CHỐNG
SỐT RÉT BẰNG PHƯƠNG PHÁP VÔ SINH
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Đọc tin tức về Iran, Iraq, chúng ta thường thấy nhắc đến
cơ quan IAEA (International Atomic Energy Agency) tạm dịch là cơ quan
nguyên tử năng quốc tế, và chúng ta tưởng cơ quan này chỉ có nhiệm vụ
thanh tra các cơ sở hạt nhân trên thế giới. Thật ra, cơ quan này có những
nhiệm vụ khác, thí dụ nghiên cứu dùng nguyên tử năng để giúp diệt muỗi
chống sốt rét.
Muỗi đòn xóc (anopheles) truyền ký sinh sốt rét
từ người nay sang người khác. Theo truyền thống, muỗi được kiểm soát bằng
thuốc diệt côn trùng như DDT trước đây. Nhưng các nhà khoa học của cơ
quan nguyên tử năng quốc tế đang nghiên cứu dùng tia bức xạ làm cho muỗi
đực vô sinh. Kỹ thuật làm côn trùng vô sinh (SIT: Sterile Insect Technique)
đã kiểm soát được ruồi TseTse và một số côn trùng khác như ruồi trái cây
(fruit flies). Các nhà khoa học của IAEA đang tìm cáp áp dụng kỹ thuật
này lên muỗi đòn xóc.
Một chuyên viên côn trùng học y khoa của IAEA bảo SIT là phương pháp kiểm
soát sinh sản cho côn trùng. Họ cố tạo ra một số lớn muỗi đực vô sinh,
và thả ra trong vùng nhiều muỗi. Những con muỗi đực này sẽ tìm muỗi cái
để giao hợp. Muỗi cái suốt đời chỉ giao hợp 1 lần, nên nếu bạn tình vô
sinh thì trứng của muỗi cái không thể nở được. Phương pháp làm vô sinh
muỗi đực chỉ cần vài phút. Ấu trùng muỗi được thu thập trong một bình
chứa kim loại và đưa vào máy để phơi nhiễm với tia phóng xạ. Khi ra khỏi
máy, những con muỗi này sẽ mất khả năng sinh sản.
Trong phòng thí nghiệm nóng và ẩm của IAEA, toán nghiên cứu cố phát huy
phương pháp nuôi lớn bầy muỗi đực cho đủ mạnh để sống sót sau khi chịu
bức xạ và đủ khả năng gợi tình để thu hút muỗi cái trong thiên nhiên.
Họ đang tìm cách chuyên chở và thả muỗi vô sinh vào chỗ hoang dã.
Các nhà khoa học đang tìm một vài vùng để thực hiện dự án, đầu tiên là
vùng phía bắc Sudan đang thử SIT cho muỗi. Vùng này có nhiều sa mạc khô
cằn, nhưng người, thú vật và muỗi hoang sống dọc theo bờ sông Nile. Mặc
dầu số muỗi ít, nhưng bệnh sốt rét lan truyền cao ở vùng này. Ấu trùng
vô sinh sẽ được thả dọc theo bờ sông là nơi muỗi hoang sinh sản.
Nếu dự án thành công, sẽ thực hiện thêm vài chỗ nữa trước khi áp dụng
trên chương trình rộng lớn ở các nước đang bị sốt rét hoành hành.
Một dự án chống muỗi sốt rét khác
Các loài côn trùng như muỗi thường chỉ làm tình 1 lần trong đời, nếu thành
công, muỗi đực phải bít kín tinh dịch bên trong muỗi cái bằng cách dùng
một nút tình. Không có nút này, trứng không thụ tinh và côn trùng không
thể sinh sản.
Nghiên cứu của đại học hoàng gia Luân-đôn nhắm vào những giống muỗi vec-tơ
bệnh sốt rét ở Phi châu, đó là muỗi “Anopheles gambiae”.
Giống muỗi này chỉ làm tình 1 lần trong đời, nên nếu gián đoạn tiến trình
sinh sản có thể kiểm soát sinh sản muỗi từ đó kiểm soát được bệnh sốt
rét.
Khi làm tình, muỗi đực đưa tinh dịch vào muỗi cái và tiếp theo 1 khối
lượng protein và tinh dịch tạo ra nút tình bít kín lại. Muỗi cái giữ tinh
trùng trong 1 cơ quan đặc biệt để thụ tinh trứng suốt đời. Trong phòng
thí nghiệm, các nhà nghiên cứu có thể chận đứng thành công tiến trình
sinh sản bằng cách ngăn sự tạo ra nút tình ở loài muỗi đực. Nút này không
thấy ở các loài muỗi khác và vai trò của nút này trước kia chưa rõ. Nhưng
toán nghiên cứu của đại học hoàng gia cho thấy nút cần thiết để bảo đảm
tinh trùng được tồn trữ đúng chỗ trong bộ phận tồn trữ tinh trùng ở muỗi
cái, như vậy trứng mới thụ tinh được trong cuộc đời của muỗi cái. Trong
phòng thí nghiệm, các nhà khoa học có thể chận đứng sinh sản bằng cách
ngăn không cho tạo nút này.
Theo lời của người cầm đầu nghiên cứu, trước kia người ta tưởng nút này
không cho những con đực khác gieo giống vào đó nữa. Nhưng họ khám phá
nút đóng vai trò quan trọng cho phép muỗi cái tồn trữ trứng đúng cách
bên trong cơ thể muỗi cái, điều này cần thiết cho sinh sản thành công.
Lấy nút này đi hay can thiệp vào tiến trình tạo nút tình sẽ làm cho giao
hợp không thành công. Sự khám phá này có thể dùng để phát triển phương
pháp mới kiểm soát giống muỗi Anopheles gambiae, giới hạn lan truyền bệnh
sốt rét. Các nhà khoa học không cho tạo ra nút bằng cách phá enzym chính
làm cho tinh dịch đông lại thành chất keo rắn.
Bài này dựa theo 2 bản tin khoa học của BBC
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Xin tùy nghi sử dụng và phổ biến bài viết
này.
Xin ghi rõ nguồn: www.yduocngaynay.com
