TRÁI
ỚT BIẾN THÀNH TIN NÓNG CHO NGÀNH Y DƯỢC
Dược sĩ Lê-văn-Nhân
Chúng ta đã biết capsaicin là một oleoresin trong ớt đã
được FDA chấp thuận làm kem thoa ngoài da để trị đau cơ. Có thể tính nóng
rát của capsaicin đã trấn áp giây thần kinh dẫn truyền cơn đau, nhưng
đây cũng là 1 khuyết điểm vì không thể dùng trực tiếp trên vết thương
cũng như chỗ mổ.
Mặt khác, thuốc tê lidocain cũng được dùng như kem thoa
ngoài da ( biệt dược EMLA), cao dán (Lidoderm) hay cả thuốc xịt ngoài
da để giảm đau.
Như vậy kết hợp cả 2 thuốc trên có tăng hiệu quả không?
Tại sao không thử?
Trong một thí nghiệm trên chuột cống, các nhà khoa học
của đại học Havard Hoa-kỳ đã kết hợp capsaicin và hóa chất QX-314, một
chất dẫn xuất từ lidocain. Kết hợp này khóa được giây thần kinh cảm nhận
đau mà không sinh tác dụng phụ là làm mất cảm giác thường xảy ra khi dùng
thuốc giảm đau tại chỗ. Chuột cống trong thí nghiệm này vẫn có thể chạy
quanh bình thường và không để ý đến nhiệt nóng dưới chân.
Mặc dầu QX-314 dẫn xuất từ lidocain là thuốc tê, QX-314
một mình không đủ khả năng tác dụng lên hoạt động điện (electrical activity)
nên không ngăn chặn được dẫn truyền tín hiệu đau. Nhưng khi thêm vào capsaicin,
chất này mở màng tế bào cảm nhận đau để cho QX-314 vào được bên trong
tế bào. Tế bào thần kinh cảm nhận được cơn đau nhói lâu dài chứa 1 cổng
thụ thể gọi là TRPV1. Capsaicin bám vào thụ thể và mở cổng để vào các
sợi thần kinh chuyển cảm giác đau, chứ không động đến những giây thần
kinh có những chức năng khác như cử động chẳng hạn. Những giây thần kinh
nhận cảm giác đau gọi là nơ-ron C cũng cảm nhận được nhiệt, vì vậy capsaicin
gây cảm giác nóng rát. Nhưng một khi cổng TRPV1 mở, nó cho phép calcium
tràn vào bên trong tế bào cho đến khi tế bào thần kinh trở thành quá tải
và đóng lại. Đó là cảm giác tê hay mất cảm giác.
Người ta hy vọng trong tương lai gần, khi đi chữa răng,
người bệnh không bị tê cả hàm sau khi chữa xong do tác dụng của thuốc
tê, và các sản phụ vẫn tỉnh táo và cử động trong khi sanh, thay vì bị
liệt nằm cứng trên giường do tiêm thuốc tế qua màng cứng (epidural injection).
Điều trở ngại là capsaicin có thể gây cảm giác nóng rát, nên phải tiêm
QX-314 khoảng 10 phút và quanh giây thần kinh trước khi tiêm một lượng
rất nhỏ capsaicin để mở tế bào thần kinh
Bây giờ đến phiên Anevisa ở California vào cuộc. Họ bào
chế được tinh chất của capsaicin gọi là Adlea. Họ đang thử trên hàng trăm
bệnh nhân qua nhiều giải phẫu khác nhau, thí dụ thay thế khớp đầu gối
và xương đùi. Bác sĩ giải phẫu nhỏ Adlea hay giả dược vào chỗ mổ hay bị
cắt, đợi 5 phút để thuốc thấm trước khi bắt đầu mổ.
Trong những kết quả sớm, 41 người đàn ông mổ hở để trị
chứng thoát vị (hernia), bệnh nhân cho biết bớt đau đáng kể 3 ngày đầu
sau khi mổ, theo báo cáo của nhóm nghiên cứu tại hội nghị các chuyên gia
gây mê Hoa-kỳ. Trong 1 nghiên cứu ở 50 ca thay xương đầu gối, một nửa
dùng capsaicin dùng ít morphin hơn trong 48 giờ sau khi mổ và báo cáo
ít đau hơn. Người ta đang thực hiện nghiên cứu liều cao hơn ở nhiều người
hơn để xem sự thật ra sao.
Tại viện y tế quốc gia Hoa-kỳ, các nhà khoa học
hy vọng đầu năm đến sẽ thử trên bệnh nhân ung thư đã tiến triển một chất
giống như capsaicin gọi là resiniferatoxin nhưng mạnh gấp 1000 lần, để
xem thuốc này có thể cải thiện được cơn đau ở bệnh nhân ung thư không
còn kiểm soát được bằng morphin.
Nếu những thử nghiệm này thành công sẽ giảm được dùng các
thuốc nhóm gây nghiện như thuốc phiện và tránh được lạm dụng thuốc giảm
đau.
Hình vẽ minh họa tác dụng của capsaicin trên tế bào thần
kinh của công ty Anevisa có thể tìm trong phần “News” của Yahoo.
Dược sĩ Lê Văn Nhân
Copyright, 2007. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
