Thời
Sự Y Học Số 45
BS Nguyễn Văn Thịnh
1/ SIÊU ÂM CHỐNG U XƠ TỬ
CUNG.
Điều trị u xơ tử cung không cần phẫu thuật,và do đó không phải mang sẹo
do giải phẫu cũng như không cần phải gây mê, từ nay là điều có thể thực
hiện được ở Pháp, nhờ kỹ thuật siêu âm được hướng dẫn bởi IRM (imagerie
par résonance magnétique). Nhờ nhiệt phóng xuất ra từ các siêu âm, kỹ
thuật mới này, được mệnh danh là Exablate 2000, làm hoại tử các huyết
quản của u xơ tử cung vốn có rất nhiều mạch máu. Mặc dầu lành tính, tính
đến ngày nay, các u xơ tử cung buộc phải thực hiện phẫu thuật vì không
đáp ứng với điều trị nội khoa trong 50% trường hợp. 3000 phụ nữ ở Hoa
Kỳ và Anh đã được điều trị bởi siêu âm từ gần 6 năm nay với tỷ lệ thành
công 75%. Hiện tại ở Pháp, bệnh viện Tours là bệnh viện duy nhất có thiết
bị để điều trị theo kỹ thuật mới này
Với kỹ thuật mới này, bệnh nhân vẫn thức tỉnh, nằm dài trong một máy IRM
được thích ứng và cặp với một máy đo siêu âm (une sonde à ultrasons).
Sau khi đã định vị một cách chính xác vùng cần điều trị nhờ hình ảnh,
«người ta "bắn" vào u xơ bằng các phóng xuất siêu âm với một
độ chính xác 0,5 mm. Trong các tuần lễ sau đó, thể tích khối u thu nhỏ
lại. Và nhiên hậu các cơn đau đớn và sự băng huyết sẽ biến mất». Giáo
Sư François Tranquard, phụ trách phòng siêu âm của bệnh viện Tours đã
xác định như vậy. Cùng với các đồng nghiệp, thầy thuốc phụ khoa Henri
Marret và chuyên viên quang tuyến thần kinh Denis , ông đã điều trị bệnh
nhân đầu tiên vào tháng 7.Thời gian thực hiện kỹ thuật kéo dài (3 giờ)
nhưng thời gian bệnh nhân nằm bất động ngắn hơn so với phẫu thuật cắt
bỏ tử cung : 24 giờ thay vì 18 ngày !
Exablate 2000 vừa bổ sung hai phép điều trị khác đang được sử dụng : cắt
bỏ u cơ (myomectomie : phẫu thuật ngoại khoa nhằm cắt bỏ các u xơ ít lớn
) và thủ thuật gây nghẽn mạch (embolisation des vaisseaux : chích vào
mạch máu các bi acrylique (billes d’acrylique) để làm tắc các mạch máu.
« Ngoài một vài u xơ tử cung, chúng tôi cũng sẽ điều trị các di căn xương
gây đau đớn », nhà chuyên gia xác nhận như vậy. Những can thiệp trên các
di căn khác và ngay cả trên vài ung thư đã được được dự kiến.Trung tâm
bệnh viên đại học Bordeaux chẳng bao lâu cũng sẽ có được kỹ thuật mới
này. Kinh phí : 1 triệu Euro. (Nguồn: SCIENCES
ET AVENIR 10/2007)
2/ BỆNH ALZHEIMER SẼ ĐƯỢC
PHÁT HIỆN SỚM HƠN
Những loại xét nghiệm mới sẽ được sử dụng để phát hiện các triệu chứng
sớm và chẩn đoán bệnh trước giai đoạn toàn phát.
Đã đến lúc phải làm tiến hóa các tiêu chuẩn chẩn đoán của bệnh Alzheimer!
