Đau Lưng Cấp Tính
Bác sĩ Trần Mạnh Ngô

Dân sống tại Mỹ bị bệnh đau lưng khá nhiều, khoảng 70 tới 90 phần trăm. Ít ra, bị đau lưng đôi ba lần trong một đời người. Nếu đau lưng kéo dài hơn 3 tháng là đau kinh niên. Ở đây chúng ta chỉ nói vấn đề đau lưng cấp tính tức là trong khoảng thời gian ít hơn 3 tháng.
Tìm hiểu bệnh đau lưng:
Trước hết chúng ta biết rằng lưng dưới có 5 đốt xương, liên kết với hệ thống gân, bắp thịt và mạch máu. Hệ thống lưng dưới có nhiệm vụ chống đỡ cơ thể, bảo vệ hệ thống thần kinh và giúp cơ thể xoay trở. Mỗi đốt xương lưng xen kẽ bằng điã sụn. Đốt xương sống nọ ráp đốt xương kia, phía đằng sau, bằng những khớp xương (apophyseal joints). Xương sống cử động được là nhờ đĩa sụn đằng trước ép xuống và nhờ khớp xương (apophyseal joints) đằng sau giao động. Gân nằm bao quanh xương lưng chống đỡ cho xương lưng. Nhiều bắp thịt vây xung quanh chống giữ cho cột sống lưng vững vàng và cũng gíúp cho lưng xoay trở dễ dàng.
Sống lưng nằm đè lên xương sacrum, và cũng giáp nối với xương chậu. Dây thần kinh sống lưng và thần kinh tủy nằm trong ống xương sống. Dây thần kinh sống lưng chui qua những lỗ giữa 2 đốt xương lưng, bò ra ngoài, và được đặt tên tùy theo vị trí của mỗi sống lưng. Nhưng dây thần kinh quan trọng nhất-sciatic nerve do nhiều giây thần kinh sống lưng L4, L5, S1, S2 và S3 chập lại.
Khi bị đau lưng cấp tính, có thể đau từ nguồn gốc những dây gân, những bắp thịt vây quanh sống lưng, những khớp xương nằm giữa 2 đốt xương lưng, những cấu tạo của đốt xương sống, hay những dây thần kinh sống lưng, hoặc những bao vây xung quanh dây thần kinh. Nếu bị kéo giãn ra, hay bắp thịt xung quanh cột sống bị co lại, hay bị viêm, thương tích, hay bất cứ lý do nào chấn động hệ thống cột sống lưng đều làm đau lưng. Đau lưng từng chỗ khi mỗi phần bắp thịt, dây gân bao xung quanh dây thần kinh hay khớp xương lưng bị kích động. Đau lưng chuyền xuống chân là do dây thần kinh toạ sciatic nerve bị ép.
Những cơ nguyên đau lưng dưới cấp tính:
Phần lớn là do chỗ bắp thịt, dây gân, đĩa sụn lòi ra, hay ống cột sống co nhỏ lại. Phong thấp khớp xương giữa những đốt xương lưng cũng làm đau lưng. Những trường hợp hiếm có và nguy hiểm như: bể xương lưng, ung thư, nhiễm trùng, hay hiện tượng cauda equina. Đôi khi đau phần dưới lưng không thể kiếm được nguyên nhân.
Định bệnh:
Khám bệnh, thử nghiệm thần kinh, thí nghiệm máu, chụp hình và vài thử nghiệm khác như đo điện dây thần kinh (nerve conduction studies) và bắp thịt (electromyography) gíúp đỡ chẩn bệnh chính xác. Bệnh nhân có thể bị đau lưng cấp tính có thể nằm trong những trường hợp sau đây:
. Phần lớn bị đau bắp thịt hay gân (strain). Nói chung do nguyên nhân như vì khiêng đồ nặng, trẹo lưng, hay thương tích. Phần lớn bệnh nhân ở tuổi từ 20 tới 50. Người già ít hơn. Đau từ lưng dưới tới đít, thường đau một bên. Cử động đau nhiều hơn. Nghỉ ngơi sẽ giảm đau. Nếu thử nghiệm đo điện thần kinh sẽ thấy không có gì. Nhưng khi ấn mạnh thấy đau từng vùng, bắp thịt như cứng lại.
. Điã sụn lòi ra, đụng vào giây thần kinh hay đụng vào giây gân nằm dọc sau cột sống lưng (posterior longitudinal ligament). Lưng đau chuyền xuống chân, chuyền xuống dưới đầu gối. Nếu nằm đưa chân lên cao sẽ làm căng dây thần kinh, làm đau hơn. Điã sụn lưng lòi ra cũng làm đau lưng, thường ở tuổi từ 30 tới 50, nhưng người già khi bị phong thấp, đĩa sụn bị thoái hóa, cũng làm đau lưng.
. Ống xương lưng hẹp nhỏ lại do đĩa sụn giữa đốt xương lưng bị thoái hóa, hay đốt xương lưng mọc gai, hay phong thấp khớp xương nằm giữa đốt xương sống cũng làm đau lưng.
. Phong thấp (osteoarthitis) của người lớn tuổi làm đau lưng. Cử động lưng sẽ giảm và yếu đi. Khớp xương lưng bị viêm cứng (ankylosing spondylitis) gây đau lưng.
