Hiện tượng
Jaycee Dugard và hội chứng Stockholm
Bác sĩ Vũ Văn Dzi, M.D.,
Chuyên Khoa Nội Thương
Cả nước Mỹ đã phải rung động khi có tin Cảnh Sát California đã tìm lại được một em bé bị mất tích vào hồi 11 tuổi rồi bị một tên có bệnh cuồng dâm (sex addict) giam giữ trong một ngôi lều trong vòng 18 năm trời và đã sinh ra hai đứa con 11 và 13 tuổi.
Jaycee Dugard năm nay đã 29 tuổi, đã bị bắt cóc tại ngôi
nhà ở cùng cha mẹ tại South Lake Tahoe rồi sau đó biệt tăm tích hoàn toàn.
Mọi cố gắng tìm kiếm đều không đem lại kết quả khiến mọi người đều tin
tưởng là Jaycee đã bị giết giống như phần lớn những trường hợp bắt cóc
tại Mỹ do những tên bạo dâm hiếu sát, không như ở ngoại quốc phần lớn
là mafia bắt cóc để đòi chuộc tiền tại Ý, Pháp..
Thủ phạm bắt cóc Jaycee là Philip Garrito cùng với
vợ Nancy đã đem Jaycee về nhà riêng tại Antioch (California) và tại đây
Jaycee đã bị giam tại một ngôi lều tạm ở trong khu vườn đằng sau nhà và
trong suốt thời gian bị giam cầm thì Jaycee đã sinh ra hai đứa con do
Philip. Trong suốt khoảng thời gian kể trên thì làng xóm lân cận hòan
toàn không hay biết gì cả và không mấy ai quan tâm tới thảm kịch kể trên
ở ngay cạnh nhà!
Philip có một dịch vụ in ấn bằng máy computer và
các khách hàng cho biết là Jaycee làm nhiệm vụ thư ký, nhận đơn đặt hàng
và tiếp xúc một cách bình thường với khách hàng với tên là Alyssa mà không
ai hay biết tung tích. Philip trước đây đã từng bị bắt về tội hiếp dâm
và bị phạt 50 năm tù nhưng sau 10 năm thì được thả dưới sự quản chế và
giám sát của công lý. Trong những lần kiểm soát hành vi của đương sự thì
Cảnh sát cũng không tìm thấy gì khả nghi tại ngôi nhà của Philip và Nancy
và có thể đây là một sơ xót của chính sách giám sát các tên bạo dâm ở
Mỹ (sex offenders) vì theo luật thì những tên bạo dâm sau khi mãn hạn
tù thì phải khai báo nơi ở với Cảnh sát và tên tuổi được thông báo cho
địa phương biết để đề phòng.
Hiện nay Philip và vợ đã bị tống giam chờ ngày ra
tòa đền tội thì Jaycee đã được trở về tái hợp với gia đình giống như truyện
Kiều lưu lạc thời xưa và các trắc nghiệm tâm lý sơ khởi cho biết là Jaycee
hoàn toàn bình thường và đang trên đường trở về với đời sống cùng với
gia đình. Nhưng hai đứa con thì có lẽ còn phải một thời gian khá lâu mới
hội nhập được với đời sống ở Mỹ.
Hội chứng Stockholm
Câu hỏi chính được đặt ra là trong suốt
18 năm bị giam giữ thì tại sao Jaycee lại không tìm cách đào thoát vì
có một vài nhân chứng cho biết đã gặp Jaycee tại nhà và đôi lúc tại ngân
hàng và tưởng là người con gái lớn của gia đình Garrito. Thực ra thì các
Bác sĩ tâm thần đã ghi nhận từ lâu có một hội chứng đặc biệt xảy ra tại
một số người bị bắt cóc, giam giữ rồi sau một thời gian thì trở nên thuần
thục và kết thân với kẻ đã bắt giam mình mà không tìm cách trốn thoát.
