩ cho chụp hình cắt lớp CT urogram,
thử tế bào học nước tiểu, và nội soi bàng quang là những thử nghiệm thường
dùng để chẩn đoán bệnh khi nước tiểu có máu (microhematuria).
Đôi khi thử nghiệm toàn bộ không thấy gì nhưng bệnh nhân vẫn phải theo
dõi thường xuyên, đặc biệt cho những ai có nguy cơ ung thư bàng quang
như tiểu sử hút thuốc lá, làm việc trong môi trường có chất độc, hay tiểu
sử xạ trị ung thư.
Nguyên Nhân nước tiểu có máu nhìn thấy qua kính hiển vi (microhematuria)
rất phức tạp. Nếu bác sĩ chuyên Niệu Khoa (Urologist) không thấy gì thì
cần gặp bác sĩ chuyên khoa Nội Thương Thận (Nephrologist). Thí dụ, chảy
máu trong nước tiểu bắt nguồn trong tiểu cầu, có thể do bệnh liên hệ miễn
dịch như bệnh lupus, bệnh thận IgA, viêm thận-tiểu cầu (membranoproliferative)
… Liên hệ di truyền như bệnh Fabry, Alport. Hay có máu trong nước tiểu
là do liên hệ gia đình dòng họ; viêm nhiễm trùng như viêm thận tiểu cầu
do nhiễm vi trùng Streptococcus, hay nhiễm siêu vi trùng…
Nguyên nhân chảy máu trong nước tiểu ngoài tiểu cầu do bệnh thận đa nang,
viêm thận di truyền, bệnh dinh dưỡng như nước tiểu có chất vôi, bệnh thận
khe (interstitial) do vi trùng, siêu vi trùng, do thuốc men đang dùng,
hay bệnh do hiện tượng tự miễn dịch, nhiễm trùng như lao hay viêm thận
Tóm lại, chảy máu trong nước tiểu có thể thấy nhiều hay ít trong nước
tiểu, nguyên nhân đa dạng và phức tạp, cần phải gặp bác sĩ nhất là bác
sĩ chuyên về niệu khoa (Urologist) để truy tầm bệnh. Nếu vẫn không thấy
gì, mà vẫn bị máu trong nước tiểu (microhematuria) thì cần gặp bác sĩ
chuyên khoa Nội Thương Thận (Nephrologist) để tìm nguyên nhân. Bác sĩ
Nội Thương Thận có thể phải làm sinh thiết thận (renal biopsy).
Bác sĩ Trần mạnh Ngô
TAGS: Nước tiểu có máu (Hematuria), Gross hematuria, Microscopic hematuria, Triệu chứng nước tiểu có máu, Thử nhiễm trùng nước tiểu, Thử chất khoáng, Ung thư thận, Ung thư nhiếp hộ tuyến, Ung thư bọng đái, Chụp hình cắt lớp, Thử bệnh lý học nước tiểu, Bệnh thận đa nang, Viêm thận di truyền, Hiện tượng tự miễn dịch, Nhiễm siêu vi trùng, Nhiễm vi trùng Streptococcus, Bệnh thận khe (Interstitial), Nhiễm trùng lao, Viêm thận, Tran manh Ngo
