Bài Mới: Ung
thư ruột già
Bùi Xuân Dương, MD
Ung thư ruột già là một trong những ung thư thường xuyên
và nguy hiểm nhất tại Hoa Kỳ. Mỗi năm trên nước Mỹ hơn 130 ngàn người
bị ung thư ruột già và trong số này gần phân nửa sẽ từ trần trong một
thời gian ngắn sau khi bệnh được khám phá. Nếu so với các loại ung thư
khác, ung thư ruột già đứng hàng thứ hai về số tử vong hàng năm, sau ung
thư phổi. Người ta ước đoán khoảng 6% dân chúng sống tại Hoa Kỳ sẽ bị
ung thư ruột già, và 6 triệu người đang sống trên nước Mỹ sệ lìa trần
vì ung thư ruột già. Điều đáng ngại nhất là trong số những bệnh nhân này,
tỷ số người Á châu càng ngày càng tăng nhanh. Ruột già của chúng ta dài
khoảng 1 thước 2, được chia thành đại tràng lên (ascending colon), tràng
ngang (tranverse colon), tràng xuống (ascending colon), tràng sigma (sigmoid
colon) và đoạn cuối cùng (khoảng 15 đến 20 cm) là hậu môn (rectum). Tuy
hậu môn vẫn được xem là một phần của ruột gìa, ung thư hậu môn có một
số cá tính khá đặc biệt. Tuy nhiên trong khuôn khổ của bài viết, chúng
tôi xin trình bầy chung với ung thư ruột già.
Ung thư ruột già là gì?
Ung thư xẩy ra khi một tế bào nào đó trong cơ thể của chúng
ta bỗng dưng trở nên “hoang dại”, sinh sôi nẩy nở một cách nhanh chóng
vượt khỏi sự kiểm soát của các nhiễm thể. (Nhiễm thể với tên y khoa là
DNA nằm trong nhân của tế bào chứa đựng những đặc tính di truyền của mỗi
một cá nhân). Vì thế, tế bào ung thư sẽ tăng trưởng từ 1 thành 2, 2 thành
4, 4 thành 8, 8 thành 16 v.v. một cách rất nhanh và vô trật tự. Nếu đó
là tế bào da, ta bị ung thư da; nếu đó là tế bào ruột ta bị ung thư ruột.
Thông thường ung thư ruột phát xuất từ một tế bào nào đó
trên màng ruột già. Ban đầu chỉ là một bướu nhỏ. Lâu dần bướu có thể biến
thành ung thư. Ban đầu chỉ là bướu nhỏ (hình 1) và từ từ lớn dần như trong
hình số 2 và từ đó biến dạng thành ung thư như hình số 3.
Thông thường bướu lớn hơn 2 cm mới dễ biến thành dạng ung
thư. Trong một vài trường hợp hiếm hoi hơn, ung thư ruột thành hình một
cách trực tiếp mà không qua trạng thái bướu ruột như đã trình bầy ở trên.
Ai có thể bị ung thư ruột?
Nói một cách tổng quát, ung thư ruột già là bệnh của người
lớn tuổi. Nguy cơ bị ung thư ruột già tăng nhanh khi tuổi đời bước sang
thập niên thứ năm. Hơn 90% ung thư ruột già được khám phá ở những người
lớn hơn 50 tuổi. Cả hai phái nam và nữ đều có thể bị ung thư ruột già.
Người ta ước đoán cứ trong 16 người sống trên nước Mỹ sẽ có một người
bị ung thư ruột già.
