Đề phòng trúng nóng (heatstroke) trong
mùa Hè
Bác sĩ Vũ Văn Dzi,
Chuyên Khoa Nội Thương
Hàng năm ngày 21 tháng 6 đánh dấu mùa Hè bắt đầu ở Bắc
Bán cầu – và mùa Đông tại Nam Bán cầu là nơi đang có Giải World Cup tại
Nam Phi)– và mỗi năm đều có một số người lớn và trẻ em bị chết vì trúng
nóng (heatstroke) và điều đáng tiếc là tai nạn này đều có thể tránh được
dễ dàng nếu chúng ta biết đề phòng và áp dụng những biện pháp phòng ngừa.
Cách đây vài năm tại nước Pháp khi có một làn sóng hơi nóng thổi qua Paris
vào tháng 8, đúng vào lúc mà phần lớn dân chúng, nhất là giới trẻ, đi
nghỉ Hè hưởng thụ tắm nắng thì đã để quên cha mẹ, thân nhân cao tuổi ở
lại sống trong các cao ốc không có máy lạnh khiến làm cho gần 10000 người
chết vì trúng nóng !
Tt Pháp Chirac đã phải lên đài truyền hình xin lỗi cả nước về thảm kịch
này. Tại Chicago cũng đã từng xảy ra một cơn nóng làm chết hơn 800 người
vì tai họa trúng nóng vào mùa Hè khi mà nhiệt độ lên cao tới mức báo động
khiến cơ thể những người cao niên không thích hợp kịp thời.
Trẻ em cũng rất dễ bị chết vì trúng nóng ví dụ như trong tháng 6 năm nay
đã có 18 em bị chết chỉ vì cha mẹ để quên trong xe hơi, đóng kín cửa trong
khi mải mê đi shopping!
Hàng năm những cơ quan cấp cứu EMSA nhận được hàng trăm cú điện thoại
về những trường hợp bị trúng nóng và theo tài liệu của CDC thì trung bình
ít nhất mỗi năm có trên 500 trường hợp chết vì trúng nóng và đa số những
trường hợp này đều có thể tránh được. Ngay cả khi Đại Tướng David Petraeus
khi ông được mời ra điều trần trước Quốc Hội về cuộc chiến tranh tại Trung
Đông cũng bị ngất xỉu ngay giữa buổi họp chỉ vì ông bị thiếu nước vì trúng
nóng ! Ông có sức chịu đựng tốt về tim mạch nhờ tập thể dục cao độ (ông
chạy bộ mỗi ngày 5 dặm ) nên ông đã thoát nạn.
Những hoạt động ngoài trời trong mùa Hè được khuyến khích để giữ sức khỏe
tinh thần và vật chất nhưng nếu chúng ta không biết đề phòng những tai
họa do nhiệt độ lên cao gây ra cho cơ thể thì hết sức tai hại. Nhiệt độ
tại những vùng Trung Mỹ như Texas, Oklahoma, Illinois,Missouri thường
lên cao vào mùa Hè kèm thêm với độ ẩm cũng lên cao do hơi nước từ vịnh
Mexico đưa lên nên thường có nhiều vụ trúng nóng nhất trong khi vùng West
Coast như California, Oregon thì gần như không bị nạn trúng nóng vào mùa
Hè..
Theo đại diện của cơ quan EMSA thì những thành phần dưới đây dễ bị trúng
nóng nhất vào mùa Hè.
Thứ nhất là trẻ em
Mùa Hè là dịp để cho các trẻ em có nhiều dịp được hoạt động ngoài
trời như chơi thể thao, bơi lội, hóng gió. Vì cơ thể trẻ em tiếp nhận
sức nóng rất mau mỗi khi nhiệt độ bên ngoài cao hơn nhiệt độ của cơ thể
nên làm cho thân nhiệt lên cao rồi bị trúng nóng. Nguy hiểm nhất là khi
trẻ em bị bỏ quên trong xe hơi khi cha mẹ bận mảu mê đi shopping. Hiện
nay nhiều tiểu bang đã có luật truy tố và phạt tù những bậc phụ huynh
để quên con cái ngoài xe rồi bị chết vì trúng nóng.
Những thể tháo gia
Những thể tháo gia chơi những môn thể thao ngoài
trời như tennis, xe đạp, baseball, túc cầu thường dễ bị trúng nóng vì
thiếu nước trong khi tranh tài và quên không uống nhiều nước. Ngay cả
những cua rơ xe đạp vòng quanh Pháp quốc là những người có một thể lực
sắt thép cũng có thể bị chết vì trúng nóng như trước đây có một cua rơ
Đan Mạch bị chết trong một chặng đua. Những người quên không uống đủ nước
hoặc chất điện giải (electrolytes) rất dễ bị chết vì kiệt sức và trụy
tim mạch.
Những công nhân làm việc
ngoài trời
Đây là thành phần dễ bị trúng nóng nhất như các
công nhân làm đường, cắt cỏ, cảnh sát, nhân viên Bưu Điện, xây cất nhất
là những người lợp mái nhà (roof workers) mà trong mùa Hè năm nay tại
vùng Trung Mỹ như Oklahoma, Texas, Arkansas có một trận mưa đá to lớn
làm cho hàng vạn căn nhà bị tróc nóc phải thay mái ! Những người này thường
phải làm việc liên tục ngoài nằng nên thường hay bị mất nước vì không
uống đủ số lượng nước cần dùng.