Một tập thể quốc tế các thầy thuốc, được điều hành bởi GS Bruno Dubois
(Inserm), đề nghị sử dụng hình ảnh não (imagerie cérébrale) và phát hiện
phân tử (dépistage moléculaire) để tìm ra căn bệnh sớm hơn và tránh nhầm
lẫn bệnh với các dạng sa sút trí tuệ khác. Hiện nay, chẩn đoán dựa trên
các xét nghiệm lâm sàng và các trắc nghiệm về trí nhớ. Tuy vậy, các tiến
bộ về hình ảnh được thực hiện trong những năm gần đây cho phép phát hiện
các biến đổi trong não bộ nhiều năm trước khi xuất hiện các rối loạn quan
trọng về trí nhớ. Cũng có thể phát hiện hai phân tử đặc hiệu của bệnh
trong nước não tủy trước khi các triệu chứng xuất hiện. Nhờ những xét
nghiệm này, người ta có thể chẩn đoán bệnh 3 đến 4 năm sớm hơn hiện nay
với độ tin cậy gần 100%. Theo GS Dubois, các tiêu chuẩn mới này là một
phương tiện để xử lý tốt hơn các bệnh nhân bị Alzheimer, và trấn an những
người không bị bệnh này. Chỉ có điều là việc phát hiện sớm này chỉ sẽ
có ý nghĩa khi có thể đề nghị cho bệnh nhân một phép điều trị có hiệu
quả. Nhưng không phải luôn luôn là như vậy. (Nguồn: SCIENCES
ET VIE 9/2007)
3/ XƯƠNG CHỨA ĐỰNG MỘT PHƯƠNG THUỐC
CHỐNG BỆNH ĐÁI ĐƯỜNG
Ostéocalcine có hiệu quả hơn insulin ! Hormone được tổng hợp bởi xương
này là một phát hiện mới lạ trong việc chống lại bệnh đái đường. Khám
phá này là quan trọng. Bộ xương của chúng ta có lẽ chứa một trong những
phương thuốc của tương lai chống lại bệnh đái đường và các bệnh chuyển
hóa khác ! Thật vậy, theo các nghiên cứu còn sơ khởi, ostéocalcine (hormone
được tổng hợp bởi vài loại tế bào xương) có thể là một thuốc hiệu quả
hơn insuline để chống lại bệnh đái đường. Mãi đến tận ngày nay, ostéocalcine
được biết đến trong vai trò remodelage xương. Ostéocalcine cũng có can
dự trong chuyển hóa năng lượng. Hormone này tăng cường sự sản xuất insuline
bằng cách thúc đẩy sự tăng sinh các tế bào tiết. Nhưng ostéocalcine chủ
yếu làm gia tăng tính nhạy cảm của các tế bào đối với insuline, do đó
cho phép chúng thu nhận tốt hơn glucose. Một khám phá hợp thời để chống
lại sự đề kháng đối với insuline xuất hiện nơi một vài bệnh nhân được
điều trị. Chính trong lúc nghiên cứu trên chuột (sự sản xuất ostéocalcine
được bội hoạt hóa) mà nhóm nghiên cứu của GS Karsenty (đại học Columbia)
đã thực hiện khám phá này.Theo nhà nghiên cứu, ostéocalcine, vì dễ tổng
hợp và không gây một tác dụng phụ nào, nên sẽ là một ứng viên lý tưởng
để điều trị bệnh đái đường, nếu như các kết quả này được xác nhận trên
người.
Và theo giáo sư thì điều này rất là có khả năng. Ngoài ra thí nghiệm này
sẽ giải thích mối liên hệ giữa việc mất khối lượng xương (masse osseuse)
và sự xuất hiện «cái bụng to» lúc lớn tuổi (Nguồn: SCIENCE
ET VIE 10/2007)
4/ SAU CÙNG CHÚNG
TA BIẾT ĐƯỢC SỐT PHÁT XUẤT TỪ ĐÂU TRONG NÃO BỘ
Các thụ thể (récepteur) neurone chịu trách nhiệm phát khởi
sốt (EP3) vừa được định vị trong vùng tiền thị (aire préoptique) của não
bộ. Đây là vùng mãi cho đến ngày nay được biết là can dự vào giấc ngủ.