Cách đây không lâu, người ta vẫn cho rằng ung thư ruột
già là bệnh của người da trắng, sống trong những thành phố kỹ nghệ, ăn
nhiều thịt và chất béo hơn rau và trái cây. Tuy nhiên theo một thống kê
gần đây, tỷ lệ ung thư ruột già của người Á Châu đã và đang gia tăng một
cách đáng ngại, nhất là với những người Á châu định cư lâu năm nơi các
quốc gia phồn thịnh. Nếu phân biệt theo từng sắc dân sống trên Hoa-Kỳ,
người Nhật tại Hawaii có tỷ lệ bị ung thư cao nhất nước Mỹ, người Trung-Hoa
tại vùng Los Angeles có mức tỷ lệ ung thư ruột già gần như tương đương
với người Mỹ da trắng. Người Việt chúng ta sau một thời gian định cư tại
Hoa-Kỳ với lối sống và cách thức ăn uống tương tự như dân địa phương cũng
bắt đầu bị ung thư ruột già càng ngày càng nhiều hơn.
Những nguy cơ đưa đến ung
thư ruột già:
Có lẽ cách thức ăn uống cũng như lối sống của chúng ta
đóng một vai trò quan trọng nhất trong sự phát triển của ung thư ruột
già. Người dùng quá nhiều chất béo, thịt, mỡ, thức ăn với nhiều chất Cholesterol
sẽ dễ bị ung thư ruột già hơn, nhất là nếu họ lại không ăn chất sơ, rau
hoặc trái cây, hoặc quá mập.
Cũng như một số các loại ung thư khác, ung thư ruột già
cũng có đặc tính di truyền. Nghĩa là nếu bố mẹ bị ung thư ruột già, con
cái cũng có thể dễ bị. Điều này rất đúng cho những trường hợp khi vì đặc
tính di truyền, bệnh nhân bỗng dưng có trên màng ruột của mình hàng trăm
“cục” bướu (polyp). Các bướu này xuất hiện một cách nhanh chóng và biến
dạng thành các tế bào ung thư một cách mau lẹ. Thí dụ điển hình là căn
bệnh có tên là Familial Polyposis, khi hầu hết các bệnh nhân sẽ chết vì
ung thư ruột già vào lứa tuổi 35 - 40, nếu không được khám phá và chữa
trị kịp thời.
Ngoài ra người bị viêm đường ruột như Crohn’s Disease,
Ulcerative Colitis cũng dễ bị ung thư ruột già hơn.
Vì đặc tính di truyền của ung thư ruột già, ung thư vú,
và ung thư tử cung cùng nằm trên một nhiễm thể, người bị ung thư vú hoặc
tử cung dễ bị ung thư ruột già hơn, và ngược lại.
Triệu chứng của ung thư ruột
Như viết ở trên, ung thư ruột già tăng trưởng tương đối
chậm chạp, nên đa số bệnh nhân hoàn toàn không có một triệu chứng nào,
đến khi ung thư đã phát triển đến giai đoạn trầm trọng, hoặc lan tràn
khắp nơi.
Tùy theo vị trí vàø tùy theo từng loại ung thư, bệnh nhân
có thể chỉ bị đau bụng sơ sài, không đáng kể, hoặc bụng chỉ hơi xình trướng,
khó chịu, hoặc đau “tưng tức” sau hoặc trước bữa ăn. Vấn đề đại tiện có
thể trở nên khác thường. Ngày bị bón, ngày đi tiêu chảy. Phân trở nên
nhỏ lại, có thể pha với máu. Một số các bệnh đường ruột và hậu môn cũng
có thể gây ra chảy máu. Thông thường ung thư ruột già trong giai đoạn
đầu tiên chỉ chảy máu rất ít, nên mắt trần không thấy. Đến khi ung thư
trở nên rất lớn và nếu nằm gần hậu môn máu lúc bấy giờ mới chảy nhiều
hơn và có thể nhìn thấy như máu đỏ tươi hoặc máu bầm. Đây là trường hợp
khi ung thư ruột già đã rất lớn và có thể đã lan đi khắp nơi. Mất máu
lâu ngày, bệnh nhân có thể cảm thấy khó thở, hoặc chóng mệt. Nếu không
chữa kịp thời và đúng lúc, bệnh nhân có thể sẽ tiếp tục mất ký rất nhiều.
