Mụn
ruồi và ung thư
Bs Nguyễn Thị Nhuận
Ai cũng có mụn ruồi, không nhiều thì ít. Và thông thường thì chúng ta
ít ai chú ý đến mụn ruồi, trừ khi chúng ở những vị trí ta không thích
hay chúng quá lớn. Đa số mụn ruồi đều vô hại. Tuy nhiên, mụn ruồi có thể
trở thành ung thư, và đây là điều chúng ta cần quan tâm. Chú ý đến mụn
ruồi và theo dõi sự thay đổi của chúng là một trong những cách chúng ta
có thể phát hiện sớm ung thư và được chữa trị. Không phải tất cả các ung
thư da đều bắt đầu từ các mụn ruồi nhưng rất nhiều phát khởi từ bên cạnh
mụn ruồi và những đốm đen trên da.
Đặc tính của mụn ruồi
Đa số mụn ruồi là những vết nhỏ mầu nâu. Tuy nhiên mụn ruồi có rất nhiều
tính chất khác nhau.
-Mầu: Mụn ruồi có thể có mầu của da thịt, mầu đỏ nâu, nhiều sắc nâu từ
nhạt đến đậm và mầu xanh.
-Hình dạng: Mụn ruồi có thể có đủ hình dạng khác nhau từ tròn, bầu dục
tới không có hình dạng nhất định.
-Kích thước: Mụn ruồi có thể chỉ nhỏ bằng đầu kim hoặc lớn đến che hẳn
một cánh tay hay cánh chân. Nhưng đa số các mụn ruồi đều nhỏ hơn một phần
tư của 1 inch ( 6mm)
Mụn ruồi có thể mọc bất cứ nơi đâu, từ da đầu tới dưới nách, dưới móng
tay hay giữa các ngón chân, ngón tay. Đa số chúng ta có từ 10 tới 40 mụn
ruồi và con số này có thể thay đổi trong suốt cuộc đời chúng ta. Mụn ruồi
mới có thể mọc lên và vì mụn ruồi chỉ “sống” khoảng 50 năm, chúng có thể
biến mất khi chúng ta già đi.
Sự thay đổi của mụn ruồi
Bề mặt của mụn ruồi có thể phẳng phiu hay nhăn nheo, nằm sát mặt da hay
trồi lên. Vài mụn ruồi mới đầu có thể lặn trong da và màu nâu nhưng sau
đó trồi lên và nhạt mầu đi. Vài mụn có thể mọc cao và tróc đi. Một vài
mụn có thể tự nhiên biến mất.
Đa số chúng ta mọc đủ mụn ruồi ở tuổi 20, tuy nhiên một số có thể tiếp
tục mọc cho đến tuổi trung niên. Có những giai đoạn trong cuộc đời chúng
ta mà mụn ruồi có thể thay đổi, trở thành đậm mầu hơn, lớn hơn và nhiều
hơn vì thay đổi của kích thích tố trong người. Đó là thời kỳ dậy thì hoặc
trong lúc các bà mang thai.
Nguyên nhân
Chất sắc tố melanin là một chất có tự nhiên trong da và cho da chúng ta
mầu sắc. Những tế bào tên melanolytes nằm dưới da tiết ra chất này, sau
đó chúng được chở tới những tế bào bề mặt của da. Melanin được trải đều
trên da nhưng đôi khi sắc tố này tụ lại ở một chỗ tạo ra mụn ruồi.
Hiện nay các nhà nghiên cứu vẫn chưa tìm ra tại sao có mụn ruồi và để
làm gì. Đa số mụn ruồi đều vô hại nhưng một số các mụn ruồi khác thường
sẽ dễ trở thành ung thư và cần được chú ý đặc biệt.
Những mụn ruồi nào dễ thành ung thư?
-Mụn ruồi lớn bẩm sinh: Những mụn ruồi này có mặt từ lúc mới sinh ra và
dễ trở thành ung thư melanoma, một loại ung thư có con số tử vong cao.
Một cách tổng quát, những mụn ruồi lớn hơn một nắm tay là có nguy cơ cao
nhất. Nên gặp bác sĩ khám những mụn ruồi này.
-Mụn ruồi nhiều người trong gia đình có giống nhau: Đây là những mụn ruồi
lớn hơn trung bình, tức cỡ chừng 6mm, bằng đầu gôm của cây bút chì, và
có hình dạng sần sùi, có tên là dysplastic nevi. Chúng thường được tả
là giống như trái trứng chiên vì có gờ không bằng phẳng, chính giữa đậm
mầu hơn chung quanh. Trông chúng như có mầu đỏ hay nâu . nếu bạn có mụt
ruồi giống như đã tả, nên gặp bác sĩ.
-Quá nhiều mụn ruồi: Nếu bạn có tới 50 hay hơn mụn ruồi, bạn sẽ dễ bị
ung thư da hơn.
