Bộ Phận Tay Người
Máy (Robot) Giúp Bệnh Nhân Cử Động Được Sau Khi Bị Tai Biến Mạch Máu
Bs Trần Mạnh Ngô
Đây là kết quả nghiên cứu tại Đại Học California, Irvine
(UCI). Sau khi bị tai biến mạch máu não, cử động tê liệt giảm đi nhưng
3 tháng sau thì hết tiến triển, tức là độ liệt trong giai đọan này trở
thành vĩnh viễn.
Bs Steven C. Cramer cùng các đồng nghiệp trình bầy 13 bệnh nhân (7 đàn
bà và 6 đàn ông) sử dụng một bộ phận người máy từ bàn tay tới khủyu tay
tên là HOWARD (Hand-Wrist Assisted Robotic Device). Bệnh nhân, tuổi trung
bình 63, tập luyện trong vòng 3 tuần lễ. Bệnh nhân tập 2 giờ mỗi tuần,
liên tục 15 lần.
Bộ phận HOWARD bao quanh tay và khủy tay bệnh nhân bị liệt hướng dẫn bệnh
nhân cử động qua một chương trình máy vi tính (computer program).
Đây là một phương pháp mới trong vật lý trị liệu (physical therapy). Lúc
đầu, HOWARD giúp bàn tay cử động được. Rồi sau đó hướng dẫn những động
tác cần thiết.
Khi dùng HOWARD hướng dẫn cử động là lúc kích thích bộ phận trong não
tê liệt hoạt động giúp bệnh nhân cử động. 6 bệnh nhân cử động tay được
bình thường 6 khoảng một tuần lễ rưỡi tập luyện. 7 bệnh nhân cử động được
bình thường sau 3 tuần lễ tập luyện. HOWARD là bộ phận robot được sáng
chế lần đầu tiên giúp tay bị liệt có thể hoạt động được sau khi bệnh nhân
bị tai biến mạch máu não.
Kết quả nghiên cứu đã được trình bày tại cuộc Hội Thảo American Stroke
Association’s International Stroke Conference, February 7, 2007.
[Trong một nghiên cứu khác, các chuyên gia thuộc Đại
Học Rutgers và New Jersey đã tìm được một phương pháp vật lý trị liệu
khác giúp bàn tay bệnh nhân cử động. Phương pháp hướng dẫn tay cử động
tay khi bệnh nhân đeo bao tay móc nối với một hệ thống video.
Bệnh nhân cử động tay qua hệ thống video tạo nên một môi trường có thật
xung quanh.bệnh nhân (Applied Neurology, December 2006).
Khi bị tai biến mạch máu não, máu không đủ tới não vì chảy máu não hay
vị nghẹt máu không đủ tới não. Không đủ dưỡng khí tới não làm mô não bị
chết, tiêu hủy, hết cử động.
Tai biến mạch máu não là một bệnh cấp cứu nếu không được biết sớm, bệnh
nhân không được chữa trị kịp thời.
Tử vong vì tai biến mạch máu não đứng hàng thứ 3 tại Mỹ và Âu Châu. Cứ
45 giây đồng hồ lại có một người bị tai biến mạch máu não và cứ 3 phút
lại có một người bị tai biến mạch máu não. Những nguy cơ bị tai biến mạch
máu não bao gồm những yếu tố như bệnh nhân lớn tuổi, cao huyết áp, tiểu
đường, cao mỡ cholesterol, và hút thuốc lá. Tại những nước đang mở mang
nên giúp đỡ bệnh nhân uống thuốc đều đặn mỗi ngày khi trị cao máu để tránh
tai biến mạch máu não. Cần giảm hút thuốc lá, theo dõi kỹ lưỡng bệnh tiểu
đường và điều trị bệnh cao mỡ trong máu thật kỹ lưỡng. Bệnh nhân bị tiểu
đường hay cao mỡ nên uống một viên thuốc aspirin (82mg) mỗi ngày để làm
loãng máu (blood thinning)].
Trần Mạnh Ngô, M.D., Ph.D.
Ngừa tai biến mạch máu não
Ngày nay, nhờ kỹ thuật y khoa tiến
bộ và y tế cung ứng đầy đủ, kiểm soát cao máu, uống thuốc đúng cách là
phần quan trọng trong việc phòng ngừa đau tim và tai biến mach máu não.
Thực vậy, đây là lời khuyên thường xuyên cho những bệnh nhân lớn tuổi,
bị cao huyết áp và bệnh tiểu đường.
Mỗi năm có chừng 700 trăm ngàn bệnh nhân bi tai biến mach
máu não tại Hoa kỳ.
Sau 6 tháng, bệnh nhân sẽ tử vong. Nếu may thoát khỏi tử thần thì cũng
bị tàn phế, không đáp ứng được cuộc sống hàng ngày. Bệnh nhân bị liệt,
bán thân bất toại, không thể đi đứng được, không nói đựợc và khoảng 1/3
bệnh nhân bị tinh thần xuống dốc, ưu trầm.
Trong bài này, nói về cập nhật, tức là thêm những cách
mới ngừa tai biến mach máu não.
Trước nhất, khi tuổi tác càng cao, nguy cơ tai biến mach
máu não càng nhiều. Trên 55 tuổi, nguy cơ tăng gấp đôi cho cả đàn ông
lẫn đàn bà.
