Nóng giận giết
người (Road rage)
Bác sĩ Vũ Văn Dzi, M.D.,
Chuyên Khoa Nội Thương
Trong tháng 11 vừa qua có một án mạng lạ lùng đã xảy ra
tại Oklahoma làm cho cả nước Mỹ lo lắng và thắc mắc. Đó là vụ án do một
Bác sĩ người Mỹ 51 tuổi tên Stephen Wolf cư ngụ tại Nichols Hills, một
khu vực sang trọng tại Oklahoma City đã bất ngờ dùng dao đâm chết người
con trai duy nhất 9 tuổi bằng nhiều nhát đâm vào ngực, lưng và cổ vào
lúc 4 giờ sáng.
Người vợ cố gắng can ngăn cũng bị đâm trọng thương nhưng không chết. Cảnh
sát đã can thiệp kịp thời và hung thủ bị tống giam chờ ngày ra toà về
tội cố sát.
Trong khi chờ đợi cuộc điều tra tiến hành thì kết quả sơ khởi cho biết
là hung thủ trước đây đã có nhiều tiền án là bị suy nhược thần kinh, ghiền
rượu và ma túy và có những hành vi bạo hành. Stephen Wolf khai là người
con trai đang bị quỷ ám ( devil possessed ) nến đã có hành vi kể trên.
Luật sư bào chữa cho biết là sẽ yêu cầu Tòa khoan hồng cho Wolf vì đương
sự bị bệnh tâm thần ( insanity defense ) nhưng lập luận này rất khó được
chấp nhận vì nhiều lý do, nhất là đương sự là một Bác sĩ đang hành nghề..
Road rage..
Hiện tượng lạ lùng cha giết con kể trên được các Bác sĩ tâm thần phân
tích là do chứng bệnh nóng giận không kiểm soát gọi là road rage khiến
có những hành vi bạo động mà không nghĩ tới hậu quả. Đã xảy ra nhiều trường
hợp một số người lái xe đã rút súng bắn lẫn nhau chỉ vì tranh dành một
chỗ đậu xe hay trèn lấn trên xa lộ rồi đưa đến án mạng và tù tội..
Theo BS Charles Spielberger chuyên về nóng giận (anger management) thì
chứng nóng giận có nhiều trình độ khác nhau. Nhẹ thì có thể bực tức không
nói ra và nặng thì có thể có những hành vị bao hành hoặc đi đến sát nhân.
Nóng giận có thể do những yếu tố từ bên ngoài hay bên trong gây ra. Ví
dụ như từ bên ngoài thì có thể nóng giận do kẹt xe, bị bạn bè hay đồng
nghiệp khinh thường đối xử bất công, đè nén, xỏ xiên.
Còn những nguyên nhân từ bên trong thì có thể do những tổn thương có từ
trước để lại trong tâm tư, tiềm thức tạo nên những mặc cảm giống như trường
hợp của Raymond Clark trước đây đã bóp cổ cô Annie Lê hoặc như trường
hợp của Stephen Wolf. Những trường hợp bạo hành do những quân nhân Mỹ
từ A Phú Hãn, Iraq bị chứng PTSD cũng là những nguyên nhân từ bên trong
tạo nên, bị ám ảnh bởi chiến tranh, bạo loạn.
Tuy vậy chứng nóng giận là một phản ứng tự nhiên của con người hay cả
thú vật để sinh tồn khi phải đối diện với những thử thách từ thiên nhiên
hay trong xã hội. Ví dụ như một con thú hay người tiền sử bị đe dọa thì
bắt buộc phải có những phản ứng “ nóng giận “để chống lại hay chạy trốn
(fight or flight) thì mới có thể tồn tại được.
Nhưng trong một xã hội văn minh ngày nay thì chúng ta không thể có những
phản ứng mang tính chất bạo hành như đả thương, ẩu đả dù bằng lời nói
hay hành động vì luật pháp và phép tắc xã hội Mỹ không cho phép.
Assertive training
Các nhà tâm lý học cho biết là có thể chuyển
hóa những phản ứng nóng giận bằng cách có những thái độ thẳng thắn và
tự chủ gọi là assertive training thay vì có những hành vi hay lời nói
nông nổi gọi là aggressive reaction.
Tại những công ty lớn hay thuộc chính phủ hay trong quân đội Mỹ thường
xuyên có những lớp dạy về những kỹ thuật gọi là assertive training còn
những người có tính nóng giận thì sẽ phải đi học những lớp về tự chủ tính
tình gọi là anger management, một hình thức cảnh cáo hay đoán phạt.
