Buôn bán bộ phận con người ở Mỹ và trên
thế giới
Bác sĩ Vũ
văn Dzi, Chuyên Khoa Nội Thương
Vụ án tham nhũng tại New Jersey làm cho 44 vị tai to mặt lớn bị đưa ra
tòa đã làm rung động cả nước Mỹ và trong vụ này đặc biệt nhất là có 1
tu sĩ Do Thái Rabbi Levy Itzhak Rosenbaum bị truy tố về tội làm trung
gian mai mối dịch vụ mua bán bộ phận người bán vì nghèo túng nên sẵn sàng
để cho Bác sĩ mổ lấy ra một quả thận, hay một lá phổi, gan, da thịt..
đem ghép cho những người giàu có nhưng mang bệnh mãn tính trong người
như suy thận (kidney failure), suy gan, suy tim.
Vì luật lệ Mỹ tuyệt đối cấm chỉ việc mua bán các
bộ phận trên người còn sống hay chết trong khi nhu cầu ghép cơ quan mỗi
lúc càng gia tăng nên vụ án Rosenbaum đang gây ra rất nhiều tranh luận
trong y giới khiến luật lệ về ghép cơ quan có thể sẽ phải thay đổi trong
tương lai.
Tại các nước khác trên thế giới luật lệ rất linh
động và có thể áp dụng một cách lỏng lẻo tùy theo chính quyền địa phương
và nhu cầu kinh tế của người dân theo kiểu thuận mua vừa bán, hai bên
cùng có lợi.. ví dụ như tại Trung Quốc có việc đem ghép cơ quan còn "nóng
hổi" của những tử tù bị đem ra xử bắn rồi đem ghép một quả tim hay
một quả thận, một lá gan cho những bệnh nhân giàu có từ Nhật, Hương Cảng,
Đài Loan, Mỹ, Singapore..
Những bệnh nhân đang tuyệt vọng chờ chết vì những
bệnh mãn tính chỉ có thể cứu chữa bằng ghép cơ quan mà thôi…
Hiện nay kỹ thuật ghép cơ quan đã tương đối hoàn
chỉnh có thể thực hiện được tại bất cứ nơi nào miễn sao có đủ phương tiện
giải phẫu, thuốc chống miễn dịch (immuno suppressant) và nhất là tìm được
người cho hay bán bộ phận thích hợp. Các Bác sĩ giải phẫu Trung Quốc,
Thái Lan, Ấn Độ, Nga..có thể làm được dễ dàng việc ghép một quả tim hay
một quả thận gần như là thay một phụ tùng xe hơi hay máy móc miễn sao
có đủ cơ quan để ghép và được trả tiền sòng phẳng bởi khách hàng từ phương
xa tới qua trung gian đường giây móc nối, qua mặt chính phủ không khó
khăn gì cả! Tại một vài vùng nông thôn, rừng núi Trung Nam Mỹ, Ấn Độ,
Bangladesh, Phi Châu có cả tình trạng bắt cóc người để đem lấy cơ quan
ghép cho khách hàng từ xa tới được làm tại một số bệnh viện được tổ chức
tại những nơi hẻo lánh ngoài tầm kiểm soát của chính phủ, giống như trong
các truyện trinh thám hay khoa học giả tưởng!
Những bộ phận nào có thể đem cho và ghép được?
Thận là bộ phận được cho và ghép
thông thường nhất vì hai lý do. Thứ nhất là mỗi người bình thường đều
có hai quả thận nên có tể cắt một quả đem ghép cho người khác dễ dàng
mà không ảnh hưởng gì đến sức khoẻ của người cho. Thứ hai là chứng suy
thận (kidney failure) ở Mỹ hiện nay rất nhiều và ngày càng gia tăng vì
bệnh tiểu đường, cao huyết áp quá nhiều. Những người bị suy thận đều phải
sống cầm hơi nhờ thận nhân tạo, hemodialysis, trong khi chờ đợi được ghép
một quả thận, phần lớn từ thân nhân tặng cho hoặc gần đây có một số trường
hợp của những người có tinh thần nghĩa hiệp, cao quý tình nguyện hy sinh
một quả thận để giúp bạn bè hay người lạ gọi là anonymous donor! Luật
lệ Mỹ tuyệt đối ngăn cấm việc mua bán hay trao đổi cơ quan vì bất cứ một
lý do nào. Những người vi phạm có thể bị phạt tiền rất nặng và bị 5 năm
tù. Nhưng vì số cung quá thấp so với số cầu nên một số bệnh nhân bị suy
thận phải tìm đường ra ngoại quốc để “mua“ một quả thận lấy ra từ những
người nghèo cần tiền để nuôi thân và gia đình. Trung bình giá biểu của
một quả thận mua ở ngoại quốc cho khách Mỹ tối thiểu là 30000 USD trong
khi Rabbi Rosenbaum thu được 130000 USD cho mỗi quả thận lấy ra từ những
di dân nghèo ở Israel. Ở Mỹ đối với một người Do Thái giàu có thì 130000
USD vẫn còn quá rẻ nên Rosenbaum không thiều gì khách hàng cần mua cơ
quan.
