Bệnh thống phong (gout)
Bác sĩ Vũ Văn Dzi,
Chuyên Khoa Nội Thương
Trong những chứng bệnh hay xảy ra tại những xã hội dư
thừa thực phẩm thì chứng bệnh thống phong là điển hình nhất. Trước đây
căn bệnh này thường được gọi là chứng bệnh của giới vua chúa, giới giàu
có như trường hợp của nhà vua Henry VIII (Anh), Philip Đệ Nhị (Tây Ban
Nha), một số các vị Giáo Hoàng tại La Mã.
Nguyên nhân là do một sự
sai lệch biến dưỡng (metabolism) của chất uric acid trong cơ thể do sản
xuất quá nhiều hoặc do không bài tiết ra bên ngoài đúng mức gây nên tình
trạng tích tụ chất uric acid trong một vài bộ phận như các khớp xương
và thận.
Chất uric acid được sinh ra khi các chất purines trong các tế bào được
biến dưỡng nhưng nếu vì một lý do nào đó cơ thể sản xuất quá nhiều hoặc
không thải ra bên ngoài thì làm cho uric acid lên cao trong máu rồi tạo
nên những hạt crystals tụ lại trong các khớp xương hoặc trong quả thận
gây nên chứng sỏi thận (kidney stones).
Triệu chứng thông thường
nhất là khớp xương, phần lớn là khớp xương ngón chân cái, bị sưng đỏ và
rất đau nhức. Những người bị một cơn thống phong (gouty attack) thường
rất khổ tâm vì cơn đau hết sức nhức nhối như bị kim đâm vào da thịt. Nhà
vua Philip Đệ Nhị mỗi khi lên cơn đau thì phải nằm liệt giường khiến triều
đình phải làm một cái giường đặc biệt để cho nhà vua vừa nằm vừa lâm triều,
một hình thức giống như Lê Ngọa Triều trước đây. Ngoài khớp ngón chân
cái thì các khớp xương khác như cổ chân, khớp gối, vai cũng có thể bị
xưng. Sỏi thận rất hay xảy ra và cần phải chữa trị khó khăn và tốn kém
như dùng siêu âm (lithotripsy) hay giải phẫu.
Nếu chứng bệnh tái phát nhiều lần thì làm cho các khớp xương bị hủy hoại
và làm cho người bệnh bị tàn phế nhưng hiện nay thì bệnh thống phong có
thể chữa trị dễ dàng và tránh những cơn đau trong tương lai.
Một số người bị thống phong vì di truyền hoặc sắc tộc (người Anh, da đen
dễ bị gấp 5 lần những sắc tộc khác). Người da đỏ và da vàng sinh sống
ổ Mỹ cũng dễ bị hơn các sắc tộc khác. Những người uống nhiều rượu bia,
ăn nhiều thịt đỏ nhất là các loại thịt như lòng, gan, mề, trái cật, thịt
mỡ, loại các có nhiều mỡ như sardines, anchovies thì dễ bị. Những loại
thực phẩm của người Á Châu như gạch cua, tôm, các loại mắm tôm, mắm ruốc
cũng rất dễ tạo nên một cơn thống phong. Một số những cơn đau thống phong
cấp tính xảy ra tại người Việt Nam thường sau một bữa nhậu bia cùng với
bún riêu, bún ốc, thịt cá ê hề.. nhưng chứa đựng đầy chất purines... Ngoài
ra còn một vài trường hợp bệnh lý khác cũng dễ tạo nên một cơn thống phong
như dùng chemotherapy, chấn thương, ung thư.
Định bệnh và chữa trị
Vì triệu chứng của một cơn gouty attack rất đặc biệt và
dễ nhận ra nên nhiều khi người bệnh có thể tự định bệnh lấy và chỉ cần
đến BS gia đình chữa trị, không cần phải tới một phòng cấp cứu vì phí
tổn rất cao.
Ngoài việc chẩn đoán bằng khám nghiệm thì người BS có thể lấy nước trong
khớp xương để tìm những hạt crystals uric acid để xác định bệnh trạng
trúng 100 % vì đôi khi cũng có những trường hợp không phải gout vì do
những hoá chất khác gây nên như calcium pyrophosphate chẳng hạn.