Khám phá của Michael Lazarus (institut de biosciences d’Osaka) có thể
cho phép tác động một cách đặc hiệu trên vùng này lúc điều trị. Cơ chế
tăng thân nhiệt (hyperthermie) cũng đã được biết đến : sự đột nhập của
tác nhân sinh bệnh vào trong cơ thể gây nên một phản ứng dây chuyền đưa
đến sự hoạt hóa các thụ thể EP3 và do đó gây nên đáp ứng miễn dịch. (Nguồn:
SCIENCE ET VIE 10/2007)
5/ VIỆC NGHIỆN THUỐC
LÁ ĐƯỢC ĐỌC TRÊN CÁC GENES CỦA CHÚNG TA
Về mặt di truyền tất cả chúng ta không bình đẳng khi đối diện với vấn
đề cai thuốc lá (sevrage tabagique). Một công trình nghiên cứu của Viện
sức khoẻ quốc gia (Hoa kỳ) chứng minh rằng có đến 30 gènes đóng một vài
trò trong khả năng làm ngưng hút thuốc của chúng ta. Thật vậy, việc vận
hành của các gènes tỏ ra rất khác nhau nơi những người nghiện thuốc lá
thành công ngưng hút thuốc. 30 gène này tương ứng một phần với các gènes
đã được biết là có ảnh hưởng lên tính nhạy cảm đối với các chất gây nghiện
(không phân biệt là chất nào). (Nguồn: SCIENCE ET VIE
10/2007)
6/ VIRUS GÂY BỆNH CÚM
CÓ KHẢ NĂNG BIẾN HÓA NHỮNG TẾ BÀO GỐC … THÀNH MỠ
Một nghiên cứu của Hoa kỳ đã chứng tỏ rằng các tế bào gốc (cellules souches:
những tế bào có khả năng sinh ra bất cứ loại tế bào nào) hầu như đều được
biến đổi thành những tế bào mỡ (cellules graisseuses) khi chúng bị nhiễm
bởi adénovirus 36, một siêu vi trùng thông thường của cảm cúm. Khoảng
một chục virus đã được chỉ rõ là liên kết với các dạng béo phì (obésité),
và công trình nghiên cứu này cho phép quan sát quá trình ở mức tế bào.
Ngoài ra chúng ta biết rằng một phần ba những người béo phì đều mang adénovirus
36 trong khi đó chỉ 1/10 phần còn lại của dân chúng là mang virus này
mà thôi. (Nguồn: SCIENCE ET VIE 10/2007)
7/ ECTASY PHÁ HUỶ
DÀI LÂU CÁC TẾ BÀO THẦN KINH CỦA CHÚNG TA
Nhiều năm tháng sau khi đã tiêu thụ ectasy hoặc những métamphétamine khác,
vẫn hiện diện nguy cơ phát triển các bệnh thần kinh loại Parkinson. Thật
vậy một công trình nghiên cứu của Hoa Kỳ trên chuột đã cho phép chứng
tỏ rằng các thuốc ma túy này phá hủy một protéine gọi là GDNF (glial cell
line-derived factor). Protéine này thiết yếu cho sự tồn tại của các neurone
tiết dopamine. (Nguồn: SCIENCE ET VIE 10/2007)
8/ MỘT ĐIỀU TRỊ CHỐNG
PEMPHIGUS
Pemphigus là một bệnh tự miễn dịch của da, được đặc trưng bởi sự hình
thành các bọng nước (bulle, blister) giữa biểu bì (épiderme) và bì (derme).
Pemphigus là một bệnh tuy hiếm nhưng nghiêm trọng và có thể được chữa
lành. Đó là điều được xác nhận bởi GS Pascal Joly thuộc CHU de Rouen .
Ông này đã điều trị cho 20 bệnh nhân với rituximab. Kháng thể này nhận
diện các tế bào lympho tấn công da và tiêu diệt chúng. 3 tháng sau khi
nhận 4 mũi tiêm rituximab, 18 bệnh nhân không còn một thương tổn nào nữa.
"Các kết quả này rất là ngoạn mục. Hơn nữa lợi ích của điều trị vẫn
được duy trì từ 3 năm nay. Các bệnh nhân bị mắc phải những thể nặng thường
đề kháng với những điều trị hiện nay". Giáo sư Pascal Joly đã giải
thích như vậy.
Rituximab là thuốc rất đắc nhưng cho phép tránh, đôi khi hoàn toàn, những
tháng nhập viện và những phép điều trị rất nặng nề bởi các chất làm suy
giảm miễn dịch (immunosuppresseur) và corticostéroides. Các công trình
nghiên cứu cũng gợi ý rằng rituximab cũng có thể hiệu quả trong những
bệnh tự miễn dịch khác như viêm đa khớp dạng thấp (polyarthrite rhumatoide)
hoặc lupus.
