Thuốc
Chống Lao Đang Nghiên Cứu Làm Nổ Tung Vi Trùng Từ Bên Trong
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Thuật ngữ:
- lao đa kháng thuốc hay nhiều thuốc: (MDR-TB: multidrug
resistant TB)
- lao cực kháng thuốc:(XDR-TB:Extensive Drug Resistant
TB)
- nhiễm lao tiềm ẩn: latent tuberculosis infection
- NIAID (National Institute of Allergy and Infectious
Diseases): viện nghiên cứu quốc gia dị ứng và bệnh nhiễm trùng Hoa-kỳ
- u hạt: granuloma
Ngày 11.26.08 tại Saigon có một hội nghị về “quản lý và nghiên cứu bệnh lao đa kháng thuốc” với khoảng 3000 người mắc bệnh lao đa kháng mỗi năm. Nếu không điều trị đầy đủ số người bị lây nhiễm lao đa kháng thuốc mỗi năm lên đến 30 000 người. Tại Việt-nam hiện nay số người nhiễm lao đa kháng thuốc là 6420 ca và số tử vong là 1576 ca, theo thống kê bộ y tế Việt-nam. Đó là chưa kể những người nhiễm lao cục kháng tức là đề kháng trên 3 món thuốc, có thể có nhiều nhưng vì không đủ khả năng quản lý nên Việt-nam chưa báo cáo. Tổ chức y tế thế giới chỉ mới viện trợ cho Việt-nam chống lao đa kháng trong năm nay.
Theo bác sĩ giám đốc NIAID, 1/3 dân số trên thế giới nhiễm vi trùng Mycobacterium tuberculosis viết tắt là M.tb. Hiện nay không có thuốc đặc biệt nhắm vào nhiễm lao tiềm ẩn là bệnh vi trùng lao có mặt nhưng không phân chia để sinh sản. Một toán quốc tế khoa học gia về sinh hóa vừa khám phá làm thế nào một thứ thuốc đang trong vòng thử nghiệm tàn phá bên trong vi trùng gây bệnh lao. Phát kiến này có thể giúp các nhà khoa học phát triển những phương thức điều trị lao tiềm ẩn hay đang ở dạng ngủ. Báo cáo mô tả nghiên cứu của tiến sĩ Clifton E. Barry của viện nghiên cứu quốc gia về dị ứng và bệnh nhiễm cùng với những người hợp tác trong đó có những nhà khoa học viện nghiên cứu bệnh nhiệt đới ở singapore của viện bào chế Novartis.
Thuốc đang nghiên cứu là PA-824.
Trước đây tiến sĩ Barry và những người hợp tác đã thấy M.tb đột biến thiếu
1 enzym đặc biệt của vi trùng đề kháng với với PA-824, nhưng lần này họ
hiểu được chức năng của enzym này.
Sau nhiều năm tìm tòi, cuối cùng họ đã tạo được trong ống nghiệm điều
gì xảy ra bên trong tế bào vi trùng lao khi enzym của vi trùng mà họ gọi
là Ddn, và 1 thành phần thứ hai của vi trùng gọi là đồng yếu tố, tương
tác với PA-824. Họ tìm thấy, sự kiện chính yếu trong chuyển hóa PA-824,
là sản xuất khí nitric oxide (NO). Đây là 1 phân tử tác động rất cao,
tương tự như một quả bom xuyên phá nổ bên trong vi trùng.
Khí NO sinh ra trong tự nhiên bởi một số tế bào hệ miễn nhiễm sau khi
những tế bào này nuốt M.tb hay những vi trùng khác. Đây là cách con người
với hệ miển nhiễm lành mạnh có thể khắc phục nhiễm vi trùng lao.Tuy nhiên,
đáp ứng miễn nhiễm tự nhiên này không phải lúc nào cũng đầy đủ để loại
bỏ hoàn toàn vi trùng lao ra khỏi cơ thể. Thuốc PA-824 thực hiện giống
như tế bào hệ miễn nhiễm tạo ra khí NO, nhưng tác dụng của thuốc đặc hiệu
hơn và chỉ kích phát sau khi vào bên trong tế bào vi trùng lao.
Vi trùng lao không phân chia là đặc điểm của nhiễm
lao tiềm ẩn bị tế bào miển nhiễm vây quanh dính cục lại quanh vi trùng
để tạo thành thể u hạt. Mức oxy trong u hạt thấp. Trong nghiên cứu mới
nhất, các nhà khoa học quan sát khí NO tạo ra trong khi chuyển hóa PA-824
cao nhất khi mức oxy thấp. quan sát này gợi ý làm thế nào để PA-824 có
thể tác động chống M.tb không phân chia.
Lúc đầu, PA-824 được thiết kế để hoạt động tốt nhất
ở môi trường đầy đủ không khí. Nhưng với hiểu biết mới này về cách thức
enzym và đồng yếu tố vi trùng tác động lên PA-824 ở điều kiện thiếu không
khí, các nhà khoa học có thể thiết kế thuốc với cấu trúc tương tự như
PA-824 nhưng hoạt động tối ưu ở điều kiện oxy thấp. Việc này đang tiến
hành ở phòng thí nghiệm của NIAID và ở viện nghiên cứu bệnh nhiệt đới
ở Singapore cùng với các nhà khoa học của viện nghiên cứu bản đồ di truyền
của cơ quan nghiên cứu Novartis ở San Diego.
Vì con người không có đồng yếu tố của vi trùng và cũng
không có enzym tương đương với Ddn, PA-824 không có tác dụng lên tế bào
con người. Ngược lại, nhiều vi trùng có enzym cùng họ với Ddn. Như vậy
có thể sẽ phát sinh một họ thuốc sinh NO thiết kế để tương tác với enzym
để chống các vi trùng gây bệnh khác.
Nghiên cứu này được tài trợ bởi NIAID và chương trình
“Thử thách lớn về sức khỏe toàn cầu” của vợ chồng nhà tỷ phú Bill Gates.
Muốn biết thêm về nghiên cứu này có thể tìm ở www.niaid.nih.gov
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Xin tùy nghi sử dụng và phổ biến bài viết này.
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