Có thể làm thử nghiệm máu đo lường mức uric acid có lên cao hay không
vì tại một số người chứng gout do cơ thể không bài tiết ra được uric acid
khiến tích tụ lại trong máu.
Bình thường thì một cơn đau, nếu không được chữa trị, thì kéo dài khoảng
2 tuần lễ cũng hết nhưng phần lớn ít ai chịu nổi một cơn đau nhức do gout
gây ra và đều phải nhờ đến người BS Gia đình. Cần phải nghỉ ngơi, tránh
đi lại và nếu cần thì phải dùng gậy, chống nạng để giảm bớt sức ép lên
khớp xương. Có thể chườm đá lạnh và nên uống thật nhiều nước để giúp cơ
thể bài tiết ra bên ngoài số lượng uric acid dư thừa.
Có hai loại thuốc trị bệnh hoặc phòng bệnh tái phát.
Trong một cơn đau cấp tính thì phải tìm cách làm giảm đau bằng những loại
thuốc kháng viêm mạnh như indocin, naproxen hoặc loại celebrex tại những
người có bệnh bao tử. Ít khi phải dùng đến các loại chống đau mạnh hơn
như Percocet, Vicodan là những chất ma túy.
Trước đây loại thuốc colchicine hay được dùng vì có tác dụng giảm đau
rất mau lẹ trong một cơn đau. Dùng một viên mỗi giờ, tối đa là 10 viên,
cho đến khi khó chịu trong bụng hoặc tiêu chảy. Thuốc colchicine rất công
hiệu nhưng vì những biến chứng kể trên nên ít khi được dùng. Có thể dùng
colchicine mỗi ngày hai viên thường xuyên để tránh một cơn đau tái phát
nhưng phải dùng lâu dài, vài tháng và có khi cả năm.
Bên cạnh colchicine thì còn một số thuốc khác nhằm làm giảm uric acid
trong máu như allopurinol có tác dụng chống lại việc sản xuất quá nhiều
uric acid hoặc chất probenecid giúp cho cơ thể thải ra bên ngoài.
Ngày nay việc điều trị bệnh gout tương đối giản dị, dễ dàng không như
trước đây làm cho người bệnh bị đau nhức thường xuyên và đôi khi làm thay
đổi lịch sử thế giới như trường hợp nhà độc tài Anh Oliver Cromwell bị
chết vì sỏi thận hoặc nhà vua Philip đệ nhị bị bại liệt rồi làm cho đế
quốc Habsburg bị suy tàn, thoái hóa dẫn đến cuộc chiến Nối dòng Tây Ban
Nha (War of Spanish succession) trong thời Trung Cổ làm cho hàng triệu
người dân Âu châu bị chết oan.
Phòng ngừa là chủ yếu
Ẩm thực cần phải được thay đổi hoàn
toàn, giảm ăn thịt, giảm cholesterol. giảm cân nặng, tránh uống rượu bia
nhưng uống nhiều nước. Việc phòng ngừa hết sức quan trọng, nhất là đối
với những người có tật di truyền vì thế việc thay đổi nếp sống và dinh
dưỡng phải là một cuộc “cách mạng“ trong đời sống hàng ngày bên cạnh dùng
những loại thuốc phòng ngừa như allopurinol, colchicines.
Gần đây các BS tim mạch còn nhận thấy là hiện tượng
gout thường hay đi kèm với hội chứng metabolic syndrome nên rất có thể
một cơn đau gouty attack là dấu hiệu của hội chứng này như HDL xuống thấp,
triglycerides lên cao cùng với chứng huyết áp cao và có thể dẫn đến nhiếu
chứng bệnh khác như đau tim, tiểu đường (diabetes)..
Cuộc sống văn minh dừ thừa vật chất tại Mỹ có nhiều
ảnh hưởng tai hại lên cộng đồng Việt Nam từ một xã hội nông nghiệp chuyển
sang một xã hội hậu công nghiệp một cách quá mau, quá mạnh thì dễ tạo
nên nhiều chứng bệnh mới trong đó thống phong mới chỉ là một. Đề phòng
những chứng bệnh này quan trọng hơn là chữa trị vì một khi bệnh đã xảy
ra thì rất khó chữa trị.
Bác sĩ Vũ văn Dzi, MD.
Copyright, 2009. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