Một lần nữa, vì đa số ung thư ruột già không gây một triệu
chứng nào cả, một số bệnh nhân xưa nay vẫn sống khỏe mạnh có thể trở nên
sửng sốt kinh ngạc khi được biết mình bị ung thư ruột già.
Vì thế, khám bệnh thường xuyên và định kỳ đã và đang là
một cách thức truy tầm ung thư ruột già một cách hữu hiệu nhất hiện nay.
Làm thế nào để tránh bị ung
thư ruột già?
Sau đây là những lời khuyên của Hội Ung Thư Hoa Kỳ, The
American Cancer Society để tránh bị ung thư ruột già:
Từ 40 tuổi trở đi, cả hai phái nam và nữ cần phải đi khám
bệnh tổng quát hàng năm. Trong lúc khám định kỳ, Bác sĩ sẽ thử phân xem
trong phân có máu hay không. Vì mục đích là truy tầm ung thư, nên Quý
vị nên đi khám trước khi bị đau đớn hoặc bệnh tật. Nếu chờ đến lúc triệu
chứng trở nên rõ rệt, chẳng hạn như đi tiêu ra máu, mới đi Bác Sĩ, có
thể lúc đó ung thư đã quá lớn và rất khó chữa.
Nếu một trong những thân nhân gần của Quý vị bị
ung thư ruột già, hoặc nếu Quý vị đã hoặc đang bị ung thư vú, ung thư
tử cung, Quý vị nên đi Bác Sĩ chuyên khoa về đường ruột, để được truy
tầm ung thư ruôt già bằng phương pháp nội soi, tiếng Mỹ gọi là Colonoscopy.
Quý vị nên ăn nhiều rau, uống nhiều nước. Nhất là
các loại rau đậm mầu và nhiều loại trái cây khác nhau. Điều này nói dễ
hơn làm. Trung bình Quý vị nên ăn khoảng 30 gram chất sơ mỗi ngày. Để
nhắc lại một quả cam, hoặc táo chỉ chứa khoảng 3 gram chất sơ mà thôi.
Vì thế, nếu Quý vị vì một lý do nào đó không thể ăn nhiều chất sơ được,
chúng tôi khuyên Quý vị nên uống thêm chất cám bày bán trên thị trường
như Metamucil, Konsyl, Citrucel v.v. Vitamin A,
C, E. Nếu dùng đúng cách có thể làm ung thư ruột già phát triển chậm lại.
Người ta cũng nhận thấy một số các loại thuốc chống
đau nhức như trong gia đình của chất Aspirin hay Ibuprofen, nếu được uống
đều đặn có thể ngăn cản sự tạo hình của bứu ruột già. Vì thế, một số các
Bác sĩ vẫn khuyên nếu Quý vị hơn 50 tuổi mà không bị đau bao tử, Quý vị
nên uống mỗi ngày một viên Aspirin loại 81 mg. Như thế Aspirin không những
tránh cho chúng ta đỡ bị tắc nghẽn mạch máu mà còn có thể giúp chúng ta
đỡ bị ung thư ruột già hơn.
Trong một cuộc khảo cứu gần đây, người ta cũng nhận
thấy rằng nếu uống Calcium mỗi ngày có thể giảm đi sự tái phát của bướu
ruột già.
Tập thể dục đều đặn không những sẽ tạo cho Quý vị
một cơ thể khỏe mạnh, còn có thể giúp vấn đề đại tiện trở nên tốt đẹp
hơn. Người quá mập cũng dễ bị ung thư ruột già hơn.
