Bệnh
Lao - Phần I
Bác Sĩ Nguyễn Thị Nhuận
Vài tuần qua (thời gian viết bài), dư luận thế giới xôn
xao về một anh luật sư trẻ tuổi mang chứng bệnh lao nguy hiểm vì do một
loại vi trùng lao chống lại tất cả các thuốc chữa hiện có. Anh làm xôn
xao dư luận vì tuy mang chứng bệnh hiểm nghèo như vậy, anh vẫn cãi lời
bác sĩ đi du lịch lung tung qua nhiều nước và mới cưới vợ. Anh cho biết
có lẽ anh đã lây bệnh lao này từ chuyến viếng thăm Việt Nam năm 2006.
Có thể lắm, vì bệnh lao ở Việt Nam là một bệnh rất thông thường và đa
số người mắc bệnh thuộc thành phần nghèo khổ và lao lực quá mức, lại không
có điều kiện chữa chạy tới nơi tới chốn khiến vi trùng dễ chống lại thuốc
trụ sinh. Không chỉ ở Việt Nam, bệnh lao hoành hành khắp thế giới và mỗi
năm giết hại gần 2 triệu người. 1/3 dân số thế giới bị nhiễm lao và cứ
mỗi giây là có một người mới mắc bệnh.
Triệu chứng
Chúng ta có thể nhiễm vi trùng lao trong người nhưng nhờ hệ miễn nhiễm,
chúng ta không bị bệnh. Cần phân biệt 2 dạng nhiễm trùng lao:
-Nhiễm lao: Còn gọi là bệnh lao ngầm (latent)
không gây ra triệu chứng gì cả và cũng không gây lây nhiễm.
-Bệnh lao thực sự: Nạn nhân có những triệu
chứng bệnh thực sự và có thể lây cho người khác. Tuy nhiên, dù có bệnh,
nhiều người vẫn không có triệu chứng nhiều năm khiến gây ra nhiều tổn
hại cho cơ thể và lây cho người khác.
Hệ miễn nhiễm của chúng ta bắt đầu tấn công con vi trùng lao khoảng 2
tới 8 tuần sau khi ta bị nhiễm vi trùng lao. Đôi khi vi trùng bị giết
chết hết và nạn nhân khỏi bệnh hoàn toàn. Trong những trường hợp khác,
vi trùng vẫn tồn tại trong cơ thể dưới dạng thụ động và không gây ra triệu
chứng nào cả. Trong những trường hợp khác nữa, nạn nhân có thể mắc bệnh
thực sự ngay lần đầu nhiễm vi trùng lao.
Những triệu chứng của bệnh lao thực sự (active) gồm có:
-Ho kéo dài hơn 3 tuần lễ, có thể ra đờm có mầu hoặc có máu.
-Xuống cân không do ăn kiêng
-Mệt mỏi thường xuyên
-Sốt nhẹ thường xuyên
-Ra mồ hôi ban đêm
-Ớn lạnh thường xuyên
-Không ăn ngon miệng
-Đau ngực mỗi lần thở hay ho
Thường thì vi trùng lao tấn công phổi. Nhưng người ta cũng có thể bị bệnh
lao ở bất cứ đâu trong cơ thể như khớp xương, xương, đường tiểu, hệ thần
kinh, bắp thịt, tủy xương và hệ bạch huyết.
Khi bệnh lao tấn công một chỗ khác hơn phổi thì triệu chứng có thể thay
đổi tùy chỗ. Thí dụ lao xương sống sẽ gây ra đau lưng, lao thận có thể
gây ra đi tiểu ra máu. Bệnh lao cũng có thể tấn công toàn cơ thể, nhiều
chỗ cùng lúc.
Nguyên nhân bệnh lao
Bệnh lao gây ra do con vi trùng tên Mycobaterium tuberculosis. Vi trùng
này lây lan bằng những giọt nhỏ li ti bắn ra không khí khi người bệnh
lao thực sự (chưa được chữa trị) ho, nói chuyện, cười, hát hay hắt xì.