Hội chứng tâm thần này được gọi là Stockholm syndrome được lấy tên từ
một trường hợp 5 nhân viên ngân hàng Kreditbank tại thủ đô Thụy Điển Stockholm
sau khi bị cướp và giam giữ làm con tin từ ngày 23 đến 28 tháng 8 năm
1973 thì đã kết thân với bọn cướp và sau khi được giải cứu thì đã đứng
ra bênh vực cho các thủ phạm. BS Nils Bejerot đã làm việc cùng với Cảnh
sát và đặt tên cho hội chứng này sau đó được loan đi khắp nơi. Từ đó trở
đi các Bác sĩ đã ghi lại được hàng chục trường hợp Stockholm và đăng tải
trên tập san Y học Acta Psychiatrica Scandinavia và phân tích nguyên nhân
cũng như cơ chế của hiện tượng lạ lùng này và cho rằng giới truyền thông
và báo chí đã không hiểu rõ tình trạng tâm lý bất thường của các nạn nhân
nên đã làm cho dư luận có những hiểu lầm và phán xét sai lạc.
Các Bác sĩ tâm thần giải thích bằng hội chứng Stockholm qua hiện tượng
cognitive dissonance khi nạn nhân bị ép buộc phải đối diện với một hoàn
cảnh trái ngược, mâu thuẫn thì đã có những phản ứng ứng cam chịu thay
vì kháng cự. Nạn nhân đã tự biện luận (rationalization) và chấp nhận việc
cầu thân với đích để thích hợp với mội trường mới hòng khỏi bị giết hoặc
bạo hành. Sau một thời gian lâu dài thì các nạn nhân tỏ ra tuân phục rồi
cảm mến sự chăm sóc của thủ phạm mà không ý thức được việc làm sai trái
trước đó.
Ngành phân tâm học, psychoanalysis, thì có những giải thích thâm sâu hơn
và cho rằng hội chứng này là một bản năng sinh tồn của con người có từ
hồi mới sinh ra. Giống như những đứa trẻ nhỏ phải lệ thuộc vào người mẹ
nuôi, cho bú, bế ẵm thì các nạn nhân bị bắt cóc phải thuần phục hoàn toàn
tên cướp về mọi phương diện khiến theo thời gian thì trở nên gắn bó và
như trường hợp của Jaycee có thêm 2 đứa con với Philip Garrito mà dư luận
coi như là một con quái vật tàn ác hiếm có trong lịch sử.
Những hội chứng Stonkholm trong lịch sử
Sau khi so sánh và phân tích lại
lịch sử thế giới thì các sử gia ghi nhận lại đã có rất nhiều trường hợp
như trên đã diễn ra tại khắp nơi qua nhiều thời đại và được ghi lại khá
chính xác.
Điền hình nhất là trường hợp của những phụ nữ Sabines
khi bị quân La Mã bắt cóc đem về làm vợ thì đã đứng ra bênh vực cho gia
đình mới khi quân Sabines kéo tới giải cứu. Họa sĩ Louis David đã vẽ lại
một kiệt tác ghi lại hình ảnh vô cùng cảm động của những người đàn bà
La Mã/Sabine đứng ra khuyên can hai đạo quân La Mã và Sabine đang giao
chiến, một đàng là cha anh và một đàng là chồng con. Hoặc câu truyện của
Helen sau khi bị hoàng tử Paris bắt cóc thì đã không chịu trở về với nhà
vua Menelas khiến tạo nên cuộc chiến tranh thành Troy cũng có thể là một
trường hợp Stockholm va đã làm thay đổi lịch sử thế giới..
Các nhà nhân chủng học cũng đưa ra giả thuyết là
sau khi bị bắt cóc qua những cuộc chiến tranh giữa các sắc tộc - rất hay
thường có trên thế giới Đông cũng như Tây-, thì người phụ nữ, dù có chồng
con hay không, vì bản năng sinh tồn phải chấp nhận thân phận mới với kẻ
địch đôi khi đã sát hại gia đình và cả dân tộc mình. Những trường hợp
người phụ nữ tuẫn tiết như nàng Mỵ Ê hay dùng mưu lược để chống lại như
nàng Penelope hoặc Phan thị Thuấn và Ả đào giết giặc, Sita,Draupadi..
rất hiếm có còn thì đa số thường cam chịu số phận vì bản năng sinh tồn
cho gia đình,con cái.