Từ 50 tuổi trở đi, Quý vị nên đi soi hậu môn và
tràng Sigma (Flexible Sigmoidoscopy). Nếu kết quả tốt, Quý vị chỉ cần
soi định kỳ mỗi 3 đến 5 năm một lần. Gần đây hơn, hiệp hội ung thư Hoa
Kỳ (The American Cancer Society) còn khuyên là nếu điều kiện tài chánh
cho phép, từ 50 tuổi trở đi, ngay cả khi chưa có một triệu chứng nào cả,
bệnh nhân cũng có thể đi soi nguyên cả đại tràng (colonoscopy) thay vì
chỉ soi một đoạn ngắn mà thôi. Lời khuyên căn cứ trên sự nhận xét là ung
thư ruột già trong những năm vừa qua có khuynh hướng xuất hiện phần ruột
bên trong, nên nếu chỉ soi hậu môn (sigmoidoscopy), môt số ung thư sẽ
không được khàm phà kịp thời. Vì đây là một lời khuyên mới cho một phương
pháp khá mắc tiền nên đa số các bảo hiểm và bác sĩ vẫn chưa ứng dụng một
cách thường xuyên.
Nếu Quý vị có nhiều nguy cơ bị ung thư ruột già,
như gia đình của Quý vị có người bị ung thư ruột lúc còn trẻ, Quý vị bị
ung thư tử cung, ung thư vú, Quý vị tự nhiên bị mất máu hoặc thiếu chất
sắc, đi cầu ra máu, hoặc vấn đề đại tiện thay đổi thất thường, bị đau
bụng dưới một cách kỳ lạ, nhất là nếu bị mất ký ngoài ý muốn, Quý vị phải
đi Bác Sĩ càng sớm càng tốt.
Soi ruột già là gì?
Nhiều phương pháp khác nhau được ứng dụng trong việc khám
nghiệm và truy tầm những bệnh tật của ruột già, chẳng hạn như chụp hình
quang tuyến (radiology) hoặc nội soi (endoscopy).
Trong hai phương pháp này, bệnh nhân cần phải rửa cho ruột
thật sạch bằng một loại thuốc sổ đặc biệt một ngày trước khi đi thử nghiệm.
Khi chụp hình quang tuyến với danh từ y-khoa là Barium Enema, một ít chất
huỳnh quang (Barium) sẽ được bơm thẳng vào hậu môn. Sau đó ruột của bệnh
nhân sẽ được thổi phồng lên bằng không khí để người Bác sĩ chuyên khoa
về quang tuyến có thể nhận diện các sự thay đổi trên thành ruột già một
cách dễ dàng hơn. Vì trong quá trình định bệnh bằng phương pháp này bệnh
nhân không cần thuốc mê hoặc chống đau, nên người bệnh có thể cảm thấy
rất khó chịu trong một thời gian ngắn. Phương pháp chụp hình quang tuyến,
tuy rẻ tiền hơn, nhưng không được rõ ràng và chính xác bằng phương pháp
nội soi đại tràng (colonoscopy). Vì thế từ đầu năm 1998, Medicare (Hãng
bảo hiểm sức khỏe cho người lớn hơn 65 tuổi hoặc tàn tật) chỉ cho bệnh
nhân chụp hình Barium Enema nếu vì một lý do đặc biệt nào đó bệnh nhân
không thể đi soi ruột già được.
Trong phương pháp soi ruột (Gastrointestinal Endoscopy),
người y sĩ sẽ dùng một dụng cụ đặc biệt có khả năng phóng đại màng của
ruột già lên màn ảnh TV. Dụng cụ này là một ống cao-su mềm lớn khoảng
bằng đầu ngón tay út với một máy quay phim tinh vi tiếng Mỹ gọi là colonoscope.
Ống quay phim này sẽ được luồn từ từ vào hậu môn để tiếp tục đi dần vào
ruột già.
