Vi
Trùng Lao Kháng Thuốc Diện Rộng
Bác sĩ Nguyễn văn Đích
Kháng thuốc là hiện tượng chọn lọc tự nhiên, vì đột biến,
vi trùng thay đổi đặc tính di truyền nên thóat khỏi tác dụng của kháng
sinh. Trong phạm vi bệnh lao, đã xuất hiện vi trùng kháng từng lọai thuốc
riêng rẽ như isoniazid hoặc rifamycin hoặc pyrizinamide. Trong những năm
1990 lại xuất hiện vi trùng kháng với cả isoniazid và rifamycin là hai
lọai kháng sinh diệt khuẩn chính nên gọi là “lao kháng nhiều thuốc” (multidrug-resistant
tuberculosis, MDR-TB). Nguyên nhân của lao kháng nhiều thuốc là do không
điều trị đúng quy cách, không dùng thuốc đúng liều và không điều trị đủ
thời gian. Với phương tiện di chuyển nhanh chóng và vì số đông người di
dân từ nước này sang nước khác, “lao kháng nhiều thuốc” đe dọa trở thành
bệnh dịch lớn trong phạm vi tòan cầu.
Để đối phó với tình trạng nguy hiểm ấy, tổ chức Y tế Thế giới đề ra chương
trình “Điều trị theo dõi trực tiếp” (Directly observed therapy, DOT),
qua đó bệnh nhân được cung cấp đầy đủ thuốc để dùng thuốc trước mặt nhân
viên của chương trình chống lao.
Theo chương trình này, bệnh nhân được điều trị bằng 4 lọai thuốc có hiệu
lực.
Các thuốc isoniazid, rifamycine, pyrizinamide, ethambutol được coi là
thuốc hàng đầu hay là thuốc lọai 1, các thuốc ciprofloxacin, ofloxacin,
ethionamide, cycloserine, PAS ít hiệu quả, nhiều tác dụng phụ và đắt tiền
hơn được coi là thuốc lọai 2.
Ngoài ra, còn có các thuốc tiêm như streptomycin, amikacin, kanamycin,
capreomycin.
Chương trình “điều trị theo dõi trực tiếp” có hiệu năng kinh tế nếu so
sánh hiệu quả và chi phí
Gần đây lại xuất hiện các chủng vi trùng kháng cả thuốc lọai 1 và lọai
2 gây ra bệnh “lao kháng thuốc diện rộng” (Extensively drug-resistant
tuberculosis XDR-TB).
Tổ chức Y tế Thế giới mở cuộc khảo sát dựa vào số liệu của các phòng thí
nghiệm chuẩn trên thế giới. Trong số 17.690 mẫu phân lập được từ 2000-2004
từ nhiều quốc gia có 20% chủng “kháng nhiều thuốc” (MDR-TB), 2% chủng
“kháng thuốc diện rộng” (XDR-TB). “Lao kháng thuốc diện rộng” xuất hiện
ở nhiều nơi trên thế giới, nhiều nhất ở Hàn quốc (nơi có điều tra dịch
tễ về độ nhạy của vi trùng), Đông Âu và Tây Á châu. Bệnh nhân bị “lao
kháng thuốc diện rộng” có tỉ lệ tử vong cao hơn bệnh nhân khác.
Ở Hoa kỳ trong 169.654 trường hợp lao từ 1993 đến 2004 có 1.6% vi trùng
“kháng nhiều thuốc”, 0.04% “kháng thuốc diện rộng”. Tuy bệnh lao ở Hoa
kỳ giảm, số “lao kháng nhiều thuốc” tăng từ 113 trong năm 2003 lên 128
trong năm 2004. Trong số 128 trường hợp 97 trường là bệnh nhân gốc từ
các nước Mễ tây cơ, Phi luật tân và Việt nam.
Tuy các con số ghi nhận được chưa thực sự phản ảnh tình hình “lao kháng
thuốc diện rộng” vì các phòng thí nghiệm tại các quốc gia (trừ Hoa kỳ,
Hàn quốc và Latvia) không thường xuyên xét nghiệm độ nhạy của vi trùng
đối với tất cả các thuốc trị lao lọai 2, các phương pháp xét nghiệm lại
khác nhau. Tổ chức Y tế Thế giới đề nghị dùng mẫu báo cáo tiêu chuẩn hóa,
lưu trữ các dữ kiện về độ nhạy của vi trùng đối với ít nhất 3 trong số
các thuốc chống lao lọai 2 và tăng cường kiểm tra chất lượng xét nghiệm.
Dù sao các báo cáo sơ khởi cũng nêu lên tầm quan trọng của vấn đề lao
kháng thuốc. Cần có nghiên cứu dịch tễ để đánh giá chính xác tình hình
“lao kháng thuôc diện rộng “ trên tòan thế giới. Cần nỗ lực phát hiện
lao kháng thuốc một cách chính xác để điều trị nhanh chóng và hữu hiệu
hầu tránh hiểm họa cho các thế hệ mai sau.
(Theo tài liệu của Morbidity and Mortality weekly Report, 24/3/2006,
Vol 55, No 11)
Bác sĩ Nguyễn văn Đích
Copyright, 2007. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