Trên một bình diện lớn hơn thì đôi khi cả một cộng
đồng, một dân tộc cũng phải chịu cảnh thuần phục rồi chấp nhận những đạo
quân xâm lược sau khi những màn tàn sát chấm dứt ví dụ như các phụ nữ
Trung Nguyên phải chấp nhận quân Mông Cổ, Mãn Châu rồi sau đó đồng hóa
những nhóm quân du mục giặc cướp. Tại những vùng rừng núi Việt Bắc vẫn
thường có nạn thổ phỉ bắt cóc đàn bà đem bán sang Tàu hoặc giữ lại làm
những “áp trại phu nhân” rồi đồng hóa với hoàn cảnh mới không chịu trở
về với gia đình…Vì hiện tượng cognitive dissonance nên các nạn nhân tự
biện luận rằng một khi đã ở dưới sự quản chế của kẻ thù thì không còn
cách nào khác để tồn tại hơn là chịu khuất phục rồi lần lần sự căm thù
không còn nữa và kết thân- và kết hôn- với kẻ thù.
Tại một số cộng đồng du mục tại Trung Đông và Á
châu có tục lệ các đám cưới gả thường phải trải qua những màn bắt cóc
đàn bà giữa các bộ lạc khác nhau…
Nước Mỹ trong thời lập quốc và chinh phục miền Tây
thì đã có nhiều trân chiến qua lại giữa người di dân và người da đỏ. Một
số phụ nữ da trắng đã bị người da đỏ bắt cóc rồi sau đó trở nên thuần
hóa và thích hợp với kẻ địch. Điển hình nhất là trường hợp của vị anh
hùng da đỏ Comanche Quanah Parker là con trai của bà Cynthia Parker bị
bắt cóc từ hồi còn nhỏ. Phần lớn những phụ nữ da trắng bị bắt cóc thường
không muốn trở về với gia đình hoặc nếu bị cưỡng bách trở về thì cũng
bị suy nhược tinh thần rồi chết hoặc tự vẫn! Sau khi cuộc nội chiến tại
Triều Tiên 1950-53 chấm dứt thì đã có một số tù binh Mỹ không chịu trở
về mà tự ý chọn lựa ở lại Bắc Hàn hay Trung Quốc. Tại Việt Nam sau năm
1954 cũng có một số tù binh Pháp hay Bắc Phi, Phi Châu đã tình nguyện
ở lại Việt Nam sau khi chiến tranh chấm dứt. Có thể đây cũng là những
trường hợp hội chứng Stockholm hay không thì chỉ có các Bác sĩ tâm thần
hoặc những người có dịp nói truyện với các tù binh Pháp thì mới rõ..
Ở Mỹ đã từng xảy ra nhiều trường hợp bị bắt cóc rồi sau
đó xoay ra bênh vực cho các thủ phạm như trường hợp nổi tiếng nhất của
cô Patty Hearst, con gái của nhà tỷ phú Randolph Hearst. Patty sau khi
bị bắt cóc thì đã gia nhập đảng SLA đi ăn cướp ngân hàng rồi bị phạt tù
rồi được giảm án vào năm 1979. Trường hợp của Shawn Hornbeck bị bắt cóc
trong 4 năm mà không hề tìm cách giải thoát và gần đây Elizabeth Smart.
Nhưng có lẽ chưa có trường hợp bắt cóc và giam giữ
nào lâu dài như trường hợp của Jaycee Dugard kéo dài 18 năm trời khiến
các nhà phân tâm học còn phải nghiên cứu nhiều hơn nữa mới có thể giải
thích được hiện tượng mới lạ này vì hiện tượng Stockholm chỉ kéo dài có
5 ngày mà thôi.
BS Vũ văn Dzi, M.D., Chuyên Khoa
Nội Thương
Copyright,
2009. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn
Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