Những người có những mặc cảm hoặc nóng giận bị đè nén (unexpressed anger)
thì rất nguy hiểm vì sẽ có những thái độ bất thường, vui buồn thất thường
gọi là passive aggressive như trường hợp của Raymond Clarke bình thường
thì nhẫn nại chịu đựng nhưng đôi khi có những phản ứng bạo hành bất ngờ
khi phải đứng trước một hoàn cảnh nào đó ví dụ như khi thấy Annie Lê sắp
sửa thành công bước sang một giai đoạn mới trong khi nhìn lại thân phận
hẩm hiu của bản thân mình..
BS Jerry Deffenbacher cho biết là có nhiều hạng người khác nhau về tính
nóng giận. Có người dễ nổi nóng thường xuyên vì những lý do nhỏ nhặt,
cũng có người chịu đề nén sự nóng giận nhưng bị chứng bất mãn kinh niên,
khó kết bạn với mọi người vì tự ti mặc cảm.
Nguyên do có thể do di truyền hoặc do hoàn cảnh gia đình, xã hội khó khăn
(social cultural) hoặc không được huấn luyện về cách chế ngự tình cảm.
Ảnh hưởng của gia đình rất quan trọng vì nhiều khảo cứu cho biết là những
trẻ em lớn lên trong một gia đình đông đúc, có nhiều xung khắc cãi cọ
thì dễ trở nên hay nóng giận hơn.
Phương pháp điều trị bệnh nóng giận
Ngày nay vấn đề nóng giận được coi là một chứng bệnh tâm
thần có thể chữa trị hay ít nhất phòng ngừa được. Giản dị nhất là những
phương pháp thư giãn gọi là relaxation techniques, có thể áp dụng dễ dàng
khi phải đối phó với những thử thách từ bên ngoài.
Tập thở nhẹ nhàng và chậm và sâu gọi là deep breathing, tập trung vào
bụng dưới (Đan Điền) cùng một lúc nhẩm những câu kinh hay theo yoga nhẩm
những câu mantra hoặc thần chú làm êm dịu trí não.
Tập những tác động làm chủ hơi thở của pháp môn yoga, võ thuật Á châu,
khí công đều có hiệu quả. Cần tập hàng ngày đều đặn khiến mỗi khi hữu
sự thì có thể đem ra áp dụng một cách tự nhiên giống như là một hình thức
tập Nhu Đạo, Cầm Nã thủ về tư tưởng theo nguyên tắc “ nhu thắng cương,
nhược thắng cường “. Nếu Annie Lê biết học pháp môn Cầm Nã Thủ thì có
lẽ đã không bị Raymond Clarke bóp cổ chết !
Những kẻ thù từ bên trong
Đối với những người bị ảnh hưởng bởi những yếu tố gây
nóng giận từ bên trong thì ngày nay có phương pháp cognitive training
do BS Aron Beck sang chế ra và đã làm đảo lộn môn tâm lý trị liệu ngày
hôm nay.
Cần được chỉ dẫn cách thay đổi sự nhận thức khách quan hơn thay vì để
cho tình cảm làm chủ tâm tư. Khi đứng trước những khó khăn thì sẽ biết
cách phân tích và chuyển hóa tư tưởng thay vì trở nên thụ động và bị lôi
cuốn.
Tập dùng cách lý luận sáng suốt thay vì để cho sự nghi ngờ lôi cuốn sang
một hướng khác đôi khi hoang tưởng như trường hợp của Raymong Clarke hay
Stephen Wolf nghi là đức con trai bị qủy ám.
Problem solving
Nhiều khi có thể bị nóng giận vì những nguyên do không
thể tránh khỏi ví dụ như bị kẹt xe trên xa lộ, gặp khó khăn, chèn ép ở
sở làm, đứng chờ quá lâu ở quầy hàng.. Có thể tìm cách giải quyết một
cách sáng suốt gọi là problem solving và nhất là đối thoại một cách thẳng
thắn ( communication skills ). Một người có tính dễ nóng giận thường hay
có những phản ứng mau lẹ thì nên tập cách phản ứng chậm rãi hơn, lắng
nghe nhiều hơn trước khi có phản ứng.
Sau cùng tính tình hài ước , cởi mở có thể làm giảm
sự căng thẳng và tránh được sự nóng giận rồi đưa đến xung đột không cần
thiết. Những hài ước phải có tính cách xây dựng còn nếu có tính cách châm
biếm thì lại là một hình thức chọc giận khác đôi khi còn tai hại hơn.
Nói chung là trong một xã hội Mỹ ngày nay có nhiều
khó khăn và nhất là tại một vài nơi mà người dân có quyền mang súng và
ưa thích giải quyềt mọi bất đồng bằng võ khí thì việc biết kiểm soát tính
nóng giận cần thiết hơn bao giờ hết !
BS Vũ văn Dzi, M.D., Chuyên Khoa
Nội Thương
Copyright,
2009. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn
Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