Bệnh lao có thể lây nhiễm nhưng cũng không dễ gì mắc bệnh. Cần phải tiếp
xúc thân cận với người bệnh một thời gian dài mới bị lây. Do đó, ta dễ
bị lây từ người nhà hay người làm việc cùng chỗ hơn là từ kẻ lạ trên xe
buýt hay nhà hàng. Một người bị bệnh lao thông thường (không kháng thuốc)
sau khi đã được chữa trị đúng mức 2 tuần sẽ không còn lây cho người khác.
Rất hiếm mới có trường hợp người mẹ mang thai bị lao và truyền vi trùng
này cho đứa bé trong bụng.
Khác nhau giữa bị nhiễm lao và bệnh lao thực sự (active)
- Nhiễm lao nhưng không bệnh - Khoảng 2 tới
8 tuần sau khi phổi bị nhiễm vi trùng lao, hệ miễn nhiễm của bệnh nhân
sẽ bắt đầu hoạt động. Loại bạch huyết cầu đặc biệt có khả năng nuốt vi
trùng hay vật làm hại khác (macrophages) sẽ “bao vây” con vi trùng lao
và tạo thành một “bức tường” quanh nó trong phổi. Vi trùng lao này có
thể bị “nhốt” trong bức tường này nhiều năm, chúng vẫn còn sống nhưng
ở dưới dạng “ngủ”. Đây là trường hợp nạn nhân bị nhiễm lao và khi thử
lao sẽ có phản ứng dương tính. Tuy vậy, nạn nhân không có triệu chứng
gì cả, không bệnh và không lây cho người khác.
- Bệnh lao thực sự - Đôi khi, hệ miễn nhiễm
bị thất bại trong việc chống vi trùng lao. Chúng sẽ làm các bạch huyết
cầu nói trên chụm lại thành 1 khối gọi là granuloma trong đó các vi trùng
lao sống và sinh sôi nẩy nở. Các khối này lớn dần,trờ thành một cục hạch
mà nhân chính giữa là một đám chất nhầy. Lâu dần, những cục hạch này có
thể vỡ ra và chất nhầy trong có chứa vi trùng lao chảy vào cuống phổi
tạo thành những lỗ hổng (cavities) trong phổi. Lúc này, bệnh nhân đang
mắc bệnh lao thực sự (active). Những lỗ hổng này được tiếp xúc với dưỡng
khí rất nhiều nên trở thành môi trường lý tưởng cho vi trùng sống mạnh
và gia tăng số lượng. Vi trùng sẽ lan tới toàn phổi và những bộ phận khác
của cơ thể.
Bệnh lao thực sự rất nguy hiểm và có thể lây lan
- Bệnh nhân bệnh lao thực sự thường là thấy không khỏe và có những triệu
chứng kể trên. Tuy nhiên, người ta có thể vẫn đang mang bệnh lao thực
sự mà không có triệu chứng gì cả và vì vậy có thể lây bệnh cho người khác
khi họ ho, hắt xì hay nói chuyện. Nếu không được chữa, đa số các bệnh
nhân có bệnh lao thực sự sẽ chết. Những người sống sót có thể vẫn phải
bị những triệu chứng kinh niên như đau ngực, ho ra máu hoặc hệ miễn nhiễm
làm việc trở lại và bệnh lao lùi bước.
Đôi khi người ta có thể bị bệnh lao thực sự rất nhiều năm sau khi bị nhiễm
lao. Bệnh lao thực sự sẽ xẩy ra khi hệ miễn nhiễm của người bệnh không
còn đủ sức giữ những con vi trùng lao trong dạng “ngủ” nữa và chúng tràn
ra ngoài bức tường giữ chúng. Bệnh sẽ xẩy ra khi người bệnh ở vào một
trong những trường hợp sau: tuổi già, nghiện rượu hay ma túy, thiếu dinh
dưỡng, đang trị liệu hóa học, uống những thuốc như steroid lâu năm, bị
những bệnh như HIV/AIDS. 1 trong 10 người nhiễm lao sẽ trở thành bệnh
lao thực sự một lúc nào đó trong đời họ. Năm đầu tiên là năm dễ bị bệnh
nhất. Nhưng bệnh có thể không xuất hiện cho đến vài chục năm sau.
