Bệnh Xốp Xương
B.S. Vũ Quí Đài, Cựu Giáo Sư Khoa
Trưởng Y Khoa Đại Học Sài Gòn
Cập Nhật Thuốc Điều Trị
và Phòng Ngừa Loãng Xương
Bs Trần Mạnh Ngô thông tin
Bệnh
Xốp Xương
Bs
Vũ Quý Đài viết:
Xương cứng cáp được
là nhờ có những chất khoáng, nhất là calci và
phospho. Muốn cho xương tốt, cơ thể cần
có ba điều sau đây: một là ăn uống cho
đầy đủ calci và các chất khoáng khác, hai
là có đủ vitamin D để giúp hấp thụ calci,
và ba là ảnh hưởng của một số chất
nội tiết (hormones), kể cả các chất nội
tiết phái tính như estrogen ở đàn bà và testosterone
ở đàn ông.
Con nít lớn lên, thì xương cũng càng ngày càng theo
tuổi mà cứng cáp thêm dần lên. Nói một cách khoa
học hơn, thì tỉ trọng của xương
càng ngày càng tăng, cho tới mức tối đa khoảng
ba mươi tuổi. Từ đó trở đi, thì
tỉ trọng xương giảm dần tới một
mức nào đó làm cho xương dễ gẫy, thì
coi như là bị xốp xương.
Có
nhiều nguyên do gây xốp xương
Có một số bệnh kinh
niên có thể sinh xốp xương, thí dụ như
bệnh thận nặng (vì calci bị thải ra qúa
nhiều) và một số bệnh tuyến nội tiết.
Cũng có thuốc sinh xốp xương nếu dùng
lâu ngày, như một vài thứ thuốc động
kinh, và nhất là nhóm thuốc corticosteroids. Nhóm này có nhiều
thuốc ta nghe quen tên, như cortisone, hydrocortisone, prednisone.
Sở dĩ nghe quen là vì hồi trước ở bên
nhà nhiều người dùng ẩu, hơi nóng sốt
hay đau khớp một chút là chạy ra tiệm thuốc
tây mua mấy viên. Nếu đau khớp kinh niên thì uống
dài dài. Mua thuốc khỏi cần toa. Mà thậm chí khỏi
cần biết tên thuốc nữa. Bảo thằng
nhỏ, cứ nói "mua mấy viên thuốc hạt dưa"
là người ta biết (Vì mấy thứ thuốc
đó thương làm viên nhỏ hình thon thon như hạt
dưa vậy). Tiện đây cũng xin nói thêm là dùng
loại corticosteroids lâu ngày không có sự theo dõi chặt
chẽ của bác sĩ, ngoài chuyện làm xốp xương,
còn có thể làm loét hay lủng bao tử, làm xáo trộn
hệ thống nội tiết nguy hiểm đến
tính mạng.
Uống rượu
nhiều, và hút thuốc lá làm cho bệnh xốp xương
nặng thêm lên.
Ngoài một số
bệnh nhân bị xốp xương do nhũng nguyên
nhân trên, còn đại đa số (khoảng 90 phần
trăm) là thuộc về hai lọai: Xốp xương
của tuổi tắt kinh, và xốp xương của
người già.
Người già bị
xốp xương, là do hấp thụ calci không đủ,
và biến dưỡng trong xương bị kém đi.
Nói biến dưỡng, vì cục xương coi khô
như cục gỗ, nhưng kỳ thực cấu
trúc của xương được đổi mới
liên tục, chất xương cũ thải hồi
và chất xương mới bù đắp vô. Khi thải
hồi nhiều mà bù đắp không đủ thì xương
bị xốp. Tình trạng này thường thấy
ở tuổi trên 70, và đàn bà thì bị nhiều hơn
đàn ông, vì đàn bà vừa có vấn đề tuổi
tác, vừa thiếu estrogen sau khi tắt kinh.
Xốp xương
sau khi tắt kinh, như đã nói trên , là do thiếu
estrogen. Estrogen là chất nội tiết chính của
đàn bà, giúp điều hòa hấp thụ calci vào xương.
Thường thấy vào cỡ tuổi trên 50, cũng
có người bị sớm hơn. Nhũng yếu
tố sau đây làm tăng rủi ro bị xốp xương
ở đàn bà:
•
-gia đình có người bị xốp xương
(yếu tố di truyền)
•
-dinh dưỡng thiếu calci
•
-sinh hoạt ù lì không hoạt động thân thể
nhiều.
•
-người tạng ốm (gầy)
•
-người không sanh đẻ bao giờ
•
-người tắt kinh sớm
•
-người Á đông và người da trắng
(bị nhiều hơn người da đen)
Bị
xốp xương có triệu chứng gì không
Thường thì xương xốp dần dần, không
gây triệu chúng gì cả. Cho tới khi xốp qúa, xương
bị gẫy hoặc bị xẹp, thì mới thấy
có chuyện. Đốt
xương sống bị xẹp, sinh đau lưng,
đau âm ỉ, cũng có khi đau nhói khi đứng
lên hay đi lại. Có khi một vài tháng rồi bớt.
Nếu nhiều đốt xương sống bị
gẫy hay bị xẹp, thì có khi thấy người
thấp đi mà lưng còng, và đau lưng vừa
vì xương mà vừa vì các thớ thịt quanh đó
bi căng.