Đàn ông bị tai biến mach máu não do co bóp mach máu, là bệnh thường xuyên
hơn đàn bà. Ngược lại, khi phụ nữ bị tai biến mạch máu não, tử vong lại
cao hơn đàn ông.
Người Á châu sau khi bị tai biến mach máu não sẽ có tử vong cao hơn người
da trắng.
Tình trạng di truyền hay lối sống cũng ảnh hưởng tai biến mạch máu não.
Thuốc lá ảnh hưởng bệnh phổi và tim mach,
tăng 1.8 lần cao hơn bình thường. Nếu ngưng hút thuốc lá trong thời gian
từ 2-4 năm thì gần như tương đương nguy cơ như người bình thường không
hút thuốc. Môi trường xung quanh hút thuốc lá cũng ảnh hưởng đến tai biến
mach máu não. Bởi vậy, tránh hút thuốc hay bỏ thuốc lá là điều rất quan
trọng trong việc phòng ngừa.
Uống rượu cũng ảnh hưởng tai biến mạch
máu não, đặc biệt liên hệ với lượng rượu khi uống.
Bệnh mập phì ảnh hưởng cao huyết áp, tiểu
đường và cao mỡ, tất cả đều nguy hiểm cho nguy cơ tai biến mach máu não
và bệnh tim mạch. Nếu cân lượng cao hơn trung bình khoảng 30% cũng ảnh
hưởng nghẹt máu não cho cả đàn ông lẫn đàn bà lớn tuổi.
Còn vấn đề điều chỉnh bệnh
gây tai biến mach máu não?
Trước hết phải để ý vấn đề cao huyết áp.
Cơ nguyên tai biến mạch máu não sẽ tăng gấp 4, khi áp xuất máu lúc tim
bóp, cao hơn 160 millimét thủy ngân hoặc áp xuất máu lúc tim nghỉ cao
hơn 95 millimét thủy ngân. Bởi vậy, phải đo áp xuất máu rất thường xuyên.
Nếu bị máu cao, phải thay đổi lối sống cho lành mạnh và phải uống thuốc
đều đặn.
Bệnh tiểu đường hay liên hệ hội chứng
chuyển hóa (metabolic syndrome) trong cơ thể đều gây nguy cơ vữa xơ động
mạch, do đó gây tai biến mach máu não. Gần đây, nghiên cứu cho thấy nếu
bệnh nhân tiểu đường uống thêm thuốc ramipril, sẽ giảm bệnh nhồi máu cơ
tim, tai biến mach máu não, và bệnh tim mạch, 25%. Tất nhiên, bệnh nhân
tiểu đường cần kiểm soát mực đường và máu cao kỹ lưỡng để ngừa biến chứng
và giảm tai biến mạch máu não.
Bệnh rung tâm nhĩ (atrial fibrillation)
hoặc những bệnh tim mạch khác như nghẹt van tim tâm thất trái (mitral),
nhiễm trùng nội biểu mô (infective endocarditis), vừa bị bệnh nhồi máu
cơ tim, hay tâm nhĩ trái lớn, đều là những cơ nguyên gây tai biến mach
máu não.
Xác suất cho biết 1 trong 6 bệnh nhân bị tai biến mạch máu não là do bệnh
rung tâm nhĩ, và 10% tai biến mạch máu não do tình trạng co mạch máu não
là bởi máu cục bị nghẹt trong tâm nhĩ. Uống aspirin mỗi ngày sẽ giảm cơ
nguy tai biến mạch máu não.
Uống warfarin còn tốt hơn khi bị bệnh rung tâm nhĩ. Những bệnh tim mạch
khác như vữa xơ động mạch, nghẹt mạch máu cổ (carotid stenosis), hay xụp
van tim giữa tâm thất và tâ m nhĩ (mitral prolapse) đều cần phải phòng
ngừa tai biến mạch máu não bằng aspirin hay những thuốc chống tiểu cầu
(antiplatelets drugs) khác.
Bệnh cao mỡ, liên kết bệnh tim mach thường
là nguyên gây tai biến mach máu não.
Cần uống thuốc để giảm mỡ trong máu. Muốn cho an toàn hơn, mỡ xấu (LDL-C)
phải xuống thấp dưới 100 mg/dl.cho những bệnh nhân tiểu đường, bệnh mach
máu ngoại biên, hay bướu mạch máu (aneurysm) trong động mạch chủ bụng
(abdominal aortic aneurysm).
Và sau hết, nếu lỡ bị tai biến mach máu não, thì cũng cần
biết cách phòng ngừa để tránh tái xuất.
Tức là cần kiểm soát huyết áp kỹ lưỡng hơn. Áp xuất máu không được cao
quá 130/80 cho những người bị tiểu đường, suy tim, hay suy thận. Bệnh
nhân tiểu đường nên uống thuốc cao máu loại ACE inhibitors, ngay cả trường
hợp không bị bệnh cao máu. Cần giảm cân lượng, giảm chỉ số trọng khối
cơ thể (BMI) xuống dưới 25kg/m2. Xin nhắc lại, phải uống thuốc loãng máu,
và thuốc hạ mỡ trong máu.
Trần Mạnh Ngô, M.D.