Bệnh Lao - Phần II
Tại sao bệnh lao đang xẩy ra nhiều hơn ở
Mỹ?
Tại nước Mỹ, con số người bị lao giảm dần từ những năm 1940 và 1950, phần
lớn là nhờ sự công hiệu của những thuốc trụ sinh chống lao và cũng nhờ
hệ thống y tế công cộng hiệu quả. Tuy nhiên, bệnh này vẫn còn là một vấn
nạn lớn. Hằng triệu người Mỹ bị nhiễm lao mà không có triệu chứng gì cả,
một số những người này sẽ trở thành có bệnh lao thực sự. Trên thế giới,
vấn đề còn trầm trọng hơn nhiều. 1 phần 3 dân số địa cầu bị nhiễm lao.
Bệnh nhân mới nhiễm bệnh và những trường hợp tử vong đang tăng lên. Những
vùng nặng nhất là Phi Châu vùng sub Sahara và vùng Đông nam Á.
Nguyên nhân thì có nhiều nhưng nguyên nhân chính vẫn là sự lan rộng của
bệnh HIV. Hai con vi trùng HIV và lao có liên hệ mật thiết, con này hỗ
trợ cho con kia. Khi cơ thể bị nhiễm HIV, hệ miễn nhiễm bị ảnh hưởng trầm
trọng khiến cơ thể không thể chống chọi được vi trùng lao. Vì vậy bệnh
nhân HIV dễ đi từ nhiễm lao đến mắc bệnh lao thực sự, nhiều hơn những
người không bị HIV rất nhiều lần. Bệnh lao là bệnh gây ra cái chết nhiều
nhất cho những bệnh nhân AIDS, không những vì họ dễ bị mắc lao thực sự
hơn mà còn vì bệnh lao làm vi trùng HIV nẩy nở nhanh chóng hơn. Một trong
những triệu chứng khiến người ta nghĩ tới bệnh HIV là người bệnh bị mắc
lao bất thình lình, và thường bị lao ở một chỗ khác, không phải ở phổi
như thông thường.
Những yếu tố khác:
- Điều kiện sinh sống đông đúc: Nhà tù, nơi trú ẩn của người không nhà,
nhà dưỡng lão....
- Số người nhập cư từ những nước ngoài Mỹ gia tăng nhiều: hơn phân nửa
số case bị lao ở Mỹ hiện nay là ở người nhập cư.
- Tình trạng nghèo, thiếu săn sóc y tế khiến việc chữa bệnh không đầy
đủ.
- Vi trùng lao gia tăng mức chống thuốc khiến phải dùng thuốc mới và kéo
dài thời gian chữa trị, lại dễ lây lan.
Ai dễ mắc bệnh lao?
Những người sau đây có cơ hội nhiễm trùng cao:
- Người có hệ miễn nhiễm kém: bệnh nhân HIV/AIDS, tiểu đường, bệnh phổi
silicosis, bệnh nhân đang dùng thuốc steroids hay thuốc chữa thấp khớp,
hóa học trị liệu...
- Thân cận với người mắc bệnh trong thời gian dài
- Người từ những nước có mức nhiễm lao cao như châu Phi, châu Á, châu
Mỹ La tinh, Xô Viết.
- Tuổi già
- Nghiện rượu hay ma túy
- Suy dinh dưỡng
- Thiếu săn sóc y tế
- Sống hay làm việc ở những nơi đông người và không thoáng khí như nhà
tù, viện dưỡng lão
- Du lịch quốc tế
Khi nào nên đi khám bệnh?