Lá gan là cơ quan thứ hai
được ghép vì gan gồm có nhiều thùy (lobe) có thể cắt ra rồi đem ghép cho
người bệnh bị suy gan mãn tính. Vì lá gan sau khi bị cắt đi một phần thì
có khả năng mọc lại như cũ nên không ảnh hưởng đến sức khỏe người cho.
Chứng bệnh suy gan mãn tình, ung thư gan hết sức phổ biến ở Mỹ nên việc
ghép gan được thực hiện khá nhiều. Phần lớn lấy ra từ những người bị chết
vì tai nạn lưu thông hay bị chết vì tai biến mạch máu não hoặc lấy ra
từ những người sống tặng một phần lá gan cho người thân. Có trường hợp
vợ hay chồng tặng cho nhau một phần lá gan của mình hay của người mẹ hay
cha chịu cắt một phần lá gan để đem ghép cho đứa con bị bệnh gan bẩm sinh
(congenital liver disease) nhưng còn mua bán gan thì vẫn bị tuyệt đối
cấm chỉ ở Mỹ.
Phổi gồm có 5 thùy nên cũng
có thể cắt một thùy rồi đem ghép nhưng kỹ thuật vẫn còn nhiều khó khăn
chỉ có thể thực hiện tại một vài bệnh viện nổi tiếng như Mayo, MassGen,
Johns Hopkins..
Tim thì ngày nay có thể
ghép dễ dàng sau khi BS Nam Phi Christiaan Barnard thực hiện trong thập
niên 60 làm rung động cả thế giới. Nhưng dĩ nhiên không ai có thể đem
cho quả tim của mình được mà chỉ có thể lấy ra từ người chết vì tai nạn
hoặc từ những tử tù tại Trung Quốc mà thôi..
Tụỵ tạng cũng có thể cắt
một phần rồi đem ghép cho những người bị tiểu đường nặng hoặc không muốn
dùng insulin. Kỹ thuật vẫn còn nhiểu khó khăn nhưng trong tương lai có
thể sẽ được phổ biến hơn nhất là tìm được nhiều người cho tụy tạng.
Da cũng có thể lấy ra từ
người sống nhất là những người mập phì được giải phẫu lấy bớt ra những
lớp mỡ và da còn thừa.
Mắt.
Kỹ thuật ghép giác mô (cornea)
đã hoàn chỉnh từ lâu và trước đã từng được thực hiện tại Việt Nam vì giác
mô có thể được lấy ra từ người chết dễ dàng rồi đem ướp đông lạnh để ghép
cho những người bị hư giác mô, có thẹo hay bị mù vì các chứng bệnh của
giác mô. Việc ghép nguyên cả một con mắt hiện nay vẫn chưa thực hiện được
trong khi chờ đợi mắt nhân tạo bằng máy điện tử đang được phát minh. Việc
ghép giác mô (corneal transplant) thì có điều trái ngược là ở Mỹ dư thừa
giác mô vì lấy được nhiều và dễ dàng ở người chết rồi đem ướp lạnh để
lâu được và những chứng bệnh đục giác mô (leucoma) ở Mỹ rất hiếm trong
khi ở các nước nghèo thì rất nhiều khiến nhiều Đại Học Y khoa Mỹ tổ chức
những chuyến ghép giác mô từ thiện ở các nước nghèo bằng những giác mô
có sẵn ở Mỹ.
Vì nhu cầu ghép giác mô quá lớn tại các nước nghèo nên đã có một vài trường
hợp có người nghèo bán cả một con mắt lấy tiền vì vẫn có thể nhìn được
nhờ con mắt còn lại.
Ghép tủy xương.
Ngày nay kỹ thuật ghép tủy xương cũng được thực
hiện khá phổ biến và dễ dàng để chữa trị những bệnh ung thư máu, nhất
là ở trẻ em sau khi được điều trị bằng hóa học trị liệu thì dùng tủy xương
(bone marrow) để thay thế. Trước đây BS Robert Galle (UCLA) đã được mời
sang Nga thực hiện hàng ngàn vụ ghép tủy xương cho các nạn nhân bị “cháy“
tủy xương trong vụ nổ lò nguyên tử Chernobyl.
Việc mua bán các bộ phận như tim. thận, gan hiện nay vẫn
bị cấm nhưng cũng có người lý luận là luật pháp Mỹ vẫn cho phép bán lấy
tiền một số bộ phận như tinh dịch, trứng (ovary), tóc và nhất là máu,
huyết thanh tại những ngân hàng máu thì tại sao lại cấm chỉ những bộ phận
khác ?
Vì thế trong tương lai chắc chắn luật lệ sẽ được
thay đổi cho hợp với đà tiến hóa của Y học trong khi chờ đợi những kỹ
thuật mới có thể tạo ra những cơ quan nhân tạo bằng các tế bào gốc (stem
cells).
BS Vũ văn Dzi, M.D., Chuyên Khoa Nội Thương
Copyright, 2009. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