Khi nào nên gặp bác sĩ?
Nếu bạn lớn hơn 20 tuổi và có một mụn ruồi mới xuất hiện, nên gặp bác
sĩ, nhất là khi mụn ruồi của bạn có những triệu chứng sau:
-Đau
-Ngứa hay rát như phỏng
-Chảy nước hay máu
-Có vẩy hay mài
-Thay đổi thình lình về hình dạng, kích thước, mầu sắc hay độ cao
Nếu bạn cảm thấy lo ngại về mụn ruồi của mình, nên xin bác sĩ giới thiệu
tới BS chuyên môn về da.
Dò tìm và định bệnh
Khám da toàn bộ là một cách để dò tìm và định bệnh ung thư da. Bác sĩ
sẽ khám từ đầu xuống chân kể cả da đầu, lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng
giữa 2 mông. Khi thấy một mụn ruồi nghi ngờ có bệnh, bác sĩ có thể cắt
một mẩu nhỏ của mụn ruồi và gửi đi khám nghiệm dưới kính hiển vi (làm
sinh thiết). Cách này có thể thấy được mụn ruồi có tế bào ung thư chưa.
nếu có, toàn mụn ruồi và vùng da hcung quanh sẽ được cắt đi. Thường thường,
đã bị cắt đi, mụn ruồi sẽ không mọc trở lại. Nếu mọc trở lại, nên gặp
bác sĩ ngay.
Phòng ngừa ung thư da
Phương cách tốt nhất để khám phá ung thư da là biết rõ tính chất của các
mụt ruồi trên da bạn. Nên tự khám da thường xuyên, khoảng 1 lần mỗi tháng,
nhất là khi trong gia đình bạn có người bị ung thư da melanoma, để sớm
biết nếu da và mụn ruồi thay đổi, có triệu chứng ung thư. Cần nhớ khám
những vùng không tiếp xúc với ánh sáng mặt trời như da đầu, dưới nách,
chân (móng chân, lòng bàn chân và vùng giữa các ngón chân), lòng bàn tay
và móng tay, vùng bộ phận sinh dục và vùng dưới nhũ hoa các bà. Có thể
dùng một tấm gương nhỏ cầm tay đứng trước gương lớn để dễ nhìn những vùng
phía sau. Những người có mụn ruồi dysplastic (tả ở trên) cần được bác
sĩ da khám thường xuyên.
A - B - C - D
Khi khám mụn ruồi nên nhớ 4 quy luật sau:
A: Asymmetrical: Để ý những
mụn ruồi có hình dạng bất thường, thí dụ như hình hai nửa bán cầu khác
nhau.
B: Border irregular: Bờ
loang lổ không bằng phẳng
C: Changes in Color: Để
ý những mụn ruồi nhiều mầu hoặc mầu không đều chỗ đậm chỗ lợt.
D: Diameter: Đường kính
lớn hơn 6mm.
Những mụn ruồi có những tính chất trên là đáng nghi ngờ và cần được bác
sĩ da xem xét.
Tự săn sóc
Ngoài ra, để phòng ngừa ung thư da, chúng ta nên:
- Tránh ra nắng giờ mặt trời đang ở cao điểm: tức giữa 10 giờ sáng và
4 giờ chiều.
- Dùng kem chống nắng: 20 tới 30 phút trước khi ra ngoài nên bôi kem chống
nắng có độ bảo vệ từ 15 hay hơn. Bôi lại mỗi 2 giờ, nhất là khi bơi hay
chơi thể thao nặng. Nhiều loại kem có thể ngăn cả 2 loại tia UVA và B.
Nên mua kem có chứa chất avobenzone, titanum dioxide, transparent hay
microdispersed zinc oxide. nên nhớ kem chống nắng cũng chỉ bảo vệ một
phần, không phải là thần dược để chống ung thư.
- Che nắng: bằng nón rộng vành, áo quần dài. Nếu được, mặc loại quần áo
đặc biệt bằng vải ngăn được tia UV.
Nếu bạn có một mụn ruồi coi không đẹp mắt, bạn có thể che dấu bằng những
loại kem đặc biệt. Nếu có sợi lông mọc từ mụn ruồi, bạn có thể cắt ngắn
sát hoặc có thể nhờ BS da khử vĩnh viễn. Nếu mụn ruồi mọc trong bộ râu,
có lẽ bạn nên nhờ BS da cắt đi vì cạo râu thường xuyên có thể làm mụn
bị chảy máu hay bị trầy. Những mụn ruồi ở những chỗ dễ bị trầy xát cũng
nên được cắt bỏ đi.
Nếu lỡ chạm vào mụn ruồi khiến chảy máu, nên chùi rửa sạch. Nếu vết thương
không lành, nên gặp bác sĩ.
Bs Nguyễn Thị Nhuận
Copyright, 2008. Muốn phổ biến bài viết này, cần
xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