- Nên đi khám bệnh ngay khi bạn có những triệu chứng như sốt nhiều ngày,
xuống cân không có nguyên do rõ rệt, ra mồ hôi ban đêm. Những triệu chứng
này có thể là của bệnh lao nhưng cũng có thể do các bệnh khác. Bác sĩ
cần làm thử nghiệm để định bệnh.
Ngay cả khi bạn không có triệu chứng, nếu bạn ở vào trong những trường
hợp sau, bạn cũng nên đi thử phản ứng lao (TB skin test):
- Mắc bệnh HIV
- Thân cận hằng ngày với người đang bị lao thực sự (active TB)
- Làm việc chỗ đông người và không thoáng khí
Phản ứng da của bệnh Lao
Phản ứng Mantoux được coi là chính xác nhất để thử xem một người có bị
nhiễm lao chưa. Bác sĩ sẽ chích vào da bạn 0.1 cc thuốc PPD tuberculin
tức chất lấy từ vi trùng lao. Sau 48 tới 72 giờ, kết quả được đọc. Bênh
nhân có phản ứng dương khi vết chích bị sưng đỏ lên, tức có phản ứng với
chất tuberculin do trước đó bệnh nhân đã từng có nhiễm lao. Tuy nhiên,
thử nghiệm này cũng không phải là hoàn hảo vì có thể bị dương hay âm “giả”.
Dương “giả” là khi bệnh nhân bị nhiễm những vi trùng mycobacteria khác
hơn là TB hoặc đã được chích ngừa lao BCG, một loại chủng ngừa thường
được dùng ở những nước có chỉ số nhiễm lao cao (như Việt Nam) nhưng không
được dùng ở Mỹ.
Nếu bạn có phản ứng dương tính, bạn sẽ được cho đi chụp hình phổi. Hình
quang tuyến phổi có thể cho thấy những chấm trắng là nơi các vi trùng
lao được quây lại trong “bức tường”. Nó cũng có thể cho thấy những cục
đặc hay rỗng trong phổi do lao active gây ra. Nếu hình phổi cho thấy có
những vết kể trên, bạn sẽ được cho đi cấy vi trùng lao từ chất đờm lấy
trong bao tử của bạn. Sau khi cấy ra vi trùng lao, vi trùng này sẽ được
thử nghiệm xem hợp với thuốc nào và chống thuốc nào để có thể chữa trị
hữu hiệu.
Nếu bạn có phản ứng âm tính, tức vết chích hoàn toàn không sưng đỏ, có
nghĩa bạn chưa từng bị nhiễm lao. Tuy nhiên, có những trường hợp bệnh
nhân đang bị lao thực sự nhưng lại có phản ứng da âm tính. Lý do gồm có:
- vừa mới nhiễm lao nên cơ thể chưa có phản ứng. Phải chờ 8 đến 10 tuần.
Có thể cần phải thử lại.
- hệ miễn nhiễm bị yếu không phản ứng lại được, thí dụ như bệnh nhân HIV.
- vừa chủng ngừa bằng loại thuốc có siêu vi còn sống.
- bệnh lao quá nặng khiến cơ thể không còn sức kháng cự.
- thử không đúng cách, chích tuberculin quá sâu dưới da thay vì trong
làn da.
Bệnh lao ở trẻ em
Khó định bệnh lao ở trẻ em hơn là ở người lớn. Lý do: Trẻ em nhiều khi
không có triệu chứng bệnh lao dù đang bị lao nặng. Chúng lại hay nuốt
đờm khiến việc thử nghiệm đờm khó khăn. Chúng cũng có thể không phản ứng
lại thử nghiệm da Mantoux. Trường hợp này nên thử nghiệm nơi người lớn
thân cận với em để tìm bệnh thì có thể định bệnh nơi trẻ em.