Công trình nghiên cứu này được công bố trong The New England of Medicine
và chỉ được tài trợ bởi Hội Bệnh Ngoài Da Pháp.
« Để hợp thức hóa phép điều trị này đối với các thể bệnh kém nghiêm trọng
nhưng phổ biến hơn, chúng ta giờ đây sẽ cần phải tìm kiếm những phương
tiện tài chánh mới ». Nhà nghiên cứu báo trước như vậy. (Nguồn: SCIENCES
ET AVENIR 10/2007)
9/ VÙNG SỢ HÃI (L’AIRE
DE LA PEUR)
Để nhận diện những vùng não bộ phản ứng trước một mối đe dọa, Dean Mobbs
và các cộng sự viên của University College de Londres đã cho những người
tình nguyện chịu một buổi sốc điện (électrochoc). Sốc điện được dùng để
phạt những người bị thua trong một trò chơi điện tử (jeu électronique)
: những người chơi vừa phải đi qua một mê cung vừa phải tránh một vật
ăn mồi (un prédateur) ảo. Trong trường hợp bị tiếp xúc với vật ăn mồi
này, những người tình nguyện sẽ nhận một phóng điện (décharge électrique)
nhẹ. Suốt trong lúc thí nghiệm, não bộ của những người tham dự được theo
dõi bởi IRM chức năng. Kết quả : Tùy theo khoảng cách giữa người tình
nguyện với mối hiểm nguy, tình trạng stress sẽ được chi phối bởi các vùng
não bộ khác nhau . Khi vật ăn mồi ở xa, chính vùng vỏ não trước trán (cortex
préfrontal) hoạt động. Vùng não bộ tiến hóa này, trụ sở của những quyết
định được hoạch định và phức tạp, cho phép mỗi cá nhân lập ra chiến lược
bỏ chạy tốt nhất. Nhưng ngay khi vật ăn mồi đến gần, lưu lượng máu di
chuyển về một vùng cổ hơn về mặt tiến hóa, nằm ở trung tâm não bộ được
gọi là chất xám quanh cống (substance grise périaqueducale). Chất xám
này là trung tâm trung gian về cảm giác đau đớn và vài chức năng vận động
nguyên thủy.Việc xê dịch từ vùng vỏ não trước trán sang chất xám quanh
cống thể hiện sự tăng lên của mối hoảng sợ (peur panique) và sự đáp ứng
xung động (réponse impulsive). Đối với các nhà nghiên cứu, việc quan tâm
nhiều hơn nữa vùng này có thể có những hữu ích trong việc điều trị những
người mắc phải vài dạng rối loạn về lo âu (troubles de l’anxiété). (Nguồn:
SCIENCES ET AVENIR 10/2007)
10/
TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO : NHỮNG LỜI HỨA HẸN CỦA LASER
Những kết quả đáng phấn khởi vừa thu được trong điều trị các tai biến
mạch máu não do thiếu máu cục bộ (accidents vasculaires cérébraux ischémiques)
nhờ sử dụng laser hồng ngoại (laser infrarouge). Nguồn laser này được
sử dụng bằng đường qua sọ (voie transcranienne) trong 24 giờ sau khi bị
một tai biến mạch máu não không phải do xuất huyết. Kỹ thuật mới này đã
được đánh giá trên 100 bệnh nhân với kết quả là khả năng sống sót của
các bệnh nhân nhiều hơn so với điều trị cổ điển nhưng không làm gia tăng
nguy cơ bị tác dụng phụ nghiêm trọng.Việc vãn hồi tri thức trong một thời
gian ngắn cũng như sự phục hồi chức năng sau 3 tháng được thỏa mãn hơn.
Kỹ thuật «kích thích sinh học bằng ánh sáng (photobiostimulation) này
sẽ có tác dụng hữu ích bằng cách kích thích các thể hạt (mitochondries)
nhưng đồng thời gìn giữ không làm thương tổn các tổ chức não bộ. Vào tháng
giêng năm đến, một thử nghiệm mới được tiến hành trên hơn 600 người tình
nguyện để cố gắng kiểm chứng các dữ kiện này, sẽ được công bố. (Nguồn:
SCIENCES ET VIE 10/2007)
BS NGUYỄN
VĂN THỊNH
(6/10/2007)