. Đau lưng cấp tính của phụ nữ có thể do nhiều nguyên nhân khác như: Bệnh liên hệ tử cung, ống dẫn trứng, buồng trứng. Cũng có khi do những loại bệnh như endometriosis, tử cung nằm không đúng chỗ, bướu tử cung, bướu hay ung thư buồng trứng, hay viêm vùng chậu (pelvic inflammatory disease).
. Đau lưng cấp tính có thể do đau thận hay nhiễm trùng thận. Cũng có thể do sạn thận. Có khi vừa đau lưng, vừa đau hông, hay chuyền trước bụng hay háng. Có khi làm nóng, lạnh, ói mửa, đau đường tiểu.
. Đau lưng phụ nữ trong lúc mang bầu (50 phần trăm), phần lớn liên hệ tới bắp thịt sống lưng hay bộ phận giây chằng xung quanh tử cung. Thường thì sau khi sanh xong sẽ hết đau lưng. Nhưng khoảng 10 phần trăm vẫn còn đau lưng, kéo dài một năm sau khi sanh xong. Phụ nữ nếu đã từng bị đau lưng nhiều, khi có bầu dễ bị đau lưng cấp tính.
. (Đau lưng kinh niên không đề cập ở đây, nhưng cũng cần nhắc nhở những trường hợp như phong thấp, làm cứng lưng buổi sáng. Hay loãng xuơng phần lớn lúc đàn bà mãn kinh, có thể làm bể xương lưng).
Điều trị:
Vấn đề điều trị đau lưng đặt trong 3 căn bản: làm giảm đau lưng, giúp bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thuờng, và làm sao để khỏi bị đau trở lại.
Điều trị đau lưng gồm có:
. Khuyên nhủ, chỉ dẫn cho bệnh nhân.
. Thay đổi hoạt động hằng ngày.
. Bảo vệ cột sống lưng.
. Đắp nước nóng lạnh hay vật lý trị liệu.
. Tập thể dục.
. Uống thuốc giảm đau.
. Uống thuốc làm bắp thịt mềm giãn.
. Bệnh nhân nằm nghỉ ngơi, nhưng đừng quá 2-4 ngày
. Nếu đau lưng cấp tính kéo dài quá 4-6 tuần lễ, cần tìm hiểu thêm và cần sáng tỏ hơn vấn đề định bệnh. Cũng cần tìm hiểu thêm nếu bị vấn đề tâm lý. Bệnh nhân cần gặp bác sĩ chuyên môn về xương (orthopedics) hay thần kinh (Neurology) để truy tầm và định bệnh chính xác.
. Trong trường hợp đau lưng cấp tính phức tạp, nhất là khi có liên hệ tới hệ thống thần kinh hay cauda equina syndrome. Tất nhiên phải do bác sĩ chuyên môn giải phẫu (orthopedics hay neurosurgery) chẩn bệnh.
Tóm lại, đau lưng cấp tính có thể chữa trị bằng nhiều phương pháp nội, ngoại khoa. Phần lớn bệnh sẽ thuyên giảm. Nhưng trong trường hợp phức tạp, đau mãi mà không hết, hay đau trở đi trở lại, cần phải đi sâu hơn trong vấn đề định bệnh và phải gặp bác sĩ chuyên môn (orthopedics hay neurology).
Vài lời khuyên cho bệnh nhân đau lưng:
. Cần giảm cân lượng nếu bị mập.
. Nằm ngủ nghiêng một bên, gối thấp, không nằm sấp. Nếu phải nằm ngửa thì kê gối dưới chân.
. Không cúi xuống, không khom lưng, không khiêng đồ nặng.
. Lúc đang làm, thỉnh thoảng nghỉ ngơi, vươn vai. Đi lòng vòng chút đỉnh, nếu phải ngồi lâu hay phải đứng lâu.
. Đeo nịt lưng để bảo vệ lưng.
. Tập thể dục để giảm đau lưng. Nhưng nên hỏi bác sĩ gia đình cách tập cho đúng.
Cập Nhật:
Trong Báo AmFamPractice, tập 75, số 8, 2007, Bs Scott Kindale Đau lưng cấp tính cộng thêm đau thần kinh truyền xuống chân hay không đều không trầm trọng trong lúc đầu. Chỉ cần hướng dẫn bệnh nhân cách tự lo đau lưng cấp tính và uống thuốc giảm đau là đủ. Tuy nhiên có thể nguy hiểm khi gặp phải trường hợp đau lưng hội chứng đuôi ngựa bao gồm rễ thần kinh lưng, thần kinh đốt sống cuối cùng, ung thư, nhiễm trùng, hay gẫy xương lưng. Tất nhiên là trường hợp này phải theo dõi, và chuyển bác sĩ chuyên môn.
Mỗi ngày, ở Mỹ, có khoảng 5.6% bệnh nhân bị đau lưng. 18% bệnh nhân đã từng bị đau lưng một tháng trước đây và đau lưng cũng là lý do bệnh nhân đến khám bác sĩ nhiều nhất.
Bs Benedict M. Want và các đồng nghiệp trong báo Spine, 29: 2350, 2004, cho biết khi bệnh nhân bị đau lưng cấp tính điều trị ngay sẽ giúp bệnh nhân chóng lành bệnh hơn, có đời sống tốt hơn là chỉ khuyến cáo bệnh nhân vẫn hoạt động như bình thường.

Bác sĩ Trần Mạnh Ngô

>>>back>>>