Bệnh lao ở bệnh nhân AIDS
Cũng khó định bệnh lao ở nạn nhân bệnh AIDS vì những triệu chứng của 2
bệnh rất giống nhau. Bệnh nhân AIDS cũng có thể không phản ứng lại thử
nghiệm da, quang tuyến X hay cấy vi trùng từ đờm.
Biến chứng của bệnh lao
Bệnh lao phổi gây ra những thương tích vĩnh viễn nếu không được định bệnh
và chữa trị sớm. Bệnh cũng có thể lan tới những cơ quan khác của cơ thể
khiến nguy hiểm đến tính mạng nếu chữa trị không đầy đủ. Thí dụ như lao
xương gây ra đau đớn, nhọt trong xương và khớp bị hủy hại.
Hai hình thức lao nguy hiểm nhất là lao màng óc và lao toàn diện (miliary),
hai hình thức này dễ xẩy ra ở trẻ em.
Bệnh lao tái phát là biến chứng nguy hiểm nhất vì vi trùng có thể kháng
thuốc khiến chữa trị khó khăn.
Bệnh Lao - Phần III
Chữa trị
Cho đến giữa thế kỷ thứ 20, bệnh nhân lao thường được cho ở cách ly trong
những bệnh viện riêng, nhiều khi hằng mấy năm trời. Nơi đây có chỗ thoáng
khí, lạnh, thức ăn đầy đủ, và bệnh nhân bị bắt buộc phải nghỉ ngơi. Tất
cả những phương cách này được tin là sẽ làm phổi lành bệnh mau chóng.
Ở cách ly như vậy còn có lợi là ngăn ngừa được sự lây lan của bệnh.
Tuy nhiên, ngày nay, thuốc men là phương cách chữa bệnh chính. Bệnh nhân
được cho uống trụ sinh chống lao từ 6 tới 12 tháng, tùy theo tuổi, sức
khỏe tổng quát, kết quả của các thử nghiệm vi trùng và tùy theo nạn nhân
bị nhiễm lao hay bệnh lao thực sự.
Chữa nhiễm lao:
Nếu bạn chỉ bị nhiễm lao mà không có bệnh lao thực sự, có thể bạn sẽ được
cho uống thuốc “ngừa” để giết hết những vi trùng lao dưới dạng “ngủ” và
sau này có thể biến thành bệnh thực sự. Bạn phải uống thuốc izoniazide
mỗi ngày trong từ 6 tới 9 tháng. Thuốc này có thể gây ra nguy hiểm cho
gan, bạn cần được thử nghiệm thường xuyên để phát giác sớm biến chứng
về gan. Nên tránh thuốc Tylenol và rượu là những thứ hại cho gan.
Chữa bệnh lao thực sự:
Nếu bạn được định bệnh là mắc lao thực sự, bạn sẽ được cho uống 4 thứ
thuốc: isoniazide, rifampin, ethambutol và pyrazinamide. Sau đó bác sĩ
có thể đổi thuốc tùy theo kết quả thử nghiệm vi trùng của bạn nhưng bạn
vẫn phải tiếp tục uống nhiều thứ thuốc một lúc. Sau một vài tháng, có
thể ngưng một hay hai thứ thuốc tùy theo tiến triển của bệnh. Các thuốc
này có thể được tổng hợp thành 1 viên thuốc. Đôi khi bạn có thể phải nằm
bệnh viện 2 tuần cho đến khi chắc chắn là bạn không còn khả năng lây nhiễm
cho người khác.
Cần phải được chữa đầy đủ
Vi trùng lao mọc rất chậm, do đó sự chữa trị bệnh lao thực sự phải kéo
dài từ 6 tới 12 tháng. Sau vài tuần, bạn không còn khả năng lây nhiễm
và sẽ cảm thấy dễ chịu hơn. Tuy nhiên, bạn cần phải uống đầy đủ thuốc
đúng như lời dặn của bác sĩ và phải uống hết thuốc. Ngưng thuốc sớm hoặc
bữa uống bữa không sẽ làm vi trùng kháng thuốc, rất khó chữa. Những vi
trùng kháng thuốc này có thể gây ra tử vong, nhất là cho những người đã
sẵn có hệ miễn nhiễm kém.