Nếu chỉ cần soi hậu môn và tràng sigma (flexible sigmoidoscopy),
bệnh nhân có thể được soi tại phòng mạch bác sĩ mà không cần thuốc gây
mê hoặc chống đau. Tuy nhiên nếu cần phải soi hết đại tràng (colonoscopy),
bệnh nhân thông thường sẽ được soi tại một trung tâm ngoại chẩn do một
bác sĩ chuyên khoa về hệ thống tiêu hóa. Để giảm đi sự khó chịu và đau
đớn, bệnh nhân sẽ được tim một ít thuốc ngủ và thuốc chống đau như Versed
và Demerol. Tuy phương pháp này mất công và mắc tiền hơn chụp hình quang
tuyến, những tế bào tình nghi hoặc những bứu ruột già nếu không quá lớn,
có thể được gắp ra hoặc cắt bỏ đi một cách an toàn mà không cần phải mổ
sẻ. Khác với trường hợp phải gây mê toàn diện khi đi giải phẫu, đa số
các bệnh nhân khi soi ruột già chỉ cảm thấy hơi buồn ngủ mà thôi. Với
sự tiến triển của y-khoa, nội soi đường ruột trở nên an toàn hơn. Tuy
thế, một ít người kém may mắn có thể gặp một số trở ngại trong khi và
sau khi soi ruột già như bị dị ứng với các loại thuốc chống đau nhức,
bị chảy máu, nhiễm trùng, lủng ruột hoặc thiệt mạng. May mắn thay, những
điều kể trên hiếm khi xẩy ra. Vì thế, ngày nay nội soi đường ruột đã trở
thành phương pháp độc nhất, hữu hiệu nhất , an toàn và thông dụng nhất
trong việc định bệnh và trị bệnh liên quan đến ruột già.
Như trình bày ở trên, ung thư ruột già thường phát xuất
từ một tế bào nào đó trên màng ruột già. Lớn dần chúng có thể được nhận
diện như một bướu nhỏ (polyp). Khi soi ruột già, các bướu này có thể được
cắt đi để thử nghiệm dưới kính hiển vi. Sau đây là một trong nhiều phương
pháp cắt bỏ những bướu ruột già. Nếu bướu có đặc tính hoàn toàn lành,
người ta gọi là HYPERPLASTIC. Bướu hyperplastic sẽ không biến thành bướu
ung thư, nên không cần phải lo lắng gì nữa. Mặt khác, nếu bướu có dạng
thái hoặc khả năng biến dạng thành ung thư, bướu sẽ được gọi là ADENOMATOUS.
Đây là một loại tiền ung thư. Bướu này nếu không được lấy ra sẽ biến thành
ung thư trong một thời gian từ ba đến bẩy năm. Vì thế bệnh nhân với bướu
adenomatous cần được theo dõi kỹ lưỡng hơn. Họ cần soi ruột già định kỳ,
cứ 3 năm một lần.
Cách thức chữa ung thư ruột
già:
Theo thống kê của hội ung thư Hoa Kỳ, khoảng 50% tất cả
các loại ung thư một khi được khám phá ra sẽ được chữa trị hoàn toàn.
Con số này có thể cao hơn nữa, nếu các bệnh ung thư được khám phá ra sớm
hơn.
Như viết ở trên, vì ung thư ruột già thường không gây ra
một triệu chứng nào cả trong giai đoạn dễ chữa, phòng bệnh và truy tầm
bệnh vẫn tốt hơn cả.
Nếu ung thư ruột chỉ rất nhỏ tìm ẩn trong bứu ruột như
trong trường hợp carcinoma-in-situ, tế bào ung thư có thể được cắt bỏ
một cách dễ dàng trong lúc nội soi. Nếu bướu hoặc ung thư quá lớn, bệnh
nhân cần phải được giải phẫu. Một khi được lấy ra ngoài, bệnh nhân có
thể sẽ hoàn toàn hết bệnh và sống lại một cách bình thường.
Một khi ung thư đã lan đến những vùng lân cận hoặc những
cơ quan khác nhau, bệnh sẽ khó chữa hơn. Hiện nay, người ta vẫn chưa khám
phá ra một phương thức nào có thể chữa dứt bệnh ung thư ruột già trong
trường hợp này. Sau khi mổ, một số bệnh nhân có thể được tiếp tục chữa
bằng nhiều loại thuốc khác nhau, danh từ y khoa là Chemotherapy. Các lối
chữa trị bấy giờ, chỉ hy vọng kéo dài đời sống hoặc giúp cho bệnh nhân
có một đời sống tương đối bình thường trong những ngày tháng cuối cùng
của họ. Điều này một lần nữa nhấn mạnh sự quan trọng trong việc phòng
ngừa căn bệnh đáng sợ này.