Những người cao niên, senior citizens
Đây là thành phần bị đe dọa nặng nhất bởi hiện tượng trúng
nóng. Nguyên do là tại một số cao ốc không có máy lạnh hay có quạt máy
khiến nhiệt độ lên cao mà không có cách chống lại. Một trong những nguyên
nhân làm cho những người cao niên dễ bị trúng nóng là ở những người lớn
tuổi thì hệ thống điều hòa nhiệt độ (thermostat) và báo động trong não
bộ (hypothalamus) không còn nhạy bén nữa. Những trung tâm kiểm soát huyết
áp cũng như trạng thái khát nước trong vùng hypothalamus qua hệ thống
vaso pressin cũng không còn nhạy bén khiến người cao niên không ý thức
được sự quan trọng của việc uống nước. Nhiều người chỉ cảm thấy mệt mỏi,
yếu sức nhưng không cảm thấy khát nước rồi đến khi ngất xỉu, hôn mê..
thì quá trễ. Hàng năm có nhiều trường hợp một số người cao niên đi câu
cá trong mùa Hè tại những nơi vắng vẻ rồi đến khi bị mất nước, hôn mê
rồi chết vì trúng nóng khiến vài ngày sau mới được phát giác.
Thảm kịch trước đây ở Pháp và Chicago, New York là vì những người cao
niên đã bị chết vì trúng nóng là không được phát hiện kịp thời tình trạng
thiếu nước khi mà não bộ không còn đủ khả năng báo động cần phải uống
nhiều nước..
Đề phòng
Trước hết là nên ý thức tai họa trúng nóng và tránh những hoạt
động ngoài trời như chơi thể thao, chạy bộ, làm vườn khi nhiệt độ và độ
ẩm lên cao. Nguyên tắc an toàn là “go out earlier, go out later“ hoặc
tốt nhất là nên tập trong những fitness center hay ở nhà có máy lạnh.
Thích hợp với thời tiết
(acclimatization)
Cơ thể thường có khả năng thích hợp với nhiệt độ
cao trong mùa Hè qua những cơ chế riêng do hypothalamus trong não bộ điều
hòa nhưng phải mất khoảng 10 đến 15 ngày. Vì thế khoảng thời gian mà nhiệt
độ lên cao tùy vùng, vào khoảng cuối tháng 6 và đầu tháng 7 là nguy hiểm
nhất khi cơ thể chưa quen với nhiệt độ cao. Tổ chức thể thao NCAA quy
định các trường học phải tôn trọng bỏ ra 5 ngày để cho các sinh viên thể
thao quen với nhiệt độ cao nhưng gần đây hiệp hội National Athletic Trainers
đề nghị tăng thời gian acclimatization lên 15 ngày mới đủ mức an toàn..
nhưng với một số chương trình thể thao đòi hỏi phải “thắng trận bằng mọi
giá“ thì ít khi nguyên tắc này được tôn trọng.
Nói chung là các chương trình tập dượt cao độ tại học đường chỉ nên đuợc
thi hành khi nào cơ thể đã hoàn toàn quen với nhiệt độ nóng trong mùa
Hè.
Uống nhiều nước
Ngày nay các huấn luyện viên thể
dục đã ý thức được nguy cơ kiệt sức vì thiếu nước nên không còn coi thường
việc này nữa. Trung bình mỗi khi cơ thể mất đi 1 % cân nặng vì thiếu nước
thì nhiệt độ sẽ tăng nửa độ F.
Ngoài ra cần phải dùng thêm những chất muối khoáng
vì trong mồ hôi có nhiều chất muối cần phải được thay thế. Những loại
nước như Gatorade chỉ cung cấp được một phần nào muối khoáng nếu chơi
thể thao lâu dài ngoài nắng. Cần biết hạn chế các hoạt động thể thao đúng
lúc và dùng thật nhiều nước và muối khoáng.
Mỗi khi nhiệt độ ben ngoài gia tăng đi kèm với độ
ấm cao độ thì các cơ chế điều hoà nhiệt độ của cơ thể (thermo regulation
) không đáp ứng nổi nhất là khi nhiệt độ bên ngoài lên cao trên 93 độ
F. Nên tránh ra ngoài mỗi khi các đài truyền hình báo động Heat index
lên cao tới mức nguy hiểm.
Các chuyên viên cấp cứu đều cho biết là phần lớn
các trường hợp trúng nóng chết người đều có thể tránh được nhưng tiếc
rằng trung bình 50 % những trường hợp này thường xảy ra một cách bất ngờ
không ai biết trước được để đề phòng kịp thời..
BS Vũ văn Dzi, MD., Chuyên Khoa Nội Thương
TAGS: Trúng nóng (Heatstroke), Mệt mỏi, Yếu sức, Ngất xỉu, Hôn mê, Làm việc ngoài trời, Trẻ em, Thể tháo gia, Đề phòng, Thích hợp thời tiết, Uống nhiều nước, Heat Index, Vu Van Dzi