Đôi khi, để chắc chắn là bệnh nhân uống đủ thuốc, bác sĩ sẽ áp dụng phương
pháp DOTS (directly observed therapy short course) tức người y tá sẽ đến
tận nhà cho bạn uống thuốc mỗi ngày.
Những tác dụng phụ của thuốc lao
Những thuốc trụ sinh kháng lao cũng ít khi gây tác dụng phụ nhưng nếu
có thì những tác dụng này lại vô cùng nghiêm trọng. Tất cả các thuốc chống
lao đều độc cho gan. Rifampin có thể gây ra triệu chứng giống bệnh cúm
nặng như sốt, ớn lạnh, đau nhức bắp thịt, buồn nôn, ói mửa. Gọi bác sĩ
của bạn ngay nếu bạn có những triệu chứng sau:
-Buồn nôn, ói mửa
-Không muốn ăn
-Da vàng
-Sốt kéo dài quá 3 ngày mà không có nguyên nhân rõ rệt như cảm hay cúm
-Đau trong bụng
-Nhìn không rõ hoặc không thấy rõ mầu
Chữa bệnh lao kháng thuốc
Vi trùng lao chống nhiều thuốc (Multi Resistant TB - MDRTB) là loại không
thể chữa được bằng 2 thứ trụ sinh giết vi trùng lao mạnh nhất là isoniazide
và rifampin. Sở dĩ có loại vi trùng lao này là do bệnh nhân không uống
đầy đủ thuốc trong khoảng thời gian ấn định hoặc đã được chữa bằng thuốc
không thích hợp. Vi trùng không bị giết chết nên có thì giờ thay đổi DNA
để có thể kháng lại những thuốc thông dụng được dùng đầu tiên. Anh luật
sư nói trên đã nhiễm phải loại vi trùng kháng thuốc này.
Vẫn có thể chữa được bệnh lao MDR nhưng phải dùng loại thuốc hạng nhì
với độ độc cao hơn nhiều và phải chữa trong 2 năm. Ngay cả khi chữa thành
công, bệnh nhân phải được giải phẫu để lấy đi phần cơ quan bị nhiễm lao
nặng hay để chữa chỗ phổi bị phá hủy. Do đó việc chữa trị này rất tốn
kém và ở nhiều nơi trên thế giới, người bệnh không thể có đủ phương tiện
chữa trị như vậy.
Những loại bệnh kháng thuốc sẽ lây lan ra và cuối cùng có thể làm bệnh
lao trở thành một bệnh bất trị. Nhiều nhà chuyên môn cho rằng chữa bệnh
lao một cách không đầy đủ còn tệ hại hơn là không chữa gì hết.
Chữa bệnh nhân HIV/AIDS và bị lao
Rất khó khăn. Bệnh nhân HIV, vì hệ miễn nhiễm bị yếu đi, rất dễ bị nhiễm
MDRTB và từ nhiễm lao trở thành bị lao thực sự. Ngoài ra, thuốc trị HIV
tốt nhất hiện nay là protease inhibitors lại có tác dụng lên thuốc chữa
lao rifampin khiến hiệu quả của cả 2 loại thuốc bị giảm đi. Để tránh trường
hợp này, các bệnh nhân HIV thường phải ngưng uống thuốc chữa HIV trong
thời gian chữa lao hoặc phải dùng thuốc lao khác. Bác sĩ phải theo dõi
bệnh rất kỹ để kịp thời thay đổi thuốc và thời gian chữa bệnh.
Nếu không chữa, bệnh nhân bị cả HIV và lao sẽ chết trong vòng vài tháng,
nguyên nhân chính là lao chứ không phải AIDS.