Một số bệnh nhân vì hoàn cảnh tài chánh hoặc lý
do riêng tư ngần ngại không muốn mổ ngay sau khi được khám phá ung thư
ruột.
Tóm lại ung thư ruột già là một căn bệnh mà chúng ta ai
ai cũng có thể bị. Càng lớn tuổi càng dễ bị. Tuy bệnh khó chữa, nhưng
ung thư ruột già có thể phòng ngừa được một cách tương đối dễ dàng. Tiếc
thay, cho đến nay, người ta cũng chưa khám phá ra một phương pháp truy
tầm ung thư ruột già nào toàn hảo, nghĩa là vừa tốt, an toàn, nhanh chóng
không đau đớn khó chịu và rẻ tiền.
Cho đến nay vẫn chưa có một loại thử máu nào có thể dùng trong việc truy
tầm ung thư ruột già một cách chính xác. CEA, một chất hóa học bài tiết
từ các tế bào ung thư ruột già, có thể tăng cao trong một số bệnh nhân
bị ung thư ruột già. Nhưng chất hóa học này có thể hoàn toàn bình thường
trong nhiều trường hợp ung thư khác nhau. Vì thế đa số các Bác sĩ chỉ
thử nghiệm chất CEA này để theo dõi sự phát
triển của ung thư nhiều hơn là để truy tầm ung thư.
Thử máu trong phân (Fecal Occult Blood
Test) đã và đang được phổ biến và ứng dụng rộng
rãi trên toàn thế giới. Tuy nhiên phương pháp này cũng không được hoàn
hảo, một phần ung thư ruột già không phải lúc nào cũng chảy máu, một phần
vì một số thức ăn uống hằng ngày có thể làm kết quả thử máu trong phân
trở nên kém chính xác hoặc sai lầm. Chẳng hạn, như nếu thử phân sau khi
ăn tiết canh vịt, thịt beef steak v.v.. kết quả có thể sẽ trở nên dương
tính.
Soi hậu môn và tràng sigma
chỉ khám phá được những mầm ung thư ở đây mà thôi. Các mầm ung thư đại
tràng lên và tràng ngang (ascending and transverse colon) sẽ không được
khám phá ra bằng phương pháp này.
Những phương pháp đang trong vòng nghiên cứu: Như viết
ở trên vì ung thư ruột già có thể mang một số đặc tính di truyền, nên
các khoa học gia đang nghiên cứu một số thử nghiệm về máu cũng như trong
phân với hoài bão khám phá ra những dấu vết và di tích của các tế bào
ung thư ruột già trong thời kỳ phôi pha. Hy vọng trong một tương lai gần
đây, những phương pháp thử nghiệm này sẽ được ứng dụng một cách rộng rãi.
Hiện nay chỉ có một phương pháp độc nhất và chắc chắn nhất
để truy tầm ung thư ruột già là nội soi cả đại tràng
(Colonoscopy). Tuy nhiên phương pháp này mắc tiền, và không phải
ai ai cũng cần phải soi cả ruột già.
Hy vọng trong một tương lai gần đây, người ta sẽ
khám phá ra một phương pháp giản dị hơn, nhanh chóng hơn và tiện lợi hơn
trong việc truy tầm ung thư ruột già.
Bác sĩ Bùi Xuân Dương
tốt nghiệp bác sĩ y-khoa tại University of Bern, Thụy Sĩ (Switzerland),
tốt nghiệp chuyên khoa nội thương (Internal Medicine) và chuyên khoa hệ
thống tiêu hóa và gan (Gastroenterology & Hepatology) tại St. Louis
University, Missouri.
Địa chỉ phòng mạch: 10301 Bolsa Ave., Suite 101, Westminster, CA. Email.:
DuongBuiMD@gmail.com. Số điện thoại: (714) 531-3535
Copyright, 2008. Muốn phổ biến bài viết này, cần
xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