Các xương khác cũng dễ bị gẫy, nhiều
khi chỉ vì bị té sơ sơ. Nguy hiểm nhất
là gẫy đầu hông của xương đùi, một
trong những nguyên do chính sinh tàng tật ở tuổi
già.
Định bệnh như thế nào
Khi xương bị gãy, thì bác sĩ khám bịnh, và
chụp hình quang tuyến xương mà tìm ra bệnh.
Bác sĩ cũng có thể cho thử nghiệm thêm đẻ
tìm nguyên do của chứng xốp xương, nếu
cần. Đối với người không bị gẫy
xương mà nghi là bị xốp xương, thì thử
nghiệm đo tỉ trọng của xương (bone
density). Cũng có khi gọi là DXA (do chữ viết tắt
của cái tên đầy đủ rất dài là dual-energy
x-ray absorptiometry). Tên của nó tuy rắc rối như
vậy nhưng lại là một thử nghiệm rất
đơn giản , không làm phiền gì bệnh nhân, và
chỉ năm mười phút là xong. Người ta dùng
thử nghiệm này không những để giúp định
bệnh, mà còn để theo dõi kết qủa của
việc chữa trị nữa.
Vấn đề phòng bệnh
Ăn uống cho đủ calci, nhất là khởi từ
lúc tuổi còn nhỏ, thì rất tốt. Hiệu qủa
tốt nhất là khi tỉ trọng xương còn tiếp
tục gia tăng, nghĩa là trước tuổi ba
mươi. Sau đó cũng vẫn tốt. Đàn bà
lứa tuổi trung niên nên uống 2 ly sữa mỗi
ngày, thêm vitamin D. Phần lớn là cần uống thêm
viên thuốc calci, liều lượng thì cỡ 1 gram-1
gram rưỡi mỗi ngày. Tập luyện thân thể
thì nên chú trọng vào những môn như chạy, nhẩy,
leo bậc thang, là những môn gọi là "chịu sức
nặng", tiếng Anh kêu là weight bearing exercises. Những
môn mà mình phải chịu sức nặng của cơ
thể trong khi tập, thì mới làm cho xương cứng
cáp thêm. Còn những môn như bơi lội, nằm nhẹ
nhàng trên mặt nước, có sức nước đỡ
sức nặng của thân thể thì không làm tăng
tỉ trọng của xương…
Vấn đề chữa trị khi
đã bị xốp xương
Như trên đã nói, đàn bà tuổi trung niên nên lo cho
đủ calci và vitaminD. Đối với người
đã bị xốp xương thì lại càng cần
hơn nữa…Alendronate là một thứ thuốc vừa
có tác dụng phòng bệnh vừa dùng để chữa
bệnh, vì nó làm tăng tỉ trọng xương và
giảm thiểu xương gãy. Tuy vậy thuốc
này làm kích thích bao tử, mà cách uống cũng hơi
phiền toái. Uống ngay một liều với thật
nhiều nước vào lúc sáng sớm bụng đói,
rồi sau đó nửa giờ không được ăn
uống gì mà cũng không được nằm xuống.Đàn
ông thì nếu bị bệnh cũng cần uống calci
và vitamin D. Dĩ nhiên là đàn ông thì dùng estrogen không bổ
ích gì, vì nó là chất nội tiết phái nữ. Nếu
thử thấy testosterone (chất nội tiết của
phái nam) bị thiếu, thì testosterone có thể giúp cho
xương đỡ xốp. Xương hông, xương
tay gẫy thì phải mổ, còn như đốt xương
sống bị xẹp sinh đau lưng, thì bác sĩ
thường cho mang đồ đỡ lưng, hoặc
là dùng vật lý trị liệu cho bớt đau.
(Bs Vũ Quý
Đài).
Bs Trần Mạnh Ngô thông tin:
Cập Nhật thuốc điều
trị và phòng ngừa loãng xương:
Một số thuốc được dùng để
điều trị bệnh xốp xương hay loãng
xương như dưới đây. Tất cả
đều phải có toa bác sĩ và bệnh nhân nên bàn
luận vơí bác sĩ của mình trước khi dùng
bất cứ thuốc nào:
1) Risedronate để uống (oral Actonel) điều
trị và phòng ngừa bệnh xốp xương hay
loãng xương
2) Ibandronate để chích gân (Boniva IV) để
điều trị và phòng ngừa loãng xương trong
vài trường hợp đạc biệt.
3) Ibandronate để uống (Boniva oral) phòng ngừa
và điều trị vài trường hợp bệnh
loãng xương.
4) Raloxephene để uống (oral Evista) điều
trị và phòng ngừa bệnh loãng xương phụ
nữ sau khi tắt kinh.
5) Forteo SubQ điều
trị loãng xương cho phụ nữa sau khi tắt
kinh hay cho đàn ông bị yếu xương (osteosporosis).
6) Alendronate (oral Fosomax) để phòng ngừa và
điều trị bệnh loãng xương. Thuốc
nằm trong họ biphosphonates.
7) Miacalcin Nasl (Calcitonin) điều trị loãng
xương cho phụ nữ ít nhất 5 năm sau khi
tắt kinh.
References:
1) http://www.healthcentral.com/osteoporosis/find-drug.html
2) http://www.healthcentral.com/osteoporosis/find-drug-12-150.html?ic=506016
3) http://www.healthcentral.com/osteoporosis/find-drug-1026-150.html?ic=506016
4) http://www.healthcentral.com/osteoporosis/treatment-000018_8-145.html