Phòng ngừa
Lao là một bệnh có thể phòng ngừa được. Dưới cái nhìn y tế công cộng,
cách tốt nhất để kiểm soát bệnh lao là định bệnh và chữa bệnh nhân nhiễm
lao trước khi họ tiến tới bệnh lao thực sự. Ngoài ra, phải rất cẩn thận
với bệnh nhân phải nhập viện vì lao.
Đối với quần chúng, tất cả chúng ta có thể áp dụng những phương pháp sau
đây để phòng ngừa bệnh lao:
-Giữ cho hệ miễn nhiễm được tốt: Bằng cách ăn uống đủ chất dinh dưỡng,
ngủ đủ và vận động thường xuyên.
-Thử nghiệm lao thường xuyên: Nên thử mỗi năm nếu bạn có HIV hoặc một
bệnh nào đó làm giảm hệ miễn nhiễm, hay bạn làm việc nơi đông người như
nhà tù hay viện dưỡng lão, là nhân viên y tế hay có nhiều cơ hộp tiếp
xúc với bệnh lao.
-Chữa bệnh để phòng ngừa: nếu phản ứng lao của bạn dương tính nhưng bạn
không có dấu hiệu bệnh (tức chỉ bị nhiễm lao), nên hỏi bác sĩ về việc
uống thuốc ngừa isoniazide để tránh trở thành bệnh lao thực sự sau này.
-Thuốc chủng ngừa lao BCG không được dùng ở Mỹ nhưng thường được dùng
ở các nước có chỉ số lao cao, cũng có một mức hiệu nghiệm nào đó. Tuy
nhiên, thuốc chủng này không hiệu nghiệm cho người lớn, chỉ có tác dụng
ngừa được bệnh lao lan ra từ phổi ở trẻ em dưới 1 tuổi. Ngoài ra, chủng
ngừa BCG khiến phản ứng lao của bệnh nhân thành dương tính, khó cho việc
định bệnh lao, vì thế nó không được dùng ở Mỹ. Các nhà nghiên cứu đang
tìm một thuốc chủng hữu hiệu hơn.
-Uống thuốc đầy đủ và đủ thời gian nếu bạn có bệnh
Tránh lây lan cho người khác nếu bạn đang bị bệnh lao thực sự
(active):
Bằng những cách sau đây:
-Ở nhà. Không đi làm, đi học hay ngủ chung phòng với người khác trong
vòng vài tuần đầu khi bạn bắt đầu chữa bệnh.
-Ở chỗ thoáng khí. Mở hết cửa sổ để không khí mới vào phòng.
-Che miệng: Bạn phải uống thuốc ít nhất là 2,3 tuần trước khi khả năng
lây bệnh cho người khác không còn. Do đó trong thời gian này, bạn nên
che miệng bằng khăn giấy khi nói, ho, hắt xì, cười... Sau đó, vất khăn
vào bao dán kỹ và vứt vào thùng rác. Nên đeo khẩu trang che miệng và mũi
khi tiếp xúc với người khác.
Tự giúp
Phải chữa bệnh trong một thời gian dài là một thử thách lớn cho các bệnh
nhân. Tuy nhiên, chỉ có cách chữa tối đa như vậy mới có thể hết bệnh.
Nếu có chương trình giúp uống thuốc DOTS như nói trên là cách tốt đẹp
nhất. Bạn cũng cần duy trì mối liên hệ với bạn bè và gia đình cũng như
những hoạt động thường ngày của mình. Nên nhớ rằng sức khỏe thể xác có
thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tinh thần. Bạn có thể cảm thấy tức giận,
phẫn nộ vì cho rằng cuộc đời đã không công bằng, đem đến cho bạn một chứng
bệnh khó khăn không ngờ. Có lúc bạn phải cần đến sự giúp đỡ của các chuyên
viên tâm thần để giúp bạn đương đầu với những khó khăn này. Nên nhờ sự
giúp đỡ của họ.
(Hết)
Bs Nguyễn Thị Nhuận
Copyright, 2007. Muốn phổ biến bài viết này, cần
xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